Bilim • 19 Qańtar, 2022

Ár bala ustazdan tálim alýǵa laıyqty

132 ret kórsetildi

Jyl saıyn joǵary oqý oryndarynan myńdaǵan pedagog dıplom alyp shyǵady. Alaıda el óńirlerinde áli kúnge deıin maman tapshy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Parlament Májilisiniń otyrysynda muǵalim jetispeıtin óńirlerdiń máselesin sheshýdi tapsyrdy. Túıtkildiń túıinin tarqatýdyń tıimdi tásili qandaı?



О́ńirlerge muǵalim jetispeıdi

Prezıdent pedagog jetispeıtin óńir­lerge sapaly kadr tartatyn áleý­met­tik baǵdarlama jasaýdy usyndy. «Sa­paly bilimge qoljetimdilikti arttyrý – sózsiz basym baǵyt. Bul – búkil qoǵam damýynyń asa mańyzdy faktory. Biz mektepterdi qalaı materıaldyq jaǵynan qamtamasyz etsek te, bilim sapasyn jaqsy muǵalimdersiz kóterý múmkin emes. Uly Ahmet Baıtursynuly aıtqandaı, muǵalim – mekteptiń júregi. Sondyqtan men muǵalimder tapshylyǵy bar óńirlerge úzdik pedagogterdi tartý­dyń arnaıy qoldaý paketteri bar baǵ­dar­lama ázirleýdi tapsyramyn», dedi Q.Toqaev.

Qoldaý paketterine ne kiredi? Úz­dik pedagogter qalaı anyqtalady? Baǵ­dar­lama qashan ázirlenedi? Atalǵan máse­leler boıynsha Bilim jáne ǵylym mınıs­trligine habarlastyq. Atalǵan vedomst­vodan: «Memleket basshysynyń tapsyrmasymen qoldaý sharalarynyń tıisti paketi bar úzdik pedagogterdi tartý boıynsha arnaıy baǵdarlama ázirlenedi. Úzdik pedagogter olarǵa eń kóp qajettilik jáne bilim berý sapasy boıynsha úlken alshaqtyq bar óńirlerge tartylady. Sonymen qatar joǵary oqý oryndarynyń úzdik túlekterin anyqtaý jáne tartý jumystary bastaldy. Pedagogterdi tartý ólshemderi ázirlenedi. Tartylǵan pedagogter úshin áleýmettik qoldaýdyń mynadaı sharalary usynylady: jalaqynyń ósý koeffısıentin belgileý, turǵyn úı tólemderin berý nemese óteý jáne t.b. Bul joba 2022 jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap iske asyryla bastaıdy», degen jaýap aldyq.

Mınıstrliktiń deregine qaraǵanda, pedagogter eń kóp jetispeıtin óńir­ler­­ge Atyraý, Mańǵystaý, Almaty jáne Túr­kistan oblystary jatady. Onda bastaýysh synyp, matematıka, fızıka, orys tili men ádebıeti muǵalimderine qajet­tilik bar.

Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov osy oqý jylynyń basynda: «Pedagog defısıtine kelsek, bıyl qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha elimizde 3 myńnan asa jumys orny bos tur. Búginde Qazaqstanda 350 myńdaı muǵalim baryn eskersek, salystyrmaly túrde 3 myńdy asa úlken tapshylyq dep oılamaımyn. Muǵalimderdiń jetispeýshiligi kóbine aýyldyq jerlerdegi shaǵyn mektepterde baıqalady. Shaǵyn mektepterdegi pedagog tapshylyǵy ondaǵy júktemeniń azdyǵynan týyndap otyr», degen.

Mamandar ádette aýyldyq jerlerde jetispeıdi. San jaǵynan jetispeı turǵanda, sapa jaǵynan tapshylyqtyń bolatyny anyq. О́ıtkeni árbirimiz óz aýylymyzdaǵy mektep muǵalimderiniń kezinde qalaı oqyǵanyn jáne dıplomdy qandaı jolmen alǵanyn, bir muǵalimniń bir-birine oqý baǵdarlamasy kelmeıtin birneshe pánnen sabaq beretinin bilemiz. Alaıda naqty faktini sóıletsek.

Ulttyq bilim berý derekter qorynyń málimeti boıynsha 366 666 muǵalimniń 209 391-i (57%) aýyldyq mektepterde jumys isteıdi. Onyń ishinde 73 226 (41,1%) mamannyń alty jyldan asatyn eńbek ótili bar, 32 256 pedagog (15,4%) joǵary jáne birinshi sanatqa ıe, 45 445 muǵalim (21,7%) «pedagog-zertteýshi», «pedagog-sheber» sanattaryn jáne 3 908-i magıstrlik dárejesin alǵan. Joǵary bilimi barlar – 185 749, tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi barlar – 23 642.

Biz jaýapty mınıstrlikten qansha pedagogtiń óz mamandyǵymen jumys isteıtinin suraǵanbyz. Biraq oǵan jaýap bolmady. Degenmen osy qolda bar derektiń ózinen aýyl muǵalimderiniń sapalyq quramy kóńil kónshitpeıtinin bilýge bolady. О́ıtkeni barlyq sanaty jáne magıstrlik dárejesi bar pedagogti qosqanda 81 603 qana bolady. Bul barsha aýyl muǵaliminiń jartysyna da jetpeıdi, naqtysyn aıtqanda 38 paıyzyn ǵana quraıdy.

Sátsiz joba sabaq bola ma?

Muny ýrbandalý úrdisimen, ıaǵnı halyqtyń aýyldan qalaǵa aǵylýymen baılanystyrýǵa bolar. Alaıda mundaı másele burynnan beri boldy ǵoı, eń qıyny arnaıy memlekettik baǵdarlama bolǵanda da túıtkildiń túıini túbegeıli tarqatylmady. Iá, biz «Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasyn meńzep otyrmyz. Bul úkimettik baǵdarlama da aýyl­dar­daǵy mamandardyń tapshylyǵyn joıýǵa baǵyttalǵan jáne kadrlardyń ishinde bilim berý qyzmetkerleri de bar. «Dıplommen – aýylǵa» baryp, keri qaıtqandar, qaryzǵa belsheden bat­qandar týraly talaı ret jazyldy. Bilikti muǵalimderdi maman tapshy óńirge tartatyn jańa baǵdarlama da dál solaı sońynda suıylyp ketpeı me? Bul úshin ne isteý kerek? Bul suraǵymyzǵa vedomstvodan jaýap ala almadyq.

Esesine «Bolashaq» baǵdarlamasymen shetelde oqyp kelip, aýylǵa jumysqa barǵan Jansultan Nurmuhanov joǵary­da­ǵy suraǵymyzǵa jaýap berdi. Onyń oıynsha, jańa baǵdarlama «Dıp­lom­men – aýylǵa» baǵdarlamasy sııaqty sońynda suıylyp ketpeýi úshin mu­ǵa­lim­derge eshqandaı mindettemesiz úı berý qajet.

«Prezıdent Qasym-Jomart
Toqa­ev­­tyń­ bilikti pedagogter jetispeıtin óńir­lerge kadr tartý máselesin sheshý týra­ly tapsyrmasy – menińshe, qala men aýyl arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaq­tyǵyn joıatyn jaqsy bastama. Eń birinshi, úzdik ustaz aýyldyq jerge barý úshin oǵan qajetti áleýmettik ınfraqurylym jasalýy kerek, ıaǵnı eshqandaı mindettemesiz beriletin úı men kóterme qarajat bolǵany durys. О́ıtkeni «Dıplommen – aýylǵa» baǵ­dar­lamasynyń mindettemeleri kóp bol­ǵandyqtan, kóp­shi­ligi bul jobamen aýylǵa barǵysy kelmeıdi. Alaıda munyń ózi de qazirgi jaǵdaıda mamandardy aýylǵa tartýǵa jetkiliksiz bolyp tur. Sol sebepti «Aýyl kvotasymen» bitirgen jas mamandardy aýylda eńbek ótilin bastaýǵa zań boıynsha mindetteý qajet. Sonymen qatar «Bolashaq» halyqaralyq stı­pen­dııa­synyń pedagogıkalyq maman­dyq boıynsha bitirgen túlekterin de eńbek ótilin aýylda ótkizýge mindetti etý kerek. Sonda ǵana aýyldyń bilimi men jalpy jaǵdaıy kórkeıedi. Sonymen birge brıtandyq tájirıbeni eskere otyryp, aýyldyq jerde halyqaralyq mektepterdi ashqan jón. Nege deseńiz, qazirgi ýaqytta mamandardyń kópshiligi eń áýeli jumys ornynyń bedeli men dá­re­jesine kóńil bóledi», deıdi J.Nurmuhanov.

Túıtkilden túıtkil týady

Rasymen de aýyl men qala mektep­ter­iniń bilim sapasy arasyndaǵy alshaq­tyq – birneshe jyldan beri kún tárti­bi­­nen túspeı turǵan ózekti másele. О́ıtkeni halyqaralyq bilim baǵalaý kórsetkishterinde aýyl oqýshylary qalalyq qurdastarynan 1,5 jylǵa artta qalyp keledi. Aýyl men qala mektepteri arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaqtyǵyn zerttep júrgen maman, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti janyndaǵy Aımaqtaný kafedrasynyń dosenti Jasulan Nurbaev bul úshin jumys keshendi túrde uıymdastyrylýy kerek ekenin atady.

«Pedagogıkalyq kadr jetispeýshiligin joıýǵa baǵyttalǵan áleýmettik baǵdar­lama keshendi bolýy tıis. Bilim berý nemese densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kez kelgen áleýmettik baǵdarlama ómirdiń kóptegen aspektilerin qamtýy kerek. Al eger aýyldyq jer týraly aıtatyn bolsaq, keshendi jumystar eki ese artady. Sonymen «Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasy nemese onyń atyna aıtylatyn syn kóbine jas kadrlardyń kelisimshart merzimin aıaqtaǵannan keıin negizinen halyq tyǵyz ornalasqan jáne damyǵan eldi mekenderge ketetinine baılanysty. Al jas muǵalimder áleýmettik jaǵdaıdyń joqtyǵynan ketedi, ıaǵnı tıisti ınfraqurylymnyń (joldar, ınternet jáne t.b.), qajetti yńǵaılylyqtyń (sý, gaz, jylý jáne t. b.), qosymsha bilim berý úshin múmkindikterdiń (klýbtar, seksııalar, bos ýaqyt) bolmaýy sebep bolady. Sarapshylar qosymsha bilimniń bolmaýyna baılanysty aýyldyq bilimniń sapasy qalalyq deńgeıden tómen dep jıi aıtady. Al qosymsha bilim alýshylar úshin ǵana emes, jas pedagogter úshin de qajet. Bul baǵdarlama kóptegen basqa baǵdarlama men reformaǵa qaraǵanda oń nátıjege ıe bolsa da, bir baǵdarlama aýyldaǵy kadrlar jetispeýshiligin sheshe almaıdy. Aýyl sharýashylyǵyn da, aýyldyq kásipkerlikti de, aýyldyq ınfraqurylymdy da damytý qajet, jalpy aýylda ómir súrý qalada turǵannan kem túspeıtin deńgeıde bolýy tıis», dedi J.Nurbaev.

Sarapshynyń sózinde jan bar, barlyq sala bir-birimen bite qaınasyp jatyr. Bir salada ǵana ózgeris jasap, sol salada tolyq ilgerileý kútý múmkin emes. Desek te bul ýáj pedagog tapshylyǵy bar óńirlerge bilikti maman tartýdy maqsat etken jańa áleýmettik baǵdarlamany salǵyrt ázirleýge túrtki bola almaıtyny anyq. Bir kezderi «muǵalim kóp, ustaz az» dep jazǵanbyz. Al ár bala óziniń turǵylyqty jerine, áleýmettik, ekonomıkalyq, densaýlyq jaǵdaıyna qaramastan, bilikti pedagogten, ıaǵnı ustaz degen uly attan bútin bir ómirine azyq bolar tálim, sapaly bilim alýǵa laıyqty ári quqyly.



Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar