Álem • 23 Qańtar, 2022

Jyl sózi

81 ret kórsetildi

«Oksford sózdigi» dástúr boıynsha 2021 jyly eń jıi paıdalanylǵan sózdi anyqtady. Bul joly, árıne, vax («vaksına», «vaksınalaý», «vaksına egý») «Jyl sózi» atandy.

Byltyr bul sóz burynǵyǵa qa­raǵanda 72 ret jıi qoldanylǵan. Onyń sebebi barsha álemdi jaýlaǵan pandemııalyq ahýalǵa baılanysty ekeni belgili. Lıngvısterdiń aıtýynsha, vax sózi alǵash ret aǵylshyn tilinde 1799 jyly paıda bolǵan. Al sózdiń shyǵý tegi latynnyń vacca («sıyr») sózimen maǵynalas.

Sózdik qurastyrýshylarynyń málimetinshe, vax sózinen birneshe neologızm paıda bolǵan: vaxxie (vaksınalaý kezinde túsirilgen foto); vax-a-thon (jappaı vaksına ektirýge kelgendegi jıyn) jáne ıronııalyq vaxinista (áleýmettik jelide vaksına alǵandyǵyn kórsetetin belgi (statýs), qoıatyn adam).

Aıta keteıik, aǵylshyn tiliniń «Oksford sózdigi» Oksford ýnıver­sıtetinen basylyp shyǵady. Sońǵy jınaǵy (2005 jyly) shamamen 301 100 maqalany (350 mln bas­pa tańbasy) quraıdy.

Eske salsaq, 2020 jyly sózdik jyl sózin tańdaı almap edi. Oksford leksıkograftary 2020 jyldyń kúntizbesindegi oqıǵalarǵa baılanysty eń kóp aıtylǵan sózderdi iriktep aldy. Sonymen qańtar aıynda Aýstralııa órtke oranǵan kezde bushfire – «joıqyn dala órti», sondaı-aq «ımpıchment» degen sózder kóp qoldanylǵan. Kóktemde sózder men sóz tirkesteriniń tizimine mıllıardtaǵan adamnyń ómir saltyn ózgertken pandemııaǵa baılanysty birneshe uǵym engizildi. Olar: coronavirus (koronavırýs), COVID-19, lockdown (lokdaýn), so­cial distancing (áleýmettik araqa­shyq­­tyq), reopening (qaıta jandaný).

Al bıyl Oksford sózdigi álemde, qoǵamda kóp aıtylǵan hám kóp jazylǵan qaı sózdi tańdap alar eken?..

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar