«Gazlaıtıng» nemese «abıýz»

Alaıda áńgime – bul týraly emes. Másele aq­pan­nyń jańa aptasynda elimizde tur­mys­­tyq zorlyq-zombylyq kórsetýge be­ıim adamdardyń esepke alynǵany týra­ly aqparattan týyp otyr.

álimjettiktiń týyndaýyna jıi ákelip soǵatyn sebep áleýmettik jaǵdaıdyń nasharlyǵy men quqyqtyq saýattylyqtyń tómendigi. Memleket basshysy atalǵan máseleni joıý maqsatynda tıimdi shara qoldanýdy tapsyrdy. Osy oraıda Ishki ister mınıstrligi «Turmys» jedel profılaktıkalyq sharasyn ótkizdi. Jergilikti ákimdik, bilim berý, densaýlyq saqtaý uıymdary men áleýmettik mekemelerdiń senim telefony iske qosyldy. Nátıjesinde, 800 turmysy nashar otbasy anyqtalyp, turmystyq zorlyq-zombylyqqa beıim 2,5 myń adam esepke alyndy», dedi IIM ókili Shuǵyla Turlybek.

IIM usynǵan málimetke súıensek, atal­ǵan shara barysynda 14 quqyq buzýshy ákim­shilik jaýapqa tartylǵan. Onyń ishinde kúsh kórsetý, bala tárbıesine nemquraıly qaraý jáne ishimdikke salyný jaıttary bar. 400 azamattan qolhat alyndy. Buǵan qosa otbasylyq zorlyq-zombylyqqa qatysty 400 is sotqa jiberildi. Sonymen qatar zor­lyq kórgen jáne zardap shekken jandarǵa psı­hologııalyq-áleýmettik kómek qoldaý kórsetildi.

Alaıda ozbyrlyqtyń túri kóp: jurtty aýrý q­ylyp, kesel jamap júrgen qyzmettegi túsi­nispeýshilik, otbasyndaǵy kúızelis, adam­dardyń ózin ózi taba almaýy. Al osy­ǵan septesetin óz jaqyndarynan kórgen qııanatty ishine jutyp júrgender qanshama?! Al sóz basyndaǵy «gazlaıtıng» nemese «abıýz» termınderiniń túbine úńilsek, qazaqtar muny qysqa ǵana ozbyr degen ǵoı.

«Abıýzdik qarym-qatynas – bul jábir­le­nýshige psıhologııalyq nemese fızı­ka­lyq zorlyq kórsetetin qarym-qatynas. Gaz­laıtıng – qııanat jasaýdyń erekshe kúr­deli túri, sebebi osyndaı psıhologııalyq qy­symnyń áserinen jábirlenýshi óziniń sana­sy­na, jadyna, sezimine de senýden qala­dy», deıdi Almaty qalalyq psıhıkalyq sa­ýyq­tyrý ortalyǵynyń dırektory Sapar Rahmensheev.

Endi «gazlaıtıngtiń» naqty ómirde qa­laı bolatynyn kóreıik. Máselen, kóp jaǵ­daıda áke-shesheniń ózi de óktemdigimen, psıhologııalyq turǵyda týǵan balasyn jerge taptap júrgenin túsine bermeıdi. «Seniń basyń istemeıdi», «negizi seniń oıyń durys emes, túk uqpaısyń», «bul tek saǵan solaı kórinedi», «qolyńnan túk kelmeıdi», «hobbıiń mańyzdy emes», «eshqandaı qabi­le­tiń joq», «saǵan eshkim tıisken joq, bárin óziń oılap taptyń», «sen sonshalyqty olaqsyń», «baryp turǵan buzyqsyń», «men bolmasam qurıtyn ediń»... Mine, bul – áke-sheshe men balalardyń arasyndaǵy abıýzdik qarym-qatynas.

Al erli-zaıyptylardyń arasyndaǵy sózben qajaý, únemi jerge tyǵyp, aıypty etip otyrýdyń da túbi jaqsylyqqa aparmaıdy. «Osy seniń qolyńnan ne keledi?», «saǵan aıtyp otyrmasa bolmaıdy», «qolyńda aqsha turmaıdy, qarajat ustaı almaısyń», «men bolmasam kúnińdi qalaı kórer ediń», «myna túrińmen men bolmasam saǵan kim qaraıtyn edi», «saǵan oqý darymaǵan», «tegiń jarymaǵan...» degendeı toqtaýsyz mıdy «shuqylaı» berý de adamnyń ózin ózi joǵaltýy úshin jetkilikti.

Eń qyzyǵy, gazlaıtıng pen abıýzdik qarym-qatynas dostardyń arasynda da kezdese beredi. «Seniń osyndaı jaǵymsyz mineziń bar», «men ǵana saǵan shydaı alamyn», «alyp bara jatqan túriń joq», «mensiz eshteńeni sheshe almaısyń», «tek meniń arqamda sen laıyqty bolyp kórinesiń», «eger men bolmasam, sen ózińniń ne isteıtinińdi eshqashan boljaı almaısyń», dep udaıy dosyńdy sógip otyrý da ony toryqtyra kele, ózine senbeıtin jaǵdaıǵa jetkizip, júıkesine aıyqpas salmaq salady.

Adamdy dertke shaldyqtyratyn mundaı ók­temdik pen psıhologııalyq ozbyr­lyq bız­nestegi áriptester, basshy men qyzmet­ker­ler arasynda da bar. Eger atqaryp jatqan isińizdi únemi joqqa shyǵaryp, óz oıyńyzdy aıtqyzbasa, jınalysta kózqarasyńyzdy bildirgenińiz úshin jazalanatyn bolsańyz, onda oılanýǵa týra keledi. Meıli, otbasyn­daǵy ozbyrlyq, jaqyndaryńyzdyń álimjet­ti­gi, qyzmet barysyndaǵy óktemdik bolsyn, sizdi mújip, densaýlyǵyńyzdy qurtyp, ómir súrýge, dos bolýǵa, jumys isteýge degen qulshynysyńyzdy qurtyp jatsa, bul «qu­dyq­­tan» shyǵýdy oılastyrǵan jón bolar.