Zań buzǵan polıseı qalaı jazalanady?
«Aqparattyq keńistikte qańtar oqıǵasyna qatysýshylardy ustaý kezinde tártip saqshylarynyń shekten tys kúsh qoldanǵany týraly jıi aıtylyp júr. IIM málimetinshe, qańtar oqıǵasyna qatysty 2 750 qylmystyq is qozǵalǵan. Osyǵan baılanysty turǵyndar zańsyz qamaýda ustalǵany, qamaýdaǵylarǵa qatysty qatygezdik kórsetilgeni, tipti azaptalǵany týraly shaǵymdanyp jatyr. Tergeýde zańsyz ádister qoldaný, bılik pen ókilettikti asyra paıdalaný boıynsha 148 aryz túsken. 105 shaǵym boıynsha qylmystyq is qozǵalypty. Osyǵan baılanysty IIM aldaǵy ýaqytta adam quqyqtary buzylýy deregin qalaı joımaq? Zań buzǵan polısııa qyzmetkerleri qalaı jazalanady?» dedi depýtat Edil Jańbyrshın.
Bas prokýrordyń orynbasary Áset Shyndalıev depýtat E.Jańbyrshınniń saýalyna bergen jaýabynda qańtardaǵy oqıǵalardyń birinshi kúninen bastap Bas prokýratýra ustalǵan adamdardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn saqtaýǵa talpynyp jatqanyn jetkizdi. «Tıisti tapsyrma jergilikti prokýratýralarǵa berildi. Onyń ishinde, ustalǵan adamdarǵa medısınalyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý jáne túsken aryz-shaǵymdardy sapaly qaraý jumystary bar. Alǵashqy kúnderi 96 adam ýaqytsha ustaý ızolıatorynan bosatyldy. Qazirgi tańda ustalǵan adamdardyń otbasy, jasy, densaýlyq jaǵdaıyn eskerip qamaýdaǵy adamdardy basqa sharalarǵa almastyrýdy qarastyryp jatyrmyz. Osy jumystyń nátıjesinde qazirgi tańda taǵy 92 adam tergeý ızolıatorlarynan shyǵarylady. Ustalǵandarǵa medısınalyq kómek kórsetýge qylmystyq atqarý júıesiniń qyzmetkerleri ǵana emes, sonymen qatar jergilikti qalalyq, oblystyq dárigerler de tartyldy. Ustalǵandardyń quqyǵyn saqtaý úshin adam quqyǵy ýákilderimen birge jumys istep jatyrmyz. Bizge tergeý kezindegi zańsyz tásilderge qatysty 250 aryz tústi. Olar boıynsha biz 133 qylmystyq is qozǵadyq. Bul ister prokýrorlardyń qatań baqylaýyna alyndy. Ár is boıynsha prosessýaldyq prokýror taǵaıyndalǵan», dedi bas prokýrordyń orynbasary.
Elge qyzmet etý – barshamyzdyń paryzymyz
Aıta keterligi, jalpy otyrysta Erlan Qoshanov depýtattar aldynda turǵan birqatar máselege toqtaldy. Májilis Tóraǵasy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev osy ýaqytqa deıin qordalanǵan problemalarǵa qatysty ashy syn aıta otyryp, naqty mindetter júktegenin eske saldy. «Bul mindettiń eń bastysy – elimizdiń ekonomıkalyq áleýetin qalpyna keltirip, halyqtyń tabysyn, ál-aýqatyn arttyrý. Osy maqsatqa jetý úshin Prezıdent jurttyń bıznespen aınalysýyna teń jaǵdaı jasaý, eńbek etýge qolaıly jumys oryndaryn ashý, turǵyn úı, densaýlyq máselelerin sheshý, ınflıasııany aýyzdyqtaý, qosymsha qarajat kózderin qarastyrý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý sııaqty basqa da birqatar basym baǵytty atap ótip, shynaıy nátıjege jetýdiń joldaryn kórsetti. Sonymen birge oryn alǵan keleńsizdikterge de toqtalyp, elimizde qaryzǵa batqan azamattar men kedeı adamdardyń kóbeıip bara jatqanyn ashyq aıtty. Jáne, ásirese jastar arasynda adal eńbek etip, jetistikke jetýden úmit úzip, qol qýsyryp otyratyn úrdis paıda bolǵanyn da qatań synǵa aldy. Biz árqaısymyz osy aıtylǵandardan tıisti qorytyndy shyǵaryp, áreket etýimiz kerek. О́z kezegimizde barlyq áleýmettik-ekonomıkalyq tapsyrmany tıisti sapaly zańdarmen qamtamasyz etýge judyryqtaı jumylýymyz qajet. Sonymen birge endi bir aptadan keıin barlyǵymyz saılaýshylarmen kezdesý úshin aımaqtarǵa shyǵatyn bolamyz. Sol kezde osy naqty qadamdardy árbir saılaýshyǵa, árbir azamatqa jetkizýge tıispiz. О́ıtkeni el ıgiligine qyzmet etý – barshamyzdyń ortaq paryzymyz», dedi Erlan Qoshanov.
Ataq-shen berý tártibi kúsheıtiledi
Májilis Spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen ótken jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine quqyq qorǵaý qyzmetin ótkerý tártibin jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy birinshi oqylymda qaraldy. Atalǵan qujat jóninde Bas prokýrordyń orynbasary Áset Shyndalıev baıandama jasap, qujattyń erekshelikterine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 2011 jyly quqyq qorǵaý qyzmeti týraly qabyldanǵan arnaıy zańda qyzmetkerlerdi áleýmettik, quqyqtyq jáne ózge de qamtamasyz etý máseleleri bir izge keltirilip, ortaq standarttar bekitilgen. «Degenmen áli de retteýdi qajet etetin máseleler bar. Atap aıtsaq, barlyq organ úshin kadrlyq prosesti, qyzmetkerlerge qoıylatyn talaptardy birdeı etý qajet. Sonyń ishinde qyzmetkerlerdi kótermeleý, jaza qoldaný, ataq-shenderdi berý, arnaıy organdardan aýysý, attestattaý jáne jumysyn baǵalaý máseleleri bar. Osylardy retteý maqsatynda zań jobasy ázirlendi. Ondaǵy birinshi másele – qyzmetke qabyldaý tártibin ońtaılandyrý. 2019 jyly depýtattardyń qoldaýymen zańǵa túzetýler engizilip, tómengi laýazymdarǵa kadrlar daıarlaýdyń jańa tártibi engizildi. Qazir tómengi qyzmetterge alý úshin jas mamandar mindetti túrde quqyq qorǵaý akademııalaryn bitirýge tıis. Al endi orta jáne joǵary laýazymdarǵa kelsek, bul qyzmetterge quqyq qorǵaý ári arnaıy organdarda, memlekettik jáne áskerı qyzmette buryn bolǵandar, sýdıalar qabyldana alady. Olar konkýrs arqyly jáne konkýrstan tys tártipte qyzmetke alynady. Osy másele boıynsha zań jobasynda birqatar ózgeris usynylǵan. Konkýrs arqyly negizinen basshylyq quramdarǵa jetkilikti tájirıbesi bar adamdar taǵaıyndalady. Olardy taǵylymdamadan ótkizýdiń qajeti az. Sondyqtan zań jobasy konkýrs boıynsha taǵaıyndalǵan kandıdattar úshin taǵylymdamany alyp tastaýdy usynady. Al arnaıy tekserýden konkýrstan soń ótedi. Bul túzetýler qyzmetke qabyldaý prosesin tezdetýge, qajet mamandardy jumysqa alýdy jyldamdatýǵa múmkindik beredi», dedi Á.Shyndalıev.
Osylaısha, jań zań jobasynda konkýrstan tys qabyldaýdy endi tek ortalyq organ basshysy ǵana júrgizedi. Qabyldaý talaptary da kúsheımek. Endi qyzmetke alý úshin 3 jyl eńbek ótili kerek. Al áskerde qatardaǵy sarbaz bolǵandar tek jalpy negizde qabyldanady. Kúshtik organdarǵa jumys istep júrgen qyzmetkerler quqyq qorǵaý salasyna aýysa alady. Endigi jerde arnaıy tekserýden, áskerı dárigerlik komıssııadan, polıgraftan, testiden ótý talaptary alynyp tastalmaq. «Vedomstvolyq akademııalarǵa tanymal ǵalymdar men tájirıbesi mol otstavkadaǵy mamandardy tartý týraly ózgerister engizilmek. Qazir akademııanyń oqytýshysy ataný úshin barlyq kandıdatqa qoıylatyn talaptarǵa saı bolýy kerek. Mysaly, quqyq qorǵaý organdaryna qabyldaýǵa jas jaǵynan shekteý qoıylǵan. Densaýlyqqa qatysty erekshe talaptar bar. Atalǵan adamdar osy talaptar boıynsha saı kelmeıdi. Al eńbek shartymen alsaq, olardy laıyqty jalaqymen qamtamasyz ete almaımyz. Sondyqtan zań jobasynda olardy eshqandaı shartsyz qabyldaý usynylǵan. Mundaı sheshimdi tek ortalyq organnyń birinshi basshysy qabyldaıdy. Sýdıa bolyp nemese quqyq qorǵaý organdarynda jumys istep zeınetke shyqqan adamdardy oqytýshylyqqa tartý óte mańyzdy. Olar urpaqtar sabaqtastyǵyn jalǵastyryp, qyzmetkerlerdi daıarlaýǵa mol úles qosady dep senemin. Kótermeleý retinde merziminen buryn ataq-shender berý tártibi kúsheıtilmek. Qazirgi zań boıynsha qyzmetkerlerge kótermeleý arqyly alty ret ataq-shender berýge bolady. Zań jobasy kótermeleý arqyly ataqtardy eki-aq ret berýdi usynady», dedi Á.Shyndalıev.
Sonymen qatar qujatta qyzmetkerlerdi baǵalaýǵa, olardy kótermeleýge, tártiptik jaýapqa tartýǵa arnalǵan túzetýler usynylǵan. Zańnamalyq ózgeristerdiń bir blogyn qyzmetkerlerdi áleýmettik qamtamasyz etý máseleleri quraıdy. 20 jyl stajy bar nemese 10 jyl stajy jáne múgedek balasy bar qyzmetkerler úshin memlekettik qordan alǵan úıdi aqysyz jekeshelendirý kózdelgen. «Qyzmette júrip aýyryp qaıtys bolǵandar otbasyna ótemaqy tóleýdi usynyp otyrmyz. Qaıtys bolǵan qyzmetkerdiń otbasyn turyp jatqan úıinen shyǵarýǵa tyıym salatyn norma da bar. Ishki ister organdarynda buryn qyzmet etken birqatar qyzmetkerdiń eńbek sińirgen jyldary boıynsha zeınetaqy alý quqyǵy qalpyna keltirilmek. Zań jobasyndaǵy barlyq qarajat talap etetin norma boıynsha Respýblıkalyq bıýdjet komıssııasy oń qorytyndy berdi. Árıne, bıýdjet shyǵyndaryn qajet etetin kóptegen másele bar. Biraq olar ázirge oń sheshimin tappady», dedi Bas prokýrordyń orynbasary.
Otyrysta «Aq jol» fraksııasynyń múshesi Berik Dúısenbınov Bas prokýratýraǵa joldaǵan depýtattyq saýalynda tergeý ızolıatoryndaǵy uryp-soǵý máselesin kóterdi. «Bizge qamaýǵa alynǵandardyń týystarynan olardyń isterin ádil qaraýdy jáne jazyqsyzdardy bosatýdy suraǵan 70-ten astam aryz tústi. Odan basqa áleýmettik jelide jarııalaǵan jeke telefonyma da kúnine ondaǵan aryz-shaǵym kelip jatyr. О́sirip, jetkizip, endi qyzyǵyn kóremin dep otyrǵan balalarynan aıyrylyp, túrmeniń tabaldyryǵyn tozdyryp, eshkimnen pana taba almaı júrgen analardyń ashy zaryn eshbir brıfıngten eshqandaı mınıstr jetkize almaıdy. Analardyń kóz jasy men nalasyn óz kózimizben kórip, jubatýǵa sóz tappadyq. Osy oraıda aıta keterligi, ustalǵandardyń keıbireýleri jalpy toptyń tolqynyna ilesip, zańsyz áreket jasaǵanyn moıyndap ta otyr. Búginde olardyń kópshiligi ózderiniń basqa maqsatta paıdalanylǵanyn túsinip, ókinip jatyr. Aýyr qylmystar men kisi óltirýler bastalǵan kezde, alańdaǵy topty tastap qaıtyp ketpek bolǵany, alaıda belgisiz bireýler qarýmen qorqytyp, olardy tártipsizdik pen tonaýǵa májbúrlep, kópshilik arasynan shyǵýǵa múmkindik bermegeni jaıly mysaldar da kezdesedi», dedi B.Dúısenbınov.
Depýtat osy oraıda beıbit sherýge shyqqandar men sodyrlardy ajyratyp, basbuzarlyqqa qatysy joqtardy bosatýdy surady. «Adamdardy óltirýge jáne ǵımarattardy talqandaýǵa qatysy joq ustalǵandar boıynsha, qajet bolǵan jaǵdaıda, olardan eshqaıda ketpeý týraly qolhat alyp, ýaqytsha ustaý ızolıatorynan bosatý kerek dep sanaımyz. Usaq zańbuzýshylyqqa jol bergenderge qatysty qylmystyq isterdi toqtatyp, ata-analarynyń jaýapkershiligimen úılerine jiberilgeni jón. Sondaı-aq tergeý ızolıatorynda jaqynda ǵana balalar úıinen shyqqan, izdeýshisi joq birneshe jas bala bar. Olar úshin, jazasyn aýyrlatatyn jaǵdaı bolmasa, men, óz atymnan, bosatýdy talap etemin», dedi B.Dúısenbınov.
Sondaı-aq birqatar depýtat tıisti organdar basshylaryna óz saýaldaryn joldady.
