Qoǵam • 10 Aqpan, 2022

Gazet kim úshin kerek?

457 ret kórsetildi

Osy jurt álsin-álsin moınyn buryp eleńdep, ár jańalyǵyna tamsana qaraıtyn Amerıkanyń eń alǵashqy táýelsiz gazeti New England Courant basylymyn 1721 jyly Bendjamın Franklınniń aǵasy basyp shyǵarypty. Sol kezde árbir sanaly jurt «Ulttyń alǵashqy kúndelikti gazeti» shyǵa bastady» dep jar salypty. Al sodan keıin 1784 jylǵy 21 qyrkúıekte óz oqyrmanymen júzdesken taǵy bir basylym Pennsylvania Packet and Daily Advertiser dep atalatyn aptalyq gazettiń alǵashqy oqyrmany da kileń zııa­lylar bolǵanynda shúbá joq.

Sodan beri jahannyń jylt etken jańalyqtaryn qorǵasyn mashınadan ótkizip, sanaǵa sáýle, oıǵa oı qosyp kelgen gazetterdiń adamzat tarıhynan alar orny erekshe. Halyq tilegi men nıeti jerde qalsyn ba? Birinen biri úırenip, táı-táı basqan jas basylymdar apta saıyn nemese aı sa­ıyn shyǵyp turypty. «Jaqsy gazet – ózimen-ózi sóılesetin ult» degen Artýr Mıllerdiń sózi qaǵazǵa túsken oıdyń shyndyqqa aınalǵanyn dáleldep úlgerdi.

Sóz kezeginde mynadaı bir oı ushqy­nyn aıta ketkim keledi. Arǵy bette Shap­chal degen aýdan bar, ol jaqty sibe dep atalatyn ult mekendeıdi. Bir kúni sol sibeniń seksennen asqan qarty posh­taǵa baryp, sibe tilinde shyǵatyn ja­lǵyz gazetke jazylypty. Poshta qyzmet­ker­­­le­ri tańyrqap: «Úlken kisi, sizdiń kózińiz kórmeıdi eken, gazetke jazylyp ne isteısiz?», dep surasa kerek, sonda álgi qart: «Iá, kózim kórmeıdi, ózim gazet oqı almaımyn, biraq men ana tilimde shyǵatyn jalǵyz gazettiń toqtap qalmaýy úshin jyl saıyn jazylamyn, meniń armanym da, maqsatym da – osy», dep jaýap beripti. «Gazet ólgen saıyn, tipti nashar bolǵan saıyn, el avtorıtarızmge jaqyndaı túsedi» deıtin Rıchard Klıýgerdiń asyl sózin aýyldaǵy qarapaıym qarttyń ózi aıtyp tur emes pe?!

Eń taǵdyrly da, ólmes sózdi qara­paıym adamdar aıtyp ketkenin ýaqyt­tyń ózi aıqyndady. Ana tiliniń erteńi úshin kúrsingen qarttyń álgi sózi keıin qanshama gazet-jýrnaldyń bolashaǵyna sebep bolǵanyn kim bilsin? Taza nıet pen dildiń kútetini de – sol. Bizdiń ulty­myzda ana tiliniń ólmeýi úshin gazetke jazylyp qana emes, gazet shyǵa­ryp, jurtty saýattandyrǵan tulǵa­lar kóp boldy. Olardyń kútkeni eli men jeriniń, keń-baıtaq dalasynyń amandyǵy men bolashaǵy edi. Qazaqty oqýsyz qaldyrmaýǵa qaltqysyz eńbek etken «Qazaq», «Aıqap», «Ushqyn»  «Eńbekshi qazaq» sııaqty basylymdar­da Álıhan Bókeıhanovtan bastap Mir­jaqyp Dýlatov, Muhtar Áýezovke deıin­gi ult tulǵalarynyń mańdaı teri men kóz maıy, júrek qany sińdi. Qazaq­tyń qazaq bolyp qalyptasýyna, bilim alýyna gazettiń qosqan úlesi qanshama?

Qazir kóptegen adam «Gazetti kim oqıdy?», «Gazet kim úshin kerek?», dep ersi sóılep, ese jónelgendi jaq­sy kóredi. Ondaı adamdarǵa berer jaýa­bymyzdyń san túrli nusqasy bar, sonyń biri, joǵarydaǵy zaǵıp qarttyń sózi bolmaq. Endeshe gazet kim úshin kerek? Árıne, men sizden «ózimiz úshin» degen sanaly jaýap kútemin.

Sońǵy jańalyqtar

Jedel jeli qosyldy

Álem • Búgin, 00:28

«Sáýleń bolsa keýdeńde...»

Pikir • Búgin, 00:21

Qýaty mol qurama jem

Ekonomıka • Búgin, 00:14

Ekonomıkany resessııa kútip tur ma?

Ekonomıka • Búgin, 00:07

Tekeliniń tátti taǵamdary

Aımaqtar • Búgin, 00:05

Jer silkinisi: saqtyq pen sabaq

Tótenshe jaǵdaı • Keshe

Talqy

Ádebıet • Keshe

Qar ústindegi qarsaq

Aımaqtar • Keshe

Álkeıdiń kúndeligi

Tarıh • Keshe

Jyl úzdikteri anyqtaldy

Sport • Keshe

«Hat qorjyn»

Qoǵam • Keshe

Qarǵyn sýdan qaýip bar

Tótenshe jaǵdaı • Keshe

Oqýshylar tapqan olja

Jádiger • Keshe

Uqsas jańalyqtar