Túrkistanda áskerı mektep ashý múmkindigi bar

Búginde áskerimizdiń áleýeti, el qor­­ǵany bolar múmkindigi jó­nin­de jıi aıtyla bas­taǵany málim. Oǵan negiz bol­ǵan sebepter de joq emes. Al álem elderiniń qarýly kúsh­ter quramyndaǵy turaqty ás­ker sany boıynsha 2021 jyl­ǵy reıtınginde Qazaqstan 166 eldiń ishinde 70-orynda tur. Reıtıngtegi málimet bo­ıynsha Qazaqstan Qarýly Kúsh­teri­niń turaqty ásker sany – 39 myń. Qarýly kúshterge jatpaı­tyn áskerılendirilgen qury­lym­darda 31,5 myń adam jumys isteıdi. Iаǵnı bul derek elimizde 70,5 myń áskerı adam jumys isteıdi, 10 myń turǵynyna 38 adamnan ke­le­tinin ańǵartady. Jalpy, elde ás­kerı qyzmetker sany – 135 myń. TMD elderiniń arasynda Qa­zaq­stannyń aldynda Reseı (5-oryn), Ýkraına (21-oryn), Ázer­baıjan (41-oryn), О́zbekstan (63-oryn), Belarýs (64-oryn), Ar­menııa (66-oryn) jo­ǵary tur. Al Túrikmenstan, Qyr­ǵyz­stan, Tájikstan jáne Mol­dova memleketteri – Qazaq­stannan tó­mengi oryndarda. О́tken jyl­dyń úshinshi toq­san­yndaǵy de­rek boıynsha mem­lekettik bas­qa­rý, qorǵanys jáne mindetti áleý­met­tik qam­syz­dandyrý salasynda ju­mys isteıtinder sany 483,2 myń adam bolǵan.

Bul aldyńǵy jyldan 1,9%-ǵa az. Áskerimizdiń kúsh-qýatyn arttyryp, áskerı qyzmetshilerdiń jaǵdaıyn jasaýǵa baǵyttalǵan ıgi qadamdar barshylyq. Degenmen, suranysqa ıe áskerı mamandar daıarlaıtyn oqý oryndaryn ashý – kezek kúttirmeıtin másele ekenin aıtýshylar da joq emes. Osy oraıda «Egemen Qazaqstannyń» Túrkistan oblysyndaǵy menshikti tilshisine habarlasqan Kentaý gýmanıtarlyq-tehnıkalyq kolledjiniń dırektory Serik Aıtóreev áskerı mektepter ashýdy shuǵyl túrde qolǵa alý qajet dep esepteıtinin aıtty.

Kolledj dırektory bul baǵyt­ta naqty jospar-joba ázir­lep, pikir-usynystaryn tıisti oryn­darǵa jetkizgen de eken. Endigi kezekte el gazeti arqyly kóp­shilik talqysyna salyp, bul máse­lege tıisti mınıstrlikter nazaryn aýdarǵysy keledi. «Ob­lys ortalyǵy Túrkistan qalasy­na aýysqaly beri munda tehnı­kalyq mamandardy daıarlaıtyn oqý ornynyń joqtyǵy bilinip jatyr. Jańadan áskerı-patrıottyq ortalyq ashsaq, onda áskerı tehnıkalardyń, ush­qyshsyz basqarylatyn dron­dardyń tilin meńgergen IT mamandaryn daıarlaıtyn edik. Men Kentaý qalasynda áskerı mektep ashý jónindegi máseleni 2015 jyldan beri kóterip kele­min. Sol kezdegi Qorǵanys mı­nıstri I.Tasmaǵambetovtiń qabyl­daýyn­da bolyp, máseleni egjeı-teg­jeıli túsindirdim. Mınıstr­liktiń meniń usynysyma qoldaý bildirgeni jóninde arnaıy hat ta aldym. Osy hatqa súıenip, sol kezdegi oblys basshysyna da kirdim. Alaıda ýaqyt óte kele basshy aýysyp, oblys ortalyǵynyń Túrkistan shaharyna aýysýyna baılanysty mektep ashý isi keıinge qaldyryldy. Taıaýda oblys ákiminiń orynbasary Sáken Qalqamanovpen onlaın rejimde ótken kezdesýde osy máseleni qaıta kóterdim. Ákim oryn­basary oblystyq adamı áleý­me­tti damytý basqarmasymen birlesip, máseleni túıindeýdi tapsyrdy. Ol kisi bul jobaǵa erekshe qyzy­ǵýshylyq tanytyp otyr. О́ıtkeni oblysta jastarǵa áskerı-pat­rıot­tyq baǵytta tárbıe bere­tin mektepter joqtyń qasy. Al bu­ryn­ǵy áskerı mektepterdiń Shym­kent qalasynyń quramynda qalǵa­nyn eskersek, eńsesin endi tiktep kele jatqan oblys úshin áskerı bilim beretin oqý ornynyń qajet ekendigi anyq. Joba boıynsha jastar mektepte 3 jyl áskerı bilim alady. Bul baǵyt boıynsha tájirıbemiz de jetkilikti. Osy kezge deıin qalada qarttar úıin, balalarǵa arnalǵan arnaıy mektep-ınternat, sodan keıin Kentaý polıtehnıkalyq kolledjin Ken­taý qazaq-nemis kolledji retinde qaıta ashý sekildi bastamalardyń basy-qasynda júrdim. Endigi maqsatym – jastardy áskerge baý­lı­tyn mektep ashý. Oqý orny­nyń materıaldyq bazasy retin­de qalada bos turǵan ekskava­tor zaýytynyń ákimshilik ǵıma­ratyn paıdalanýǵa bolady. Áske­rı mektepte jastarǵa arnaıy ma­man­dyqtar bo­ıynsha bilim beri­ledi. Bul máse­le bo­ıynsha qala­lyq polı­sııa departamenti, UQQ, TJ, Shekara qyzmetiniń bas­shy­larymen aqyldasa kele, olar­ǵa qajetti suranysqa ıe maman­dyqtardyń tizimi jasaldy. Sala basshylary, ásirese, kınolog-veterınar mamandardy kóptep daıarlaýǵa usynys bildirip otyr. Shynynda, bizge qylmystyń izine túsý úshin bilikti kınolog-veterınar mamandardyń qajet ekendigi anyq», deıdi Serik Aıtóreev.

Kolledj dırektorynyń paıymda­ýynsha, elimizdiń shekara shebin kúndiz-túni kúzetetin at­ty áskerler jylqynyń babyn biletin mamandarǵa zárý. Al kıno­log mamandar tek Almaty qala­synda daıarlanady. Iаǵnı oqý bazasynda jastar buryn bolǵan, degenmen ýaqyty kele umytyla bastaǵan mamandyqtar boıynsha da daıarlyqtan ótedi. Sondaı-aq elimizdegi ushqysh­syz bas­qarylatyn tehnıkalar­­dy meń­gerýge baǵyttalǵan ǵy­ly­mı-zert­teý jumystaryn júr­gizetin ın­je­ner­lik top ta jumys isteı­t­in bolady. Qazirgi kezeńde áskerı saladaǵy IT mamandardy daıarlaýǵa suranys joǵary. «О́s­keleń urpaqty jastaıynan áske­rı ómirge baýlý kerek. Ásirese, olardy áskerı salaǵa qyzyqtyrý maqsatynda Túrki­stan qalasynyń aýmaǵynan arnaıy jer telimin alyp, jaıaý ásker, áýe kúshteri jáne teńiz-qur­lyq áskeriniń es­kir­gen teh­nı­kalaryn kórme retin­de orna­las­tyrsaq, kóptegen jas­tar­dyń qyzyǵýshylyǵy artar edi.  Zamanaýı áskerı mektep 100 shákirtke laıyqtalmaq. Ár stý­dentke arnaıy shákirtaqy taǵa­ıyn­daý máselesin de sheshýge bo­la­dy. Materıaldyq bazaǵa saı áskerı tártip, sabaq­tar­dyń júıe­liligi, dýaldy oqy­tý boıyn­sha oqý korpýstary men jatyn oryn­men jab­dyq­­talady. Bitirip shyqqan túlek­terge joǵary oqý ornyna túsý úshin arnaıy joldama berý jaǵy da qarastyrylǵan. Áske­rı-patrıottyq ortalyǵy oblys­taǵy adamı áleýetti damytý bas­qarmasyna baǵynysty bo­lyp, Bilim jáne ǵylym mı­nıstr­liginiń quzyryndaǵy mekemege aınalady. Bulaı bolýy­nyń da ózindik sebebi bar. Eli­miz­de ashylǵan «Jas Ulan» áskerı mektepteri Qorǵ­anys mınıstr­ligine qarasa, ekinshi jaǵy­nan Bilim jáne ǵylym mınıstr­ligi­niń quzyretine kiredi. Qar­jylandyrý tolyǵymen adamı áleýetti damytý basqarmasy arqyly júzege asyrylady. Áskerı-patrıottyq ortalyqty qajetti kadrlarmen tolyqtyrý máselesi de oılastyryldy. Sabaq berýge otstavkaǵa shyq­qan gene­ral­dar men polkov­nık­­ter sha­qy­rylady. Jasy­­ra­ty­ny joq, Reseı­diń qor­ǵanys mınıstrligine qarasty «Rosoboroneksport» aksıo­ner­lik qoǵamynyń ókilderi áskerı mektep ashýǵa erekshe qyzy­ǵý­shylyq bildirdi. Ony «Or­ta­lyq­azııalyq áskerı oqý orny» dep ataýǵa daıyn.  Ári olar áskerı tehnıkalar men qajet­ti qosalqy bólshektermen qamta­masyz etýge qulyqty bolyp otyr. Qalaı bolǵanda da, bul ke­sheýil­detpeı qolǵa alatyn másele dep oılaımyn», deıdi Serik Aıtóreev. Sondaı-aq kolledj dırektory óz joba-jospary, usynystaryna qatys­ty qorǵanys, bilim salasynyń maman­dary pikirlerin bildiredi degen úmitte.

Aıta ketelik, keıbir sarapshylar Qarýly Kúshterdiń sany halyqtyń shamamen 1%-yn quraýy kerek, ıaǵnı Qazaqstanda armııa 180 myń áskerı qyzmetkerden turýy kerek dep sanaıdy. Bul tujy­rym­men kelispeıtinder de bar. Olar Qarýly Kúshterdiń, my­saly 180 myń adamǵa deıin, ıaǵ­nı 2,5 eseden astamǵa ulǵaıýy el­diń qar­jylyq resýrstarynyń tuty­ny­lýyn edáýir arttyratynyn aıtady.

Túrkistan oblysy