О́rimdeı jas shaǵynan nysanaly temirqazyq maqsatyna adaldyǵyn tanytýmen keledi. О́mirlik ustanymynyń ustyny berik. Túrli jaǵdaılardyń kedergilerin eńsergen qat-qabat qısynynda ekonomıst dıplomyn alýǵa týra kelgenimen, eńbek jolyn keńsharda qatardaǵy qısapshylyqtan bastaǵanymen, keýdesine uıalaǵan baıaǵy bala tilshiniń ańsar-armanynan aınymady, muratynan taımady, saıyp kelgende, jýrnalıst mamandyǵyn tańdady. Osy qıyndyǵy mol, qııapaty eresen qalamgerlik kásipte janyna eń jaqyn, eń qymbatty eki adam qaısar minezdi jas Qaısardyń úmitiniń otyn jaǵyp, senim artty, amanat júktedi. Mirjaqyptyń jaqyn qaryndasy bolyp keletin aıaýly anasy Bodaıdyń kenjetaıyna aıtqan sońǵy tilegi, sońǵy sózi: «Qara tentegim, qalamsabyńdy tastama!». Osydan birer jyl ótkende ekinshi amanatty arqalatýshy bar qazaqtyń Ázaǵasy – Ázilhan Nurshaıyqov bylaı depti: «Sizdiń jaı jýrnalıst emes, jýrnalıst-jazýshy bolýyńyzǵa shyn júrekten tilektespin». Anasy men Ázaǵasynyń artqan senimi, arqalatqan amanaty sol kezdegi qatardaǵy jas jýrnalısterdiń birindeı kórinetin Qaısar Álimniń qalam sertin kálam tylsymymen baýrady.
Shynyna kóshsek, órimdeı 22 jasynan bastap tabandatqan 21 jyl boıy Qostanaı oblystyq «Kommýnızm tańy» gazetinde qalam siltegen Qaısar qatardaǵy emes, sol jas dáýreninde de, qazaq aıtatyndaı, qatarynyń aldy boldy. Barsha torǵaılyqtardyń esen-saýlyq surasqanda hal-jaıy qashanda «qalypsha» bolatynyna qaramastan, bizdiń jigitimiz oblystyq deńgeıdiń sheńberine syıa bermedi, qalyptan tys minez tanytty. Álbette, jýrnalıstik shyǵarmashylyǵynda. Izdempazdyǵy men umtylysynda. Qaısybir taqyryptar men taǵdyrlardy qopara zerttep, túbine jete indetýde. Gazettik ári kórkem ocherkteri jalǵasyn taýyp, Almatydaǵy «Jazýshy», «Jalyn», «Qaınar» hám «Qazaqstan» baspalarynan birinen soń biri júremelete kitaptar bolyp shyǵyp jatty. Qalypqa syımaǵany sol, Chernobyl apatynyń sabaqtaryn tolǵaǵan, zulmat zardabyn joıýshylardyń rýhyna arnalǵan «Máńgilik sher» atty derekti hıkaıaty keńestik senzýra tarapynan qıdalana keskilenip, teń jartysy jaramsyz tanylyp, kúresinge tastalyp, aqyry, «Chernobyl qaharmany» degen atoıshyl atpen jyrymdalyp shyǵyp, jarym kóńil etip edi. Biraq mundaı kórineý kózge qııanatpen kelise qoıar Qaısekeń be, táýelsizdik tańy ata sala bárin qaıtadan qalpyna keltirgen. Al otyz jyl tósekke tańylǵan, kólik apatyna ushyrap, eki aıaǵy bastyrmaı sal bolyp qalsa da, tilshilik qalamyn tastamaı, «Torǵaıdyń Maresevi» atanǵan Qalıasqar Túktibaevtyń qıyn da qııapat taǵdyry «Myqshege» degen ǵıbraty myqty hıkaıatqa ulasty.
Osyndaı qalypqa syımastyq kele-kele Qaısar aǵamyzdyń qaǵıdasyna aınalǵandaı. Tek óziniń ǵana bolmysyna bek jarasatyn qasıet-qaǵıda.
Birde Qostanaı gazetinde jazýshy Qoıshyǵara Salǵaraulynyń tarıhymyzdy tereń qaýzaǵan «Altyn tamyr» atty kitabyna pikir jazyp jarııalady. Sol-aq eken, ultshyldyqty dáriptediń dep kiná taǵyp, obkom qaıta-qaıta shaqyrǵyshtap, qyspaqqa alyp, jazbasha keshirim suratpaq bolǵan ǵoı. Aýdandyq gazetke basshylyqqa jibermek bolyp aldaýsyratqan. Bizdiń jigit «Osynsha búlinerlikteı búldirgen eshteńem joq» dep bopsalarynan jasqanbaı, qasarysyp kónbeı qoıady. Áıgili Jeltoqsan oqıǵasynan keıin «qazaq ultshyldyǵy» jalasy jalmań qaǵa jalańdap turǵan tusta ór minezdi Qaısar Álim óziniń ar-namysy men ádiletin osylaı qorǵaıdy. Dókeıler men dóılerdi tómpeshtegen syn maqalalary úshin ishten mújitken qýdalaýlarǵa da tótep berdi. Taǵy birde gazet basshylary Rýdnyıdan jelpinip jazǵan súıekti materıalynyń «ocherk» degen aıdaryn alyp tastap jarııalaımyz deıdi. «Nege óıtesizder? Bul ocherk qoı!» dep qara tentek te degeninen qaıtpaı, ocherkin qaıtyp alady da, dereý «Asa qurmetti Ázaǵa! Osylaı da osylaı bolyp tur. Myna materıal gazet ocherki me, álde, joq pa? Ádil tóreligin aıtyńyzshy» dep shyryldap Almatydaǵy buryn jýrnalıstik joldan ótken ataqty jazýshyǵa hat jazady. Sodan ne kerek, ádil tórelik te aıtylady. Eń keremeti, qostanaılyq jas jýrnalıst Qaısar Álim men dúıim qazaqqa áıgili qalamger Ázilhan Nurshaıyqov arasyndaǵy qazaq ádebıetindegi epıstolıarlyq janrdyń naqty negizin salǵan, búginde birneshe kitapqa júk bolǵan 34 jyl boıǵy úzdiksiz, izgilikti hám ıgilikti hattasýlar bastalǵan eken. Sonyń bir jemisi – «Mahabbat jyrshysy» epıstolıarlyq hıkaıat kitaby. Qazirde qazaq rýhanııatynda Ázaǵań men Qaısekeń arasyndaǵy rýhanı týystyq, aǵaly-inili dostyq, qımas syılastyqtyń da dál sondaı ekinshi balamasyn tabý qıyn. Bul fenomen ádebı ómir shejiresine altyn áriptermen jazylmaq, jazylyp ta jatyr.
Osy jaqsylyqqa jetelegen – minezi. Qyzbeldiń Qaısarynyń minezi qazynaly. Baıypty, batyl, baısaldy, parasatty. Minez baılyǵy aqberen saýyty da, nysanaǵa dál tıer ushqyr jebesi de bola alady. Atasyn sózdiń óltirmeı aıtyp salary da bar. Ár-ár kezde belden basqan qaısybir mınıstrdiń, basqa da bastyqtardyń jónsizdikterin taısalmaı betterine basatyny qazir ańyz bolyp ketken. Soǵan qaramastan, aǵalyǵy aqjaılaý, iniligi iltıpatty ekenin de bilemiz. Dostyq pen joldastyqqa berik hám adal. Shyǵarmashylyǵynyń da shyraıyn keltirip turǵan osy qasıetteri ekenin bek ańdaımyz. Jan-júreginde týǵan jerge degen tunyq mahabbat. О́tkendegi Qyzbel qyrandaryna, Torǵaı tolaǵaılaryna laıyqty bolýdy, uqsap baǵýdy, sol alyptardyń, sol arystardyń, sol abyzdardyń ónegesin dáripteýdi, solardyń ólgenin tiriltip, óshkenin jandyrýdy murat tutyp, aldyna maqsat etip qoıdy. Osy maqsatqa jetý jolyndaǵy tabandy minezi áste tańyrqatpaı qoımaıdy. Jýrnalıstik qarymy men jazýshylyq darynyn ushtastyra bildi. Kún qurǵatpaıtyn maqala, feleton, reportajdardyń ara-arasynda ondaǵan kórkem áńgime, novellalar týyndap jatty. Týra Ázaǵańsha siltedi. Ázaǵań aıtqandaı, jýrnalıst-jazýshy boldy. Sóıtip, Ázaǵasynyń da, ázız anasynyń da amanat-senimin aqtady. Hat tanyǵannan bastap ustaǵan qolyndaǵy qarapaıym qalamy ómirlik ónege-baqytynyń sıqyrly taıaqshasyna aınaldy.
Ustazdarynyń basy – «Qazaqstan pıoneri» gazeti, sosyn Muhamedjan Seralın negizin qalaǵan Qostanaı oblystyq gazeti, bas aqylshysy – búginde tórt myńnan asa kitap jınaqtalǵan jeke kitaphanasy...dep sanaıdy ózi. Jeke muraǵatynda jınalǵan jádiger qazyna da kishigirim bir murajaıdy toltyrǵandaı. Muny uqyptylyq álde yjdaǵattylyq deısiz be – erkińiz. Yjdaǵattyń kókesin segizinshi synyptan bastap, ıaǵnı alpys jyl boıy úzilissiz, úzdiksiz, jalyqpaı jazylyp kele jatqan kúndelik dápterlerinen kóresiz. Kúndelik betterinen jasóspirimniń, jigittiń, jýrnalıstiń, jazýshynyń, azamattyń, adamnyń ómir tynysyn, júrek lúpilin sezesiz. Bala tilshilikten bastalǵan jarqyn bolashaqtyń, jýrnalıst-jazýshynyń uzaq-sonar ulaǵatty jolyn elestetesiz. Bul kúndelikter de búginde óz betinshe ádebı ǵumyr keshken «О́z órmegim» atty syrly hıkaıattar, tom-tom tartymdy kitaptar ári alda jazylar kóp-kóp kórkem shyǵarmalardyń qaınary desek te, esh qatesi joq.
Jýrnalıst eńbeginiń ómirdi kórý, dúnıeni taný, nebir ǵajap oqıǵalardyń qaınaǵan ortasynan tabylyp, sodan túıin túıý, syr túısiný ekenin qapysyz meńgerdi. О́ıtkeni Qaısar Álim qarshadaıynan-aq óresi bıik, órisi keń, óneri órkenshil edi. Shynymen de, osydan jarty ǵasyr buryn Ýkraınanyń Herson qalasynda «Qostanaı» teplohodynyń Qara teńizge alǵash túsirilip júzýine kýáger bolý kez kelgen jas jigittiń mańdaıyna buıyra berer qurmet emes-tin. Al Sochı qalasyndaǵy Nıkolaı Ostrovskıı murajaıynda osynaý taǵdyr-talaıy ózgeshe jazýshynyń ádebı hatshysy bolǵan Kallısta Terleskaıamen ádeıilep tanysýy, tanystyqty jalǵap hattasýy bilmekke qumarlyq emeı nemene? Kez kelgen jýrnalıstiń óıte bermeıtinine de kelisersiz. Mundaı bastamashyldyq, tosyn jaıttarǵa qushtar qyzyǵýshylyq, izgilik pen ımandylyqqa degen ińkár yqylas Qyzbeldiń Qaısaryna ǵana tán bolmys daralyǵy. Keıinirek jer-jahandaǵy eń asqaq mahabbat rámizi Táj-Mahalǵa arnaıy saparlap barýy, Mekke-Mádınadaǵy qajylyq zııaraty, osy saýapty saparlardan tartymdy dúnıeler týdyrýy sý úzilse de, súıegi úzilmes ónege jalǵastyǵy der edik.
Deı tursaq ta, búgingi qaranar Qaısar Álimniń jýrnalıstik jalynyn, qalamgerlik qarymyn jalpy jurtqa qapysyz áıgilegen, jańa qııalarǵa qulash sermetken, tynysyn keńitip, áleýetin áýeletken – qazaq baspasóziniń qara shańyraǵy «Egemen Qazaqstan» bolǵandyǵyn qadap aıtýymyz kerek. Shirkin-aı deseńizshi, 1991 jyldyń 10 qazanynda qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirovti Arqalyqtan 44 shaqyrym jerde el gazeti «Egemenniń» Torǵaı oblysyndaǵy menshikti tilshisi retinde qarsy alý baqytyn enshilegeni sirá da esten keter me!? Sonda: “Toqtar, ǵaryshta Mádıdiń «Qarqaralysyn» shyrqadyń ba?» dep shattana shalqyp alǵashqy suraqty qoıǵany, erteńgi «Egemenniń» birinshi betinde «Toqtarlar Torǵaı jerinde» degen súıinshi reportajdy jarq etkizgeni áste umytylar ma?! Sóıtip, búkil qazaqqa ortaq qýanyshty habardy halqymyzǵa bas gazettiń betinen Qaısar Álim súıinshilegen. Oıpyrmaı deımin, tap osy oraıda Qaısar aǵataıymmen meniń de jolym sátimen túıiskendeı eken. О́ıtkeni osydan bir apta buryn, ıaǵnı 2 qazan kúni tuńǵysh ǵaryshkerimizdi Baıqońyrdaǵy aılaqta baqylaý alańynda turyp ǵaryshqa sát sapar tilep attandyrýshylardyń qatarynda men de bolyp edim. Árıne, jaqsylyqty pash etýshi jýrnalıst retinde men de súıinshilegem. Odan soń «Alys ta jaqyn Baıqońyr» atty tolǵamdy maqala jazǵanmyn. «Baıqońyr balladasy» degen tolǵaý óleńimde jyrlaǵanmyn. Torǵaı dalasynda budan keıin ekinshi ǵaryshker batyrymyz Talǵat Musabaevty da qarsy alǵan Qaısekeńmen qalamymyzdyń bir taqyrypta, qazaǵymyzdyń ǵasyrlyq qýanyshynda jarysa jorǵalap toǵysýyn, al ózimizdiń keıin bas basylymda aǵaly-inili bolyp tabysýymyzdy da kezdeısoqtyq deı almaspyn.
Qalamger Qaısar Álimniń bas qaharmany – Mirjaqyp, basty taqyryby – Alashtyń aımańdaı ardaqtylary, jan-júreginde alaýlaǵan sara saǵynyshy – sulý syrly týǵan jeri, qasıetti Torǵaı topyraǵy, Qyzbel, Saǵa, Saryqopa. Osylaı tartylǵan altyn arqaý týǵan halqynyń qusnı aryzyn aqtarady, bar qazaqpen muńdasady, syrlasady. Týǵan óńiriniń atalas asqaraly perzenti aqtalǵannan keıin-aq Mirjaqyp týraly keleshekke jazyp qaldyrýdy óziniń mindet, paryzy sanady. Otyra qalyp Jaqańnyń Almatydaǵy qyzy Gúlnár apaıǵa hat jazyp, tanysyp, oı-maqsatyn bildirdi. Qaısardaı izgi nıetti jıendi asyldyń tuıaǵy alǵaýsyz aıqara qushaqpen qabyl alǵan. Ol da Gúlnár apaımen kele-kele óte jaqyn aralas-quralas bolyp tabysýyn ómirdegi úlken baqytyna balady. Sodan apaı aqtyq demin alǵanǵa deıin uly rýhtyń qyzmetine qaltqysyz júrip baqty, apaıymen rýhanı, shyǵarmashyl, týystyq, baýyrlastyq, adamı birlestikte boldy. Qıyrdaǵy Karelııanyń Sosnoves kentinen qabiri tabylǵan Mirjaqyp Dýlatulynyń súıegin elge ákelý máselesin kótergen bastamashyl toptyń qaq mańdaıynda bolyp, osy ıgi nıet oraıymen ońynan júzege asqanynsha tynym tappady, alys ta aýyr saparǵa shyǵyp, saýapty isti basynan aıaǵyna deıin óz qolymen atqarysty. Qazaq tarıhynda teńdesi joq muńdy ekspedısııa-sapardyń kúnbe-kúngi shejiresin marjandaı tizip, arystyń súıegi Qyzbel óńirinde máńgilik jaı taýyp damyldaǵanyn jumla jamıǵatqa jarııa qyldy. Alash rýhynyń uly jeńisi edi bul. Sol jeńis týyn tarıhshy ǵalym Marat Ábsemetov inisimen birge jýrnalıst-jazýshy Qaısar Álim jelbiretti. «Muńdy sapar», «Mirjaqyptyń oralýy» derekti saparnamalyq hıkaıattary dúnıege keldi. Ázaǵańsha paıymdasaq, «bular – óshpes ónege, qara sózben jazylǵan qaıǵyly jyr...Karelııaǵa barýy – eren erlik, rýhanı erlik».
Osylaısha Mirjaqyptanýdyń jańa paraqtary, belgisiz betteri ashyldy. Alashtaný jańa beleske kóterildi. Olaı deıtin sebebimiz, Jaqań jaıly áńgime qozǵalsa, Ahań abyz, Ahmet Baıtursynuly aıtylmaı qalmasy jáne belgili. Oǵan qosa «Aqqum» kimniń áni ekendigi de dáleldi, dáıekti zerdelendi. Sonymen qatar Ahań-Jaqańdarmen bir topyraqta týǵan, buryn attary atalmaı, ǵylymı ortaǵa da, kópshilikke de belgisiz bolyp kelgen basqa da Alash arystary bar eken. Olar – Seıdázim Qadyrbaıuly jáne Álmaǵanbet Qasymov degen saıypqyran, bilimpaz zııalylar. Mine, osy eki kisi týraly Qaısekeń Almatydaǵy ortalyq arhıvten kóptegen qundy derekter taýyp, ult baqyty úshin kúresken arda azamattar haqynda «Narkomıýst narkeskeni» hám «Alashshyl júrek» dep atalatyn, zerdeli zertteýmen parapar esselerinde keńinen tolǵap jazdy, sóıtip, Alash arystarynyń, ultyn súıgen uly júrekter qataryn tolyqtyra tústi. Al osy jaılardy Alashtanýǵa qosylǵan úles dep qalaı aıtpaımyz? Aıtqandaı, Alash degende Qaısekeń qashan da sózben shektelip qalmaıdy, naqty ispen qol batyrlyǵyn jasaıdy. Áli memleket qamqorlyǵyna alyna qoımaǵan byltyrǵy jyldyń basynda Almatydaǵy Ahmet Baıtursynulynyń murajaı-úıine óziniń zeınetkerlik qaltasynan qarjylyq sharapatyn tıgizgenin de bilemiz. О́zi qanattanǵan Qyzbel mektebine de qaraılasyp turady. Elorda irgesindegi M.Dýlatuly atyndaǵy
№68 mektep-lıseıge mol kitap qoryn syılap, sondaǵy Jaqań murajaıyn jádirgerlermen jabdyqtaýǵa kómektesti.
Álbette, tynymsyzdyǵy bizge málim Álim munymen de toqtamaıdy. Mirjaqyptyń Alagózdeı sulý arǵymaq at jaratyp mingenin jyr destesindeı kesteleı tógildiredi. Qazirgi táýelsiz zamannyń qazaǵy sııaqty, Álıhan, Ahańdar men Jaqańdardyń da zárezap zary jer men til bolǵanyn qadap kórsetedi. Osylaısha qazaqtyń máńgiliginiń máńgilik máselesin abyzdarǵa qosyla astarlaı aıshyqtaıdy. Torǵaı taqyryby tolastamaıdy. Mirjaqyp týraly da, qolmergen Keıki batyr Kókembaıuly jaıly da alǵashqy maqalalardy «Egemen Qazaqstan» gazetine Qaısar Álim jazdy. Odan soń kádimgi Sábıt Muqanovtyń «Adasqandar», keıingi «Móldir mahabbat» romanynyń keıipkerleri Búrkit pen Bátes – ómirdegi Sultanbek pen Bátıma – torǵaılyq qos ǵashyqtyń qaıǵyly mahabbaty týraly sherli qıssa dastandy da el aýzynan tirnekteı jınaqtap jazyp alyp, bir júıege keltirip, oqyrmanǵa tasqa basyp usynýy da Qaısekeń atqarǵan, alǵysqa laıyqty, baǵaly ádebıetshilik, jıympazdyq eńbek. Budan ári Torǵaıdyń zańǵar Asqar Zakarıni, tulǵaly qalamger Sabyrjan Shúkiruly, óziniń dosy, halyq ártisi Ánýar Boranbaev pen aqıyq aqyndar Keńshilik Myrzabekov, Serik Turǵynbekov hám basqalary jaıynda da árkez júrek qalaýymen tereńnen tartyp tolǵaýy bir ǵanıbet.
Áıtkenmen, syrbaz Syrbaı Máýlenov pen ǵalamat Ǵafý Qaıyrbekov aqyndarsyz Torǵaı tolǵaýy shertiler me? «Syraǵańmen, Ǵafańmen birge júrgen kúnderim-aı!» dep qaıran sol dáýrendi Qaısekeńniń de saǵynbaı otyrar kúni joq. Qazaq jyrynyń qaptaldas qos júıriginiń týǵan jerge árbir kelýi mereke ǵoı. Sol aılapat aǵalardyń árbir kelisinde qastarynda júrdi, taǵylym-ǵıbrattaryn kózben kórdi, olarǵa degen el mahabbatyn júrekpen sezdi. Ystyqtaı qapqan osy ádemi áserlerdi jýrnalıst jedeldigimen, jazýshy sýretkerligimen taspadaı yzyldyryp órgende «Syrbaı men Ǵafý» atty keremetteı tartymdy, oqyrman asa qyzyǵyp qabyldaǵan qos órim hıkaıat-esse dúnıege kelgen edi. Jeke kitap bolyp shyǵyp ta sýsyndatqan, 60 jyldyǵyna oraılas jaryq kórgen 8 tomdyq shyǵarmalar jınaǵynyń betin ashqan bederli hıkaıat. Qos aqynnyń birin-biri kókke kótergen syılastyq ónegesimen qatar osy ózgeshe órnekti de óreli shyǵarmasynda el men jerdiń qasıetin de qosa órgen edi. Ǵafý aqyn ǵajap «Qyzbel sýretterin» sýyrylǵan suńǵyla óleń joldarymen nóserlete tógildirip sıpattasa, Ǵafańnyń naǵashysy Qaısar Álim týǵan jerdiń tumsa tabıǵatyn, Mekke-Mádınasyndaı Qyzbelin, Saǵasyn, Saryqopasyn, Qyzemshegin maıyn tamyza qara sózben jyrlady. «Qyzbel men Qyzemshek», «Qyzbel jáne Qyzger» esseleri Qaısardaı perzentiniń týǵan jerdi asqaqtatqan jyr jalaýyndaı jelbiredi. Ǵalamat Ǵafý aqynnyń asyltek naǵashysy sóıtpese súıekke syn emes pe. Osy arada Táýelsizdik tańyn Torǵaı saparynda birge qarsy alǵan Ǵafańnyń myna qoltańbasyna júginsek te bolar: «Qalqam Qaısar!
Sen meniń óz súıegim, naǵashymsyń,
Qazaqsyń, qara shańyraq alashymsyń.
О́teıden órt bop týǵan baýyrym ediń,
Sol otyń júzge deıin jana tursyn!
Aǵań Ǵafý. 13.12.91. Arqalyq».
Bul kúnderde ózi de jetpis bes degen aqsaqal jasynyń jotasyna shyqqan Qaısar aǵamyzdyń oty jana berýin biz de tileımiz. «Qaısardyń qaısarlyǵy qalamynda» dep joıpat jazýshy О́mir Káripuly tap basyp aıtsa aıtqandaı, sol qaısar qalamnan týǵan kitaptar sany otyzdan erkin asyp jyǵylady. Sybaǵaly segiz tomdyqtan keıin «Alashshyl júrek», «Bezingen láılek», «Syzdamashy, júregim!», «Káýsar», «Seıilmeıtin muń», «Mekke, Mádınam meniń!», «Egemenniń» lezdemesi», eki tomdyq «О́z órmegim» atty jarqyn júzdi jańa jınaqtar oqyrman qaýymmen jyly qaýyshqan-dy. Al áli boıaýy keýip úlgermegen «Qazaǵyn oıatqan» kitabynda Mirjaqyp Dýlatulynyń ǵumyrnamalyq baıanyn túgendeı jınaqtap shyqqan. Munyń syrtynda kún úzbeı júrgizetin kúndelikteriniń kezekti tórt tomdyǵy baspaǵa daıyn tur. Sońǵy jyldary dramatýrgııaǵa da at izin sala bastaǵany ańdalady. Aldynda Chernobyl apatyna baılanysty tragedııa jazsa, «Juldyz» jýrnalynyń ótken jylǵy segizinshi sanynan «Alash qyzy» atty ádemi pesasyn oqydyq. Alash qyzy, álbette, Gúlnár Mirjaqypqyzy. Buǵan qosa, eki tomǵa júk bolarlyq «Mirjaqyp tańy» romanynyń núktesi qoıylyp qalatyn kún de alys emesteı. Al «Ázilhan Halımadan soń» hıkaıatyn jýyrda aıaqtap, tartpasyna tyǵyp tastapty. Alda – alpaýyt josparlar. Netken zıfa eńbekqorlyq!
Al endi Qaısar Álimniń qalam qýaty jaıynda qazaqtyń qazirgi mańdaıaldy jazýshylarynyń biri Turysbek Sáýketaev ne deıdi eken? Zer salaıyq. «Qaısekeńniń shyǵarmashylyq dıapazony keń-shalqar. Jýrnalıstıka men kórkem ádebıettiń qaı janryna salsań da alamannyń aldyn bermes kókjulyn Taıbýryldyń ózi dersiń. Ne jazsa da janynyń jalynyna orap, baryn salyp, nárin syǵyp jazady. Tipti qarapaıym maqalanyń ózinde shúıgin oı men shuraıly sóz shyraılana órilip, sheber qalamnyń minez-tabıǵaty «menmundalap» ushqyn atyp turady. Men, ásirese, Qaısekeńniń kórkem shyǵarmalar tabıǵatyn názik zerdelep, júrek lúpilin tamyrshydaı dóp basatyn qaǵilez synshylyq talantyna tántimin. Estetıkalyq taldaýlaryndaǵy kánigi synshylardyń ózi balaq túrip boılaı almas tereńdik, kósilip keńinen qamtıtyn qulashty paıym-parasat qandaı! Keıde, átteń-aı, jan-jaqqa bólinip-jarylmaı, osynshalyq qýatty qabilet-qarymymen kórkem syndy túbirleı indetkende, óreli bıikti baǵyndyrar edi ǵoı dep ishteı ókinip te qoıamyn». Buǵan akademık S.Baızaqulynyń: «Osyndaı dúbirli tarıhy bar ólkeniń adamdaryn, jasampazdyqtaryn jazamyn dep Qaısardyń ózi de tarıhı tulǵaǵa aınalyp ketti», Májilis depýtaty S.Abdrahmanovtyń: «Qaısekeń sol Syr boıyna baspasóz taratýǵa ádeıi suranǵan eken. Mirjaqyptyń tabany tıgen jerdi kóreıin, óziniń ustalǵan jeri de Qyzylorda ǵoı degen oıy bolǵan eken. Tarıhı ǵımarattardy izdestirgeni esimde. Bul endi eldi oılaıtyn, eldikti oılaıtyn azamattyń tirligi», belgili sáýletshi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Á.Tátiǵulovtyń: «Astana qurylysynyń kókjıekterin ashyp jazǵannyń biri osy Qaısar», degen pikirlerin qossaq, keıipkerimizdiń rýhanı kelbeti kelisti bola túseri haq.
Iá, naǵyz ádil baǵa. Osyndaı Qaısar Álimdi qurmetke laıyq emes dep kim aıtar?! Olaı bolsa, azamatymyz jónimen, jolymen buıyrǵan ataq, marapattan da kende emes, el ishindegi abyroıy da jetip artylady. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, QR Prezıdenti syılyǵynyń, Jýrnalıster odaǵynyń M. Dýlatuly atyndaǵy syılyǵynyń, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Jýrnalıstıka akademııasynyń tolyq múshesi, Torǵaı jáne Arqalyq qalalarynyń qurmetti azamaty, esimi Qostanaı oblysynyń Qurmet kitabyna jazylǵan dep uzaq-sonar jalǵastyra berýge bolady. Taǵy bir ǵajaby sol, shyǵarmashylyq konkýrsta jeńimpaz atanyp, bas júldege jańa astanadan úsh bólmeli páter alǵan Qaısekeńnen basqa kim bar deımiz-aý. О́zi unatatyn taǵy bir ataǵy – «Egemenniń» ardageri». Osy rette jáne bir shegelep aıtarymyz, birer jyl tól mınıstrlik pen Aqmola oblystyq gazetinde istegenin qospaǵanda, jańaǵy jaısań jetistikterdiń bárine shırek ǵasyr boıy elimizdiń bas basylymy «Egemen Qazaqstanda» eńbek ete júrip qol jetkizdi. Oqyrmannyń iltıpatyn ildi. Bile bilsek, eń basty marapat ta, abyroı da sol emes pe.
Qazaqtyń belgili jýrnalıst-jazýshysy Qaısar Álim haqynda bizdiń aıta alǵanymyz bir toǵyz, aıtyp úlgermegenimiz toqsan toǵyz. Endeshe, qoldan kelmesti qaýzaı bermeı, túıindi sózdi ózine bereıik.
«Táýelsizdik qalamymyzǵa tynys, ekinshi ómir berdi. Júrek sózin jazdyq. Ultymyzdyń muń-muqtajyn joqtadyq, shyn tabysyn jyrladyq. Bolashaq kúnderge qazaq qandaı kúıde jetedi? Tili qandaı bolady? Dili qandaı bolady? Jahandanýdaǵy qazaq beınesi qandaı bolyp kórinedi? Múmkin, osy turǵyda kóp oılanyp, kóp jazýymyz kerek shyǵar!.. Júregiń kúńirenedi, qalamsabyń aq qaǵazda jorǵalaıdy».
Osyndaı ataly da jotaly sóz qalam sertiniń Qaısaryna bek jarasady!
Qorǵanbek AMANJOL,
Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty
