Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jarııa bolǵan sátinen bastap halyq qoldaýyna ıe bolǵan joba shynymen de óskeleń urpaq úshin jasalǵan ıgi is edi. Nátıjesinde, memleket esebinen qarjylandyrylatyn úıirmeler kóptep ashylyp, aýyl balalaryn sport pen ónerge baýlıtyn ortalyqtar quryldy. Bul baǵyttaǵy jumystyń bári Mádenıet jáne sport mınıstriniń 2021 jylǵy 28 sáýirdegi «Balalar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmashylyq úıirmelerdi jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrý qaǵıdalaryn bekitý týraly» №123 buıryǵynyń aıasynda júrgizilip otyr.
Iаǵnı byltyrdan beri elimizde balalar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmashylyq úıirmeler jáne sport seksııalaryn jan basyna qarjylandyrýdy kózdeıtin normalar engizildi. Al bastamanyń baıandy bolýyna Bala quqyqtary jónindegi ýákil Arýjan Saın kúsh salǵan eken. Jalpy, osy baǵyt boıynsha Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń, jergilikti atqarýshy organdar men basqa da memlekettik mekemelerdiń birlese áreket etýinen keıin naryqta qyzmet kórsetýshi taraptyń paıda bolýyna jol ashylýy tıis bolatyn. Qazirgi derek boıynsha el aýmaqtarynda myńdaǵan jeke kásipkerlik nysandary qurylyp, jańa jumys oryndary ashylǵan da eken.
– Jumystyń nátıjeli bolýy úshin birqatar quqyqtyq akti bekitilip, qabyldandy. Atap aıtqanda, birinshi – balalar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmashylyq úıirmelerge memlekettik shyǵarmashylyq tapsyrysty ornalastyrý jáne olardyń jumys isteý qaǵıdalary. Ekinshi – balalar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmashylyq úıirmelerge jan basyna normatıvtik qarjylandyrý qaǵıdalary. Úshinshi – memlekettik tapsyrysty jan basyna normatıvtik qarjylandyrý ádistemesi. Tórtinshi – balalar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmashylyq úıirmelerdiń jáne sporttyq seksııalardyń reıtıngin anyqtaý qaǵıdalary. Memlekettik shyǵarmashylyq jáne sport seksııalary boıynsha tapsyrys 4 jastan 18 jasqa deıingi balalarǵa, onyń ishinde erekshe qabiletteri bar balalarǵa qoldanylady. Shyǵarmashylyq úıirmeniń 59 túri qarastyrylǵan. Ár balanyń qyzyǵýshylyǵyna qaraı memlekettik shyǵarmashylyq, sport jáne qosymsha bilim berý tapsyrystar aıasynda kózdelgen 2 úıirmege tegin qatysýǵa bolady, – dep túsindirgen edi jobaǵa qatysty jumys barysyn sol kezdegi Mádenıet jáne sport mınıstri A.Raıymqulova.
Jalpy, turǵyndar balalar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmashylyq úıirmeler jáne sport seksııalaryn jan basyna qarjylandyrý bastamasyn óskeleń urpaq tárbıesine jasalǵan betburys retinde qabyldady. Ásirese, aýyldaǵy yntaly bala bos ýaqytyn tıimdi paıdalanýǵa jumsap, óner men sport jattyǵýlaryna qatysýǵa múmkindik aldy. Buǵan qosa qyzmet kórsetýshi retinde tirkelgen jeke kásipker tabys taýyp, tıisti úıirmelerde tálim beretin jattyqtyrýshylar úshin de turaqty jumys kózi qalyptasty. Mysalǵa, bir ǵana Almaty oblysynda 231 jeke kásipker jańadan tirkelip, shyǵarmashylyq úıirmelerdiń 58 baǵyty boıynsha qyzmet kórsete bastapty. Merzimdi ýaqyt aralyǵynda aımaqta 1 892 úıirme ashylyp, 54 210 bala tek qana shyǵarmashylyq baǵytta tálim alyp jatyr eken.
Alaıda bul baǵyttaǵy jumystan da shý shyǵyp jatyr. Jáne jurtty eleń etkizgen jaǵdaı dál osy Almaty oblysynda oryn aldy. О́kinishke qaraı, aımaqta qarjy jetispeýshiligine baılanysty joba toqtap qalýy múmkin.
– Joba bastalǵan bir jylǵa jýyq ýaqyt aralyǵynda kóp jumys isteldi. Prezıdent tapsyrmasy negizinde elimizdegi 4,5 mln bala tegin úıirmelermen qamtylýy tıis bolatyn. О́kinishke qaraı, bul mindet oryndalǵan joq. Onyń ústine, baǵdarlamany júzege asyratyn jergilikti ákimdikter bul jumysqa salǵyrt qarap otyr. Balalardyń suranysyn oryndaýda ádiletsizdikter oryn alyp jatqany, keıbir aımaqtarda bólingen qarjynyń jetispeýshiligi men durys ıgerilmeýine qatysty aryz-shaǵymdardy jıi estımiz. Qazir bul másele aımaqtarda shegine jetti. Onyń dáleli retinde Almaty oblysynyń tegin úıirmelerdi qarjylandyrýdy toqtatatyny jóninde taraǵan habardy oqyńyz. Bul másele boıynsha biz ata-analardyń ótinishimen tanystyq. Olardyń talap-tilegin joǵaryǵa jetkizemiz. Jaǵdaımen Prezıdent ákimshiligi tanys, kúni keshe basshynyń orynbasary Aıda Balaevanyń qatysýymen jıyn ótti, ońtaıly sheshim qabyldanady degen úmittemiz, – deıdi elimizdiń bala quqyqtary jónindegi ýákili Arýjan Saın.
Iаǵnı oblystaǵy tegin úıirmelerdiń jumysyn úılestirip otyrǵan kásipkerlerdiń alańdaýyna negiz bar kórinedi. О́ıtkeni Almaty oblysynyń mádenıet, muraǵattar jáne qujattama basqarmasy barlyq ortalyqtarǵa osy jyldyń 1 naýryzynan bastap memlekettik tapsyrys boıynsha shyǵarmashylyq úıirmelerdi qarjylandyrýdyń ýaqytsha toqtatylatyny týraly hat joldaǵan eken. Al balalar ombýdsmeni oblys tarapynan qabyldanǵan sheshimniń asyǵystyq ekenin, onyń ata-analar men kásipkerler arasynda túsinbeýshilik týǵyzatynyn aıtady.
– Oblystyń «Artsport» baǵdarlamasyn toqtatýyna qatysty ustanymy múldem túsiniksiz. Olardyń aıtýy boıynsha bıylǵa bólingen 2,4 mlrd teńge tolyqtaı ıgerilgen. Al baǵdarlama erejesi boıynsha júıege tirkelip, tegin úıirmege qatysý quqyǵyn alǵan bala jyl sońyna deıin, ıaǵnı 2022 jyldyń jeltoqsanyna deıin ol qyzmetti alýǵa tıis, – deıdi A.Saın.
Alaıda daýly máseleniń nysanasyna aınalǵan Almaty oblysy ákimdiginiń bul tarapta ózindik ustanymy bar. Derek boıynsha, byltyr oblysta tek mádenıet úıirmelerine 1 mlrd 540 mln teńge qarajat bólinip, 48 516 bala qosymsha óner túrimen qamtylǵan eken. Al bıyl bul sharaǵa 2 mlrd 400 mln teńge qarjy bólinipti. Al 1 aqpanǵa deıingi esepke qarasaq, 231 jeke kásipker shyǵarmashylyq úıirmelerdiń 58 baǵyty boıynsha 1 892 úıirme ashyp, 54 210 balany oqytyp kelgen eken. Iаǵnı ótken bir jarym aı aralyǵynda ǵana oblys bıýdjetinen 1,3 mlrd teńge shamasyndaǵy qarjy qyzmet kórsetýshi kásip ıeleriniń shotyna aýdarylǵan kórinedi.
Jalpy, aımaqtaǵy tegin úıirmelerdi bıýdjetten qarjylandyrýdyń toqtatylýyna baılanysty máselege túsinik bergen oblys ákiminiń orynbasary Arslan Dándibaev óńirde 2021 jyldyń maýsym aıynan bastap shyǵarmashylyq jáne sporttyq úıirmelerge 2 mlrd 540 mln teńge baǵyttalǵanyn aıtady. Oǵan qosa operatorlyq qyzmetterdi oryndaýǵa jergilikti bıýdjet esebinen 8 shtattyq birlik bólingen kórinedi. Sonyń nátıjesinde, kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasynan shyqqan balalardyń úıirmelerge tegin qatysýyna múmkindik jasalǵan. Sondaı-aq indet saldarynan bıznesi turalaǵan kásipkerlerge de qoldaý kórsetilgen. Jumystyń nátıjesinde 95 myńnan asa bala úıirmemen qamtylyp, 4 myńdaı jańa jumys orny ashylǵan kórinedi. Al oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń málimeti boıynsha, búgingi tańda sport jáne shyǵarmashylyq baǵytyndaǵy memlekettik tapsyrystardy jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrýdyń artsport.edu.kz portalynda 419 jeke kásipker tirkelip, jumys istep otyr. Qazirge deıin 10 658 ótinish qaralyp, 3 703 ótinish maquldanyp, tirkelgender sany 95 389 balaǵa deıin jetken. Munan bólek taǵy da 2 myń ótinish qaralýy kerek.
– 2022 jyldyń bekitilgen bıýdjetinen bólingen 4 mlrd 400 mln teńgeniń búginge 3,1 mlrd teńgesi ıgerildi. Aı saıynǵy jumsalatyn shyǵynnyń
2 mlrd 632 mln teńge ekenin eskersek, jumys istep turǵan úıirmelerdiń qyzmetin odan ári qoldaýǵa osy jyldyń sońyna deıin qosymsha 20 mlrd teńge qajet. Osyǵan baılanysty bıyl 14 aqpanda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń kelisimimen vaýcher berý ýaqytsha toqtaldy, al 2022 jyldyń 1 naýryzynan bastap óńirde shyǵarmashylyq úıirmelerdi uıymdastyrý jumystarymen aınalysatyn kásipkerlerge bıýdjet qarjysynyń bolmaýyna baılanysty qarjylandyrý toqtatylǵany týraly habarlama jiberildi. Bul máseleni sheshý úshin Prezıdent Ákimshiliginiń, tıisti mınıstrlikter men jergilikti atqarýshy organdar basshylarynyń jáne jurtshylyqtyń qatysýymen jedel jıyn ótkizildi. Jıynda balalar sporty men shyǵarmashylyǵyn qarjylandyrý tetikterin engizý erejelerin jetildirý týraly ózekti másele talqylandy. Bul salany jergilikti bıýdjetten qarjylandyrýdyń qıyndyǵyna baılanysty respýblıkalyq bıýdjetten qoldaýdy qajet etedi. Jáne bul problema – barlyq oblystarǵa ortaq másele. Muny ózimiz sheshe almaıtyn bolǵandyqtan, máseleni birinshi bolyp kóterdik. О́ıtkeni bizdiń óńirdiń demografııalyq ósimi joǵary, jyl saıyn 20 myńdaı bala ómirge keledi. Qazirgi kezde oblysta 4 pen 18 jas aralyǵyndaǵy 574 831 bala turady. Qalyptasqan jaǵdaıdy saraptaı otyryp, biz óz usynysymyzdy 10 naýryzǵa deıin Prezıdent Ákimshiliginiń qaraýyna joldaımyz, – deıdi oblys ákiminiń orynbasary A.Dándibaev.
Almaty oblysy
