Shymkentke kel, Shymbolat nemese aqıqat eshýaqytta sónbeıdi

Tirshiliktiń myń-san túıtkilimen sonaý Keńes Odaǵy deı-tuǵyn kezeńińizde Qyrǵyzstan jaǵyna kóship ketken Shymbolat atty synyptasym araǵa baqandaı otyz jyl salyp kelip tur. Sansyz suraqtary men mán-mazmunymen synaptaı syrǵyǵan ýaqyt shirkin qaıran dosymnyń qabaǵyna óz órnegin salypty. Shymkentteıin shaharyńyzǵa kópten kelmegendigi kórinip tur. Ol úshin kelbetti kent kókten salbyrap túse qalǵandaı. – Bizden bar ǵoı, elý, jo-joq, tipti júz jyl ilgerilep ketipsizder, – dedi dosym. «Biz» deıdi. Onysy Qyrǵyzstandy meńzegeni. Endi otyz jyl sol jaqtyń sýyn iship, aýasyn jutqannan soń menshiktep alǵany da. Kelinshegi qyrǵyz jaqtyń qyzy edi. Shymbolat úshin Shymkent tars jabyq, biteý álem sııaqty. Týǵan elge degen sarytap saǵynyshyn keýdesine tumshalap jetken dosyma kún shýaqty shahardyń aıtýly, kórikti, tarıhı jerlerin kórsetip shyǵý úshin týrısterge qyzmet kórsetetin jol kórsetýshi gıd bolýy­ma týra keldi. Áýeli qyrǵyzstandyq dosyma Shymkent qalasynyń TMD jáne EýrAzEQ-tyń tań­daýly qalasyna aınalyp, arnaıy dıplommen marapattalǵanyn maqtanyshpen aıtyp óttim. Shymbolat shynashaqtaı shaǵynda sheshesi­men birge «Qyrǵy bazarǵa» kelgen kórinedi. «Sol mańdy bir kórsem» dep kókórim kezin kóksegen dosym qolqa salǵan soń ne turys bar, taksı ustap «Kól» aıaldamasyna tartyp kettik. «Shámshi» gúlzaryn kórgende dostym tań-tamasha qaldy. Aýmaǵy zaman talabyna saı abattandyrylǵan «Neke saraıy» asqaqtap tur edi. Jas shirkinge jyl mezgili tosqaýyl qoıa al­ǵan ba, bir top kóńildi jas qyzyldy-jasyldy kıi­nip sán-saltanatymen «Neke saraıynan» shy­ǵyp kele jatty. Kúlimkóz arý tóńirekke jáýdir kózderimen erkeleı qaraıdy. Onyń otty janarynan muz ekesh muz da erip ketkendeı me, qalaı ózi? Shirkin-aı, sol bir bula kúnder qaıta aınalyp kelip, tylsym bir kúshtiń qudiretimen osy tóńirekke qas-qaǵym sátke bolsa da tepse temir úzetin jıyrma bes jasymyzda tastap ketse ǵoı... – Munda ártúrli mádenı sharalar ótedi. Alańǵa adamdar syımaı ketedi, – dep jatyrmyn. Táýke han dańǵyly men B.Momyshuly kósheleriniń qıylysyndaǵy ortalyq sýburqaq jáne Jastar alleıasyndaǵy «Qyzǵaldaq» kompozısııasy jańa haıtek tehnologııasy boıynsha shynydan jasalǵan. Sýburqaq mańynda gra­nıt tastardan qaptalǵan jazdyq sahna bar. Ma­ńaıy jaryq shamdarmen túnde tipten aı­shyq­talyp kórinedi. Basseınge japsarlas delfınder aıdynǵa áne-mine shorshyp túskeli turǵan tárizdi. Abaı saıabaǵy osy mańnan taıaq tastam jerde edi. B.Momyshulynyń eskertkishine soǵyp, odan ári baqqa jaıaýlatyp tartyp kettik. M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ ǵımaratynyń aýlasyndaǵy Jastar alleıasy, jol ortalaryna qoıylǵan túrli músin-eskertkishter, túnde «janyp» turatyn elikter, sáıgúlikter, qaz-úırekterge qarap Shymbolat kidire bergen. «Abaı» saıabaǵynda hakim Abaı murajaıyna biraz kidiristedik. Murajaı aldyndaǵy Abaıdyń uly Turaǵuldyń tuǵyryna toqtap óttik. Sport alańdary men jańadan boı kóter­gen sırk, shekarashylarǵa, Aýǵan soǵy­sy ardagerlerine arnalǵan eskertkishter, Kórkemsýret galereıasyn aralap bitkenimizshe bir táýlik joǵalttyq. «Dańq» memorıalyna barǵanda Shymbolat tipten degbirsizdenip ketti. Ońtústikten Uly Otan soǵysyna attanǵan 140 myńnan astam adamnyń aty-jónderi granıt tastarǵa qashalyp jazylǵan ǵoı. Shymbolattyń ákesiniń aty jazylǵan granıt tasty taptyq. – Bizdi de umytpapty, – dep Shymbolattyń kózine shyq qonaqtady. Men bilgenimdi aıtyp kelemin. «Dańq» memorıaly kesheniniń uzyndyǵy – 285 metr, eni – 22 metr, jalpy aýmaǵy – 6 300 sharshy metr. Mundaǵy mármár taqtaǵa 51 Keńes Odaǵynyń Batyry, «Dańq» ordeni tolyq ıegerleriniń jáne 1 Halyq Qaharmanynyń aty-jónderi qasterlep jazylyp, ilingen. Eskertkishtiń bıiktigi – 9,7 metr. Jalpy aýmaǵy – 4 250 sharshy metr. Keshen aýmaǵyna eki jerden kúmbezdi shatyr men oryndyqtar, jaryq shamdar ornatylǵan. Osy «Dańq» memorıalynyń ashylý saltanatyna Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Nazarbaevtyń ózi kelip qatysty. Ordabasy alańyndaǵy Táýelsizdik tuǵyryn da Elbasymyzdyń ózi kelip ashty. «Rámizder» alańy kesheninde elimizdiń kartasy tańbalanyp, Prezıdent N.Nazarbaevtyń: «Dúnıede táýelsiz Qazaq eli bar. Álemde egemen Qazaqstan bar. Onyń kópultty, yntymaqshyl halqy bar. Qýatty ekonomıkasy, senimdi saıası júıesi bar. Eń bastysy – búginnen nurly, búginnen kemel bolashaǵy bar. Sol kúnge berik senim bar!» degen sózi men «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Táýelsizdigi týraly» 1991 jylǵy 16 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq zańynan úzindi jazylǵan. Táýelsizdik alańyna Altyn kópir arqyly kóterilesiz. Alańdaǵy mádenı keshender kózdiń jaýyn alady. «Otan – Ana» táýelsizdik monýmenti Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen saltanatty túrde ashyldy. Elbasy Táýelsizdik alańyna shynar aǵashynyń kóshetin ekti. Ol búginde egemen elimizdiń sımvoly sııaqty bıikke órmelep barady. Osy «Altyn kópirden» ótip bara jatyp, kóne kenttiń kelbetin jartylaı bolsa da kózben sholyp ótesiz. Táýelsizdik saıabaǵynyń temirjol vokzalyna qaraı shyǵa berisinde úlken qaqpa ornatylǵan. Ol Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna oraı salyndy. «Táýelsizdik qaqpasy» atalady. «Temirjol» dep qaldyq. Qabanbaı batyr eskertkishine táý etip, álemniń tórt buryshyna jolaýshylar men júk tıep alyp syrǵyp jatqan otarbalar aıaldamasy – temirjol vokzaly da búginde tanymastaı ózgergen. Temirjol vokzaly aldyndaǵy alańda «Jibek joly» kompozısııasy tur. Ol tórt músinnen quralǵan. Aq munara mármár tastan jasalǵan. Munaranyń joǵary jaǵyndaǵy saǵat ýaqyt shirkinniń poıyz donǵalaqtaryndaı tolas tappaıtynyn, tolassyz syrǵyǵan dúnıeniń ólsheýli ekenin bildirgendeı júrekti syzdata syrt-syrt etedi. Shym qaladaǵy Asanbaı Asqarov atyndaǵy dendrologııalyq saıabaq búginde tolyǵymen qaıta jóndelip bitti. Mundaǵy sý júıeleri qalpyna keltirilip, ishki joldar, atpen jáne velosıpedpen júretin joldar retteldi. Den­dro­saıabaq ishinde ardagerler alleıasy ashyldy. Kireberistegi qaqpa (arka) kún nuryna sha­ǵy­lysyp, keremet bir kórkemdik syılap turady. Saıabaq syrty qorshalyp, qyzmettik úı­ler jańǵyrtyldy. Osyndaǵy kól kelbeti kelý­shilerdi qyzyqtyrady. Onyń ústinen jaıaý júrginshiler kópir arqyly ári-beri óte alady. Kópir ústinde turyp aıdyndaǵy aqqýlardy tamashalaıdy. Kópir plıtkalarmen kómkerilgen. 4 myń sharshy metrge aıaqjol tóselgen. Bes júzge jýyq sham saıabaq ishine sáýleli nur sebeleıdi. Tynyǵýshylar úshin barlyq jaǵ­daılar bar. Dendrosaıabaq qalanyń ókpesin tazalap turǵan birden-bir akvarom ispettes. Osyndaǵy volerge 20 tıin, 4 elik pen tarǵyl buǵy, 10 taýys jiberilgen. Aıdyn beti jazda aqqý-qazdan kórinbeıdi. Kól tereńine byltyr 20 000 dáýmańdaı balyq jiberilgen. Dendrosaıabaqta dástúrli merekeler men saltanattar jıi bolyp turady. Bul – jastar mekeni. Sondyqtan osynda «Jas jubaılar» alleıasy ashylǵan. Alleıadaǵy jas jubaılar músini óz jarasymyn tapqan. Baq ishinde kóptegen sýburqaqtar, jan-janýarlar músinderi, basqa da keskindemeler tynyǵýshylarǵa tamasha áser syılaıdy. «Mahabbat patshalyǵy» sarqyramasy sıqyrly álemge súńgitip, ǵajaıyp sezim besigine bóleıdi... «Shyndyqtyń kóbinese qarapaıym bolatyny sonshalyq, tipti, oǵan jurt sene ber­meıdi», depti F.Levald degen danyshpan. Al qazaq ádebıetiniń iri ókili Ǵabıt Músirepov: «Shyndyqqa qııanat jasamaýymyz kerek» degen-tin. Osy eki qaǵıdatty qanat etken men tip­ten resmılenip kettim bilem, kózben kór­gen­derimizge bilgenderimdi qosyp, qonaqty qaljyrattym-aý, shamasy. Joq, qatelesippin. Shymbolatym shıraq. – Bir ulym Máskeýde, ekinshisi Astanada oqıdy. Eki ulym Bishkek jaqta sińisip qaldy. Ekeýiniń de óz sharýasy, bıznesi bar. Kindik keskeli kórgeni sol jer bolǵannan soń ba, munda kelgileri joq. Biraq, meniń Otanym – Qazaqstan. Oqýdaǵy eki ulymdy qaıtkende de Qazaqstanda qaldyramyn. О́ıtkeni, Qazaqstan Máńgilik El bolmaq. Shymkentte eki inim bar. Bıznesteri dóńgelenip tur. Nemerelerimdi alyp osynda kóship kelýge birjolata bekindim. Sebebi, Shymkent – jastar qalasy. Olar osynda bilim alady, oqıdy, ósip-ónedi. Oǵan barlyq jaǵdaılar bar. Qarańyzshy, búgingi Shymkent qandaı keremet. Erteńgisi budan da jarqyn emes pe? Nemerelerim osyndaı úlken qalada bilim alyp, bolashaqtaryna baǵdar túzse qandaı baqyt, – dep Shymbolat óziniń shyńyraý oıyna shomdy. – Sen bilesiń be? – dep sózimdi sabaqtadym. – Elbasymyz N.Nazarbaev bıylǵy «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bola­shaq» atty Joldaýynda: «Qazaqstannyń alǵashqy zamanaýı ýrbanıstik ortalyqtary iri qalalar – Astana men Almaty, odan soń Shymkent pen Aqtóbe bolady. Olar halyq­tyń jáne ınvestısııalardyń shoǵyrlaný ortalyǵyna aınalady, sapaly bilim berý, medısına, áleýmettik-mádenı qyzmetter kórse­tiledi», dep atap kórsetti. – Iá, Shymkentte turý úlken baqyt qoı, – dedi Shymbolat. – Qazaqstannyń qaryshtap damýy, ozyq elderdiń qataryna qosylýy, álemge ózin tanyta bilýi bizdiń kóregen basshymyz Nursultan Ábishulynyń arqasynda, – dedim men. – Oǵan daý bar ma? – Al, Ońtústiktegi, onyń ishindegi oblys ortalyǵyndaǵy osynaý qyrýar tirlik Elbasymyzdyń senimdi serikteriniń biri Asqar Myrzahmetovtiń jetekshiligimen júzege asýda. – Asqar baýyrymyzdyń bastamalary bek jaqsy eken. – Durys aıtasyń, bul joly onyń rýha­nııat sa­la­syndaǵy eńbekterin ǵana aıtyp óttim. Eko­nomıkada, áleýmettik ómirdiń basqa da salalarynda qol jetken tabystaryn aıtsaq, taǵy da uzaqqa silteýimiz múmkin. Aıtpaqshy, kóship keler bolsań, uldaryń da, óziń de jumyssyz qalmaısyń, oblys ákimdigi janynan qurylǵan «Shymkent-ınnovasııa» JShS men «Kásipkerlerge qoldaý kórsetý» ortalyǵy, sonymen birge, «Maksımým» AIO sekildi qarjy ınstıtýttary jumys isteıdi, – dedim men. – Sóz joq, oralamyn. Onda da tek Shym­kent­ke kóship kelemin, – dep qoshtasty Shymbolat dosym. Tarıhy sát-saıyn óshpesteı bolyp mármár tasqa jazylyp jatqan shýaqty shaharǵa tezirek kelýińe tilektespin, dedim men ishteı. Sabyrbek OLJABAI, Qazaqstan Jazýshylar jáne Jýrnalıster odaqtarynyń múshesi. Ońtústik Qazaqstan oblysy.