Kýrchatov qalasyndaǵy ıadrolyq tehnologııalar parki jańasha ınnovasııalyq ıdeıalardyń otany bolyp sanalady. «Radıasııa, túptep kelgende, paıdaly eken» degen sózden, árıne, tóbe shashyń tik turyp, quıqań shymyrlary sózsiz. Degenmen de, mundaı uǵym bar eken. Adamzatqa zaman talabyna saı paıdasyn tıgizer ǵylymnyń jańa salasy deýge bolady.
Radıasııadan paıdaly dúnıe jasaý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi. Jáne de bul úshin ǵalym bolý kerek. «Iаdrolyq tehnologııalar parki» AQ keńesiniń tóraǵasy Ádil Tóleýishovtiń aıtýynsha, shyǵaryp otyrǵan ónimderi asa sapaly. Parktiń radıasııalyq sterıldeý bólimin aralap kórgennen keıin, bul ǵylymı fantastıka emes, naǵyz shyndyq ekendigin baıqadyq. Máselen, osynda sterıldeýden ótken tamaq ónimderiniń qalbyr-qalyptarynda saqtalǵan ónim óziniń paıdalylyǵyn uzaǵynan saqtap, dárýmenderi buzylmaıdy. Mundaı elektrondy sterıldeý kóptegen damyǵan elderde qolǵa alynǵan. Olar mıkrobtar men zııandy zattardy 100 paıyz óltiredi. Buǵan jergilikti kásipkerler qyzyǵýshylyq tanytýda, máselen, qalbyrǵa salyp, óz ónimderin jetkizýde, saqtaýda paıdasy mol.
– Máselen, qulpynaıdy alaıyq, – dedi Ádil Tóleýishov, – AQSh, Ońtústik-Shyǵys Azııa, Eýropanyń barlyq elderi derlik osy tásildi qoldanady. Bul tıimdi, ıaǵnı taza kúıinde qulpynaı 3 kún saqtalady, al ony sáýlege ushyratsa, 1 aı saqtalady. О́nimderdi sáýlelendirýge ushyratý arqyly shetelderge ózimizdiń taýarlardy sapaly túrde jetkizýge bolady. Elektrondy sterıldeıtin nemese zararsyzdandyratyn qondyrǵynyń quny 1 mln. AQSh dollary turady. Qondyrǵyny oılap tapqan ózimizdiń qazaqstandyq ǵalymdar. «QazAgroInnovasııa» AQ aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý boıynsha bas ǵylymı úılestirýshisi Serik Túmenovtiń aıtqanyndaı, kýrchatovtyq ǵalymdardyń jańalyǵyn endi keńinen paıdalanýǵa bolady.
– Sizder fıtoshaı dep dárihanadan alyp iship júrsizder, – dedi Serik Túmenov, – ol qurǵaq shóp, mıkrobtary jetkilikti. Al myna elektrondy tazartqyshtan ótken shóp-shaılar densaýlyqqa naǵyz paıdaly.
Jaqynda taǵy bir tyń dúnıeni qolǵa almaq park qyzmetkerleriniń aıtqanyndaı, munaı-gaz qurylǵylaryn keshendi túrde tazalaýdyń hımııalyq-tehnologııalyq baǵdarlamasy oblystyń ındýstrııalandyrý kartasyna da engizilgen eken. Ideıa avtory, patent ıesi – Ádil Tóleýishov. Biraq ta tirketýge arnalǵan resmı qaǵaz jumystary kóp ýaqyt alýda. Jaqynda ǵana Astana qalasynda farmasevtıkalyq jáne medısınalyq buıymdardyń, azyq-túlikterdiń elektrondy sterıldenýi atty semınar ótken bolatyn. Osynaý halyqaralyq jıynǵa qatysyp kelgen «Iаdrolyq tehnologııalar parki» AQ keńesiniń tóraǵasy Ádil Tóleýishov Reseı, Belarýs, О́zbekstan, Ýkraına sııaqty 22 memleket ishinde Qazaqstannyń mártebesi joǵary turǵandyǵyn erekshe atap ótti. Ásirese, bir ret qana paıdalanýǵa bolatyn medısınalyq buıymdardy sterıldeý sapasy barlyǵynyń kóńilinen shyqqan. Medısınalyq buıymdardy zararsyzdandyratyn qural ILÝ-10 elektrondy jyldamdatqyshy dep atalady.
– Bizde taǵy bir jańalyq, jaqynda jylý, sý qubyrlaryn bekitý, jylytý maqsatynda kóbikti polıetılennen jasalǵan «Ekoızoldy» jáne termobekitýshi lenta – «Termoızol-L» degendi qoldaný Pavlodar qalasynda alǵash ret qolǵa alyndy, – deıdi Ádil Tóleýishov. Nátıjesi jaqsy kórinedi.
– Osynyń barlyǵy da Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń atom medısınaǵa, halyq ıgiligine qyzmet etsin degen bastamasyna oraı qolǵa alynyp otyr. Mine, qandaı tyń dúnıeler bar, – dedi jańa dúnıelerdi tamashalaý barysynda «Semeı-Nevada» halyqaralyq antııadrolyq qozǵalysynyń vıse-prezıdenti, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Sultan Kartoev. – Atalǵan jańalyqtar elimizde keńinen qoldanysqa shyqqany tıimdi, áıtpese, biz kóbine sheteldik zattardy paıdalanyp, solardyń ónimine tamsanyp aýyz ashýdan ári asa almaı kelemiz.
Sondaı-aq, aldaǵy ýaqytta «Iаdrolyq tehnologııalar parki» AQ Qazaqstanǵa jáne shetelge tattanyp ketpeıtin qubyrlardy, olardy jylytyp, bekitetin buıymdar men jylý bóletin, ishke artyq dybys jibermeıtin buıymdardy óndirip, paıdalanýǵa bermek. Turǵyn úı qurylysy salasynda da keńinen qoldanylmaq.
Raýshan NUǴMANBEKOVA.
Kýrchatov.
Radıasııadan paıdaly dúnıe jasaý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi. Jáne de bul úshin ǵalym bolý kerek. «Iаdrolyq tehnologııalar parki» AQ keńesiniń tóraǵasy Ádil Tóleýishovtiń aıtýynsha, shyǵaryp otyrǵan ónimderi asa sapaly. Parktiń radıasııalyq sterıldeý bólimin aralap kórgennen keıin, bul ǵylymı fantastıka emes, naǵyz shyndyq ekendigin baıqadyq. Máselen, osynda sterıldeýden ótken tamaq ónimderiniń qalbyr-qalyptarynda saqtalǵan ónim óziniń paıdalylyǵyn uzaǵynan saqtap, dárýmenderi buzylmaıdy. Mundaı elektrondy sterıldeý kóptegen damyǵan elderde qolǵa alynǵan. Olar mıkrobtar men zııandy zattardy 100 paıyz óltiredi. Buǵan jergilikti kásipkerler qyzyǵýshylyq tanytýda, máselen, qalbyrǵa salyp, óz ónimderin jetkizýde, saqtaýda paıdasy mol.
– Máselen, qulpynaıdy alaıyq, – dedi Ádil Tóleýishov, – AQSh, Ońtústik-Shyǵys Azııa, Eýropanyń barlyq elderi derlik osy tásildi qoldanady. Bul tıimdi, ıaǵnı taza kúıinde qulpynaı 3 kún saqtalady, al ony sáýlege ushyratsa, 1 aı saqtalady. О́nimderdi sáýlelendirýge ushyratý arqyly shetelderge ózimizdiń taýarlardy sapaly túrde jetkizýge bolady. Elektrondy sterıldeıtin nemese zararsyzdandyratyn qondyrǵynyń quny 1 mln. AQSh dollary turady. Qondyrǵyny oılap tapqan ózimizdiń qazaqstandyq ǵalymdar. «QazAgroInnovasııa» AQ aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý boıynsha bas ǵylymı úılestirýshisi Serik Túmenovtiń aıtqanyndaı, kýrchatovtyq ǵalymdardyń jańalyǵyn endi keńinen paıdalanýǵa bolady.
– Sizder fıtoshaı dep dárihanadan alyp iship júrsizder, – dedi Serik Túmenov, – ol qurǵaq shóp, mıkrobtary jetkilikti. Al myna elektrondy tazartqyshtan ótken shóp-shaılar densaýlyqqa naǵyz paıdaly.
Jaqynda taǵy bir tyń dúnıeni qolǵa almaq park qyzmetkerleriniń aıtqanyndaı, munaı-gaz qurylǵylaryn keshendi túrde tazalaýdyń hımııalyq-tehnologııalyq baǵdarlamasy oblystyń ındýstrııalandyrý kartasyna da engizilgen eken. Ideıa avtory, patent ıesi – Ádil Tóleýishov. Biraq ta tirketýge arnalǵan resmı qaǵaz jumystary kóp ýaqyt alýda. Jaqynda ǵana Astana qalasynda farmasevtıkalyq jáne medısınalyq buıymdardyń, azyq-túlikterdiń elektrondy sterıldenýi atty semınar ótken bolatyn. Osynaý halyqaralyq jıynǵa qatysyp kelgen «Iаdrolyq tehnologııalar parki» AQ keńesiniń tóraǵasy Ádil Tóleýishov Reseı, Belarýs, О́zbekstan, Ýkraına sııaqty 22 memleket ishinde Qazaqstannyń mártebesi joǵary turǵandyǵyn erekshe atap ótti. Ásirese, bir ret qana paıdalanýǵa bolatyn medısınalyq buıymdardy sterıldeý sapasy barlyǵynyń kóńilinen shyqqan. Medısınalyq buıymdardy zararsyzdandyratyn qural ILÝ-10 elektrondy jyldamdatqyshy dep atalady.
– Bizde taǵy bir jańalyq, jaqynda jylý, sý qubyrlaryn bekitý, jylytý maqsatynda kóbikti polıetılennen jasalǵan «Ekoızoldy» jáne termobekitýshi lenta – «Termoızol-L» degendi qoldaný Pavlodar qalasynda alǵash ret qolǵa alyndy, – deıdi Ádil Tóleýishov. Nátıjesi jaqsy kórinedi.
– Osynyń barlyǵy da Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń atom medısınaǵa, halyq ıgiligine qyzmet etsin degen bastamasyna oraı qolǵa alynyp otyr. Mine, qandaı tyń dúnıeler bar, – dedi jańa dúnıelerdi tamashalaý barysynda «Semeı-Nevada» halyqaralyq antııadrolyq qozǵalysynyń vıse-prezıdenti, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Sultan Kartoev. – Atalǵan jańalyqtar elimizde keńinen qoldanysqa shyqqany tıimdi, áıtpese, biz kóbine sheteldik zattardy paıdalanyp, solardyń ónimine tamsanyp aýyz ashýdan ári asa almaı kelemiz.
Sondaı-aq, aldaǵy ýaqytta «Iаdrolyq tehnologııalar parki» AQ Qazaqstanǵa jáne shetelge tattanyp ketpeıtin qubyrlardy, olardy jylytyp, bekitetin buıymdar men jylý bóletin, ishke artyq dybys jibermeıtin buıymdardy óndirip, paıdalanýǵa bermek. Turǵyn úı qurylysy salasynda da keńinen qoldanylmaq.
Raýshan NUǴMANBEKOVA.
Kýrchatov.
