Oshaǵyńdy taptasań, oty óshedi...

Kóktiń nury

Qysyraqtyń úıiri shymqaı kókten,

Kezdeısoqta kezikken

bul qaı kóktem?..

...Tarǵyl túsin taǵdyrdyń tamashala –

Qarashada qarasa bult áınekten.

О́kpek jeldiń sezdiń be ótkirligin,

Solaı bolǵan bul ǵumyr kóp kún buryn...

Bir túp jýsan jaıǵanda

alaqanyn –

Saýyp bergen men edim kóktiń nuryn.

Bula bulttyń baýyryn

túrtip,

emip...

dúbiri kóp dúrmekte dúrkiredik.

Tamyryna tastyń da

bir túnedik –

bir kúnime ketkeli bir kún erip.

О́liarada,

О́riste,

О́tken iz kóp,

Keıde shalqyp ketemin kók teńiz bop.

...О́lermenniń ózine aınalam ba –

Kógergenniń bárinen kóktem izdep.

Júırik jaby bolady,

jeldirmeseń,

Ana shoqtan órt shyǵar sóndirmeseń.

Kóktem nege keshigip jatyr eken –

Ony qaıdan bileıin,

Sen bilmeseń...

Jar basynda

jalǵyz úı

Atany ólmeı,

arba synyp,

Keshi batyp,

tańy atqan...

Jalǵyz úı tur jarǵa asylyp –

Jar bola gór, Jaratqan!

Lebi qaryp tańǵy yzǵardyń,

Taýyp jegen tandyryn.

Japandaǵy jalǵyzdardyń

Men túsinem taǵdyryn.

О́tken sonda ómirim kóp,

О́ńim be álde,

túsim be?..

...Sekseýildiń shoǵyn úrlep,

Qara qostyń ishinde.

Jolyqqanmyn talaı azǵa,

Qasıetin bilgesin.

Saqyldaǵan sary aıazda –

Bútindegem irgesin.

О́kpek jeldiń ómiri erek,

Jasyratyn syr bar ma?

Sekseýildiń shoǵy kerek

Jar basynda turǵanǵa.

Alys emes jazǵa da asa,

Kerýen kóship barady.

О́mir oty mazdamasa,

Janyń semip qalady.

Saıtan emes saıdan qashqan,

It pen qusqa alǵyzba!

Orda saıla oılanbastan –

Japandaǵy jalǵyzǵa.

Tirshiliktiń arnasynda,

Boran keshken,

Shań qapqan.

Jalǵyz úı tur jar basynda –

Arty qańtar,

aldy – aqpan...

Qustyń úni

Júregim aýyrady,

Naýryz týar,

Sodan soń sáýir ári...

Burqaqtary basylsa bul jalǵannyń

Syrqattary sanamnyń saýyǵady.

...Júregim aýyrady.

Aq tútekke qaramaı aqtarylyp,

Tarǵyl-tarǵyl tastaqpen tartady jurt.

Qaraǵannyń túbinde qarańdaǵan

Arman qaldy qańtarda qańtarylyp.

Keı túnderde áppaq tús kóretin em,

Boztorǵaıǵa Máshhúrdiń kel,

О́tinem!

Qańtarylǵan Armandy qańtardaǵy –

Qutqaraıyq ekeýlep jel ótinen...

Qurban boldy toqty emes,

Dúıim erkek,

Aıaǵy joq ne degen qıyn ertek?...

...Táńir me eken sap qoıǵan tálkegine

Shámil kókem tastapty kúıin órtep.

Balapandy bezdirseń uıasynan,

Ajyraıdy qalamym sııasynan.

...Sizdiń jańa kúıińiz

Qandaı aǵa –

Bizdiń kúıdiń ataýy – «Mı ashyǵan»

Túngi shahar,

Telmirem shamdaryna,

Taýlyq bersin jaratqan,

Qalǵanyma...

...Úmitterdi úzdikken úrkitpeshi –

Tuzaq tastaı kórmeshi, Armanyma.

Janym,

Seni janyma jıi erter em,

Aǵarǵanyń bar bolsa,

Quı, ertemnen!

...Myna búlik qaı búlik

Kim aıtady –

Myna zaman qaı zaman,

Kúı órtegen?...

Kim aıtady,

Qaı búlik,

Myna búlik?

Pende túgil ishinen tynady bult.

...Tańyp bershi,

Jarasyn qulynymnyń –

Jaǵyp bershi,

Janyna shyraq - úmit!

Dara jurtta bolady dana senim,

Ańyzyna syıǵyzǵan bar ásemin.

...Qustyń únin estidim

Tań aldynda –

Boztorǵaıyń sol shyǵar, Baba, seniń!

Kúrkeli

Kúrkeliniń basynda kúnde daýyl...

Kótesh aqyn

Alaǵaı da bulaǵaı,

bul ne, baýyr?

Irkit iship otyrǵan irgede aýyl.

...Arbańyzdyń jetegi jolda synsa,

Kúrkeliniń etegi kúnde daýyl.

Shyǵarmasa bul tirlik

bir tórine,

Janarymnyń tamshysyn irkedi me?

Kótesh aqyn jurtyna datymdy aıtyp –

Kúrke tigip jatsam ba Kúrkelide?..

Mańdaıynda – juldyzy,

tamyrynda – Aı,

Qaıran jurtym!

kúı keshpe taǵy mundaı.

Úlpildegen úmitim,

Údermeshi –

Aqqý-qazdyń aq ulpa mamyǵyndaı.

Sarybeldiń saýyry,

bir kemi joq,

Kókeıimdi kóp saýal túrtedi kep...

...Jurty edi dep jatamyz

tektilerdiń –

Nege ataǵan bul taýdy – Kúrkeli – dep.

Betegeli belderge aýyl qonsa,

Jaýmaı ketti osy jaz jaýyn da onsha.

Úrkeriniń jaryǵyn ne qylaıyn,

Kúrkeliniń baýyry daýyl bolsa.

Bul qaı zaman,

kún kesher aqyn qaıtip,

Tyrnaǵyńdy ketseńshi,

batyrmaı túk!

...Kúrke tigip otyrmyn Kúrkelide

Kótesh aqyn jurtyna datymdy aıtyp.

It aıtaqtaý

Bir qazyna bul da bizdiń baıtaqta,

It bolǵan soń úre ber!

...Qumaı tazy ermeıdi eken aıtaqqa

О́z baǵasyn biledi ol.

Qaýyp túser ıtin kórgem san úıdiń,

Sharbaqtardan san sekirgem qýǵan soń.

Aıtaqqa erer suryn birden tanımyn

It jylynda týǵan soń.

Sodan beri qaı dúnıe ózgerdi,

Talaı syndy meniń shydam – qumyram.

Aljyp qalǵan tóbetti de kóz kórdi

Aıǵa qarap ulyǵan.

– Alabaıyń senen góri táýir – dep,

Qurdasyma aıtyp edim san qaqsap.

...Kir-qojalaq qanden kórdim sháýildep

Balaǵyma jarmaspaq.

O, qudiret!

Bul ne degen qoıylym,

Tutqıyldan tap beretin talaıǵa.

Bilesiń be,

«ıt aıtaqtaý» oıynyn –

Unatpaǵan Abaı da.

Jaratqannyń bilem bul da jarlyǵy,

Sary maı jaq,

otqa kómgen kúlshege.

Bir-bir ıtin jetelep júr barlyǵy –

Túlki almasyn bilse de.

Jalǵyz

«Bul jerde ubyq tilinde sóılegen

 eń sońǵy adam jatyr…»

1992 j. Tevfık qarııanyń qulyptasyndaǵy jazý

Azynaǵan jeldiń arty aqpan,

Zamana talaı burqady.

Ubap ta shubap jol tartqan –

Ubyqtyń sońǵy urpaǵy.

Jarylys boldy mıymda,

talqandap oıdyń tar shebin.

…Ubyq bop ketý qıyn ba

ulardaı shýlap qalsa eliń?!

Ubyqsha sóıle,

jartastar,

eldiń de óldi namysy.

…Qap taýyndaǵy alty asqar –

Hosta ózeniniń aǵysy.

Ejelden bul el jaraly,

Batyry ótken jer tirep…

Bir halyq ólip barady

Tevfıkpen birge tentirep.

Qolynda edi Qurany,

Júrekke tunǵan ımany.

Moınynda senim tumary

Ubyqty nege qınady?..

Saıasat bulty kóship júr

Saıtandaı erip sońyńa.

… Noǵaıym ne kúı keship júr –

birge aýǵan Anadolyǵa.

Súıenip turdym shybyqqa,

Duǵa oqý mindet – tirige:

– Tevfıkke emes

ubyqqa –

Ubyqtyń ana tiline…

Qoınyńa alyp Ana-jer,

San asylyńdy umyttyń.

…Baqıǵa kóship barady el –

Qaıran da tili ubyqtyń!

Janymdy ketpes janshymaı,

Qaıǵydan,

Sherden,

Muńnanbyz.

…Tunyqtan tamǵan tamshydaı –

Ubyqtan qalǵan bir jalǵyz!

Shanaq

Ala ma kúnder keı-keıde qutyn adamnyń,

Jetigen shertip sher qusty jetim óleńim.

Qara qobyzdyń shanaǵy shytynaǵan kún –

Qarager attyń terligi setinep ediń.

Alqynyp baryp súrinse arǵymaqtary,

Aıdardan jel de espeıdi aı jaryǵynda.

Kókbórilerdi shyńǵyrtty-aý,

Qarǵylap bári –

Baıraqtyń baýyn shyńǵa emes...

baılady muńǵa.

Nelerdi kórdiń,

ne deısiń,

nesin aıtasyń,

Bir bozara ma,

myna bel,

bir qyzara ma?..

Túngi sáýleniń túnergen kóshin aıtasyń –

Qulan josyǵan jazyqta juldyz aǵa ma?..

Quba dúzderdiń tún aýsa ottary jaryq,

Namys nalysa qaıteıin,

Qaıralmaı qalam...

Ulary shýlap,

ulıdy toptalyp alyp –

Ańyz estimeı abyzǵa aınalmaıdy adam.

Samaldaı bir án salǵanda saǵynyp aıdyn,

Aqqý-qazdaryn kóńildiń

ushyrǵan kúnim.

Qondyryp alyp jalyna jaryǵyn Aıdyń –

Aǵyp bir ótti Aqboz at tusymnan búgin...

Keme kútken

Qyzyǵy kúnderińniń qysqarady-aı,

Kúz qashyp bara jatyr qysqa qaraı.

Aılaqta keme kútken jolaýshydaı,

Qaıraqqa janyp alǵan ustaradaı.

Munar tań munaramdy muńdy qylǵan,

Qysyraq kisineıdi túngi qyrdan.

Taǵdyrdaı ustaranyń júzindegi,

Dúnıe, kóz aldyńda myń qubylǵan.

Iá, solaı kóńil keıde toryǵardaı,

Mańdaıdyń kermek emes,

sory baldaı –

Eleńdep eleń-alań sátti kúttim,

Elsizde elesińmen jolyǵardaı.

Kúnderim bir túnerip,

bir túńilip,

Tún asqan kilegeıdeı kúlkim irip.

Jyr edik jylt-jylt etken jylǵadaǵy

Úderip kóshti bastan úrkip úmit.

Kóńiliń taba almasa izdegendi,

Aıdynǵa salǵyzbaıdy Kúz kemeńdi.

Arasha surap qaıtem,

Ýaqyt,

senen –

Qarasha kelip qaldy,

bizge de endi...

Qańtarmen qoshtasý

Aı sáýlesin qondyryp alaqanǵa,

Ala tańda júk artqam nar atanǵa.

Shalqar baǵy qaıta ma baıtaǵymnyń

Qańtardaǵy kete me qara tańba?..

Kógere me kóńilim daladaıyn,

Sanaýly kún,

meniń de shamaly aıym.

...Aı tolǵanda bolsańshy araǵaıyn,

Baltyrlary bılegen bala qaıyń.

Tońyp qalǵan janymdy tonady oı kóp,

Qanattyǵa kim aıtar:

– Qona ǵoı – dep.

О́mirimniń tórinde óleń qalar

Kóńilimniń kólinde kók ala úırek...

Jalǵyzdyqtyń janyńa zary ótkende,

Beri ótkende soǵarsyń

ári ótkende.

Kúzgi daýyl,

kóterme túndigimdi –

Bizdiń aýyl – Esilde,

Qaraótkelde.

Qııamette qımaıdy el qulaýǵa úıin,

Tarqasa eken tezirek mynaý quıyn.

...Oshaǵyńdy taptasań oty óshedi –

Ýyǵyńdy syndyrsań quraý qıyn.

Shuǵyla izdep shyqqanda shalqar kókten,

Aıdalada adastym ań-tań bop men.

Jegi kúndi jelimen jetim etip –

Kóńilimdi qaryǵan qańtar ketken...

Ǵalym Jaılybaı,

Aqyn