Áskerı qyzmetshiler áleýmettik turǵyda qorǵalady

Sonymen qatar otyrysta depýtattar arnaýly memlekettik organ­dardyń qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshilerdi áleýmettik qorǵaý jáne olardyń áskerı qyzmetti ótkerýge qatysty keıbir máselelerin retteıtin zań jobasyn qarady.

Bul qujat turǵyn úı tólem­deriniń tártibin jetildirýdi jáne arnaýly memlekettik organ­dar­dyń qyzmetkerleri men áskerı qyzmet­shilerdi, al olar qaza tapqan jaǵdaıda olardyń otbasy múshelerin tur­ǵynjaımen qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Jańa normalarǵa sáıkes endi múge­dektigi bar bala asyrap otyrǵan, onyń ishinde otbasynda jasyna qara­mastan bala kúninen múge­dektigi bar adamdar arnaýly memlekettik organdardyń qyz­metkerleri men áskerı qyz­met­shilerge ózderi turyp jatqan qyzmettik baspanany óteýsiz alý quqyǵy beriledi. Osy zań jobasyn qabyldaý arnaýly memlekettik organdardyń qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshilerdi, olar qaza tapqan jaǵdaıda olar­dyń otbasy múshelerin áleýmet­tik qorǵaýdy jaqsartýǵa jol ashady. «Modýldi turǵyn úı» uǵy­myn engizý. Bul jabyq áskerı qalashyqta jyldam turǵy­zy­latyn, qajet bolsa turǵan jerin aýystyrýǵa bolatyn turǵyn úı. Mundaı úıdi satyp alý qysqa ýaqytta áskerdi turatyn orynmen qamtamasyz etýge, al geosaıası jaǵdaı ózgergende, olardy shyǵynsyz basqa jerge kóshirýge múmkindik beredi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Sultan Qamaletdınov.

Sonymen qatar zań jobasynda qyzmettik ádepten aınymaý, áskerı múlikti saqtaý já­ne taǵy basqa baǵyttar boıyn­sha áskerı qyzmetshiniń mindetteri tolyqtyrylǵan. Zań jobasy arqyly azamattardy áskerı-patrıottyq tárbıe­leýdi aıqyndaý tártibi Úkimet­ke júkteledi. Osy já­ne basqa da normalar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine áskerı qyzmet jáne arnaýly memlekettik organdar qyzmetkerleri men áske­rı qyzmetshilerdiń turǵyn úı qa­tynastary máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasynda jazylǵan. «Áskerı qyzmet­shilerdiń jáne arnaýly mem­lekettik organdar qyzmetker­leriniń jumystary asa jaýapty ekeni belgili. Sol sebepti olardy jáne olardyń otbasy múshelerin quqyqtyq, materıaldyq jáne áleýmettik qorǵaý – memleket­tiń mańyzdy mindetteriniń biri. Son­dyqtan qaralǵan zań jobasy áskerı qyzmetshilerdiń turǵyn úı qatynastary salasyndaǵy qu­qyqtaryn qosymsha retteýdi kózdeıdi. Sondaı-aq áskerı jáne arnaýly memlekettik organ­dar qyzme­tiniń ótkerý tártibin jetildirý máseleleri de qam­tylǵan», dedi M.Áshimbaev.

Zań jobasyn qaraý barysynda senatorlar usynylǵan ózgeristerdi qoldady. Sondaı-aq qu­jatqa áskerı qyzmetshilerdiń quqyqtaryn retteý máselelerine qa­tysty keshendi tásilderdi qam­ta­­masyz etýge arnalǵan birqa­tar túzetýler engizildi. Soǵan baı­­­la­nysty zań jobasyn Máji­liske qaı­tarý týraly sheshim qabyl­dandy.

Otyrys kezinde senatorlar ózderi­niń depýtattyq saýaldaryn da joldady. Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda Beıbit Isabaev jumyssyzdyq máselesin tıimdi sheshý úshin elimizde qalyptasqan eńbek naryǵyna tereń ári jan-jaqty taldaý júrgizýdi usyndy. Senatordyń máli­metine súıensek, jyl saıyn joǵary oqý ornyn, kolledjdi bitir­gen jas mamandardyń 30 paıy­zy jumyssyz qalýda. Al jumysqa ornalasqandardyń 30 paıyzy óz mamandyqtary boıynsha emes, biliktiligi, jalaqysy tómen jumysqa turady. Depýtat osyǵan baılanys­ty Úkimette oryn alǵan problemalardy júıeli túrde sheshý jóninde sharalar qabyldaý mańyzdy dep sanaıdy. «Elimizde qalyptasqan eńbek naryǵynyń búgingi jaǵdaıyna tereń, jan-jaqty taldaý júrgizý qajet. Jalpy, halyq sanynyń, jańa eńbek resýrstarynyń ósý dınamıkasyn elimiz ekonomıka sektorlarynyń ósimmen tikeleı baılanystyra otyryp, aldaǵy 5 jylǵa eńbek resýrstaryna suranystyq boljam jasalýǵa tıis. Oqý oryndarynyń baǵdarlamalary men standarttaryn osy suranysqa, jumys berýshilerdiń óndiristik daǵdy-talaptaryna saı ázirlengeninde ǵana eńbek naryǵyndaǵy suranys pen usynystyń teńgerimdiligine qol jetedi», dedi B.Isabaev.

Senator Murat Baqtııaruly Qor­ǵanys mınıstriniń atyna joldaǵan de­pýtattyq saýalynda azamattyq joǵa­ry oqý oryn­dary janyndaǵy áske­rı kafed­ralardyń quramy men qury­ly­myn ońtaılandyrý máselesin kóterdi.

Premer-Mınıstriniń atyna jol­daǵan depýtattyq saýalynda Láz­zat Súleımen «Dıplommen – aýyl­ǵa» baǵdarlamasyn iske asyrý tetik­terin qaıta qaraýdy jáne onyń aıasyn keńeı­týdi eskere otyryp, jobany ári qaraı je­tildirýdiń mańyzyna toqtaldy.

«Jumysqa ornalasqan mamandar bilim salasyna, densaýlyq saqtaý salasyna tıe­sili. О́zekti máseleler de bar­shylyq. Birin­shiden, mádenıet, sport, áleýmet­tik, agroónerkásip salalaryna ornalasqan mamandar sany óte az», dedi senator. Sondaı-aq de­pýtat Ulttyq ekonomıka mınıstr­ligi júrgizip jatqan tájirı­beni de nazardan tys qaldyr­mady. Atap aıt­qanda, baǵdar­lamaǵa bólinetin qarjy kólemi qys­qarǵanyna toqtaldy. Bul kóbinese jobaǵa qaty­sýshylardyń tıisti tólemdersiz qalýyna ákeledi. Máselen, ótken jyly Batys Qazaq­stan oblysynda ótinish bergen­derdiń 70 paıyzy ǵana turǵyn úı satyp alýǵa nesıe ala alǵan bolsa, qarjy tapshylyǵy 757 mıllıon teńgeden asqan. Osy já­ne basqa da birqatar júıeli máse­le­ni sheshý úshin senator Úki­mettiń qa­raý­yna birqatar naqty sharany usyndy.

Senator Nurtóre Júsip Mı­nıs­­tr­ler kabınetin aldaǵy jyly Beıbarys sultannyń 800 jyl­­dyǵyn joǵary deńgeıde ótki­­zýge shaqyrdy. Depýtat óz usy­­nystaryn Premer-Mınıs­tr­diń orynbasary Eraly Toǵ­ja­novtyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalda aıtty. Ol Eý­razııa dalasynyń týmasy, My­syrdyń uly bıleýshisi Beıbarys sultannyń Qazaqstan úshin de, Mysyr úshin de mańyzy zor eke­nin atap ótti. «Qazaqstan men Mysyr arasyndaǵy qarym-qa­ty­nas jaqsy. Eki eldiń basshylary jaqynda ǵana telefon arqyly sóılesti. Qazaqstan men Mysyrdy baılanystyratyn tarıhı tulǵalar bar. Solardyń ishinde Sultan Beıbarystyń esimi erekshe atalady. Beıbarys bıligi tusynda salynǵan tarıhı eskertkishter kúni búginge deıin Kaır qalasynyń sánin keltirip tur», dedi depýtat.

Senator buǵan deıin Qazaqstan men Mysyr Sultan Beıbarys meshi­tin qalpyna keltirý jumys­taryn qarjylandyrǵanyn atap ótti. Joba 2011 jyldyń qazan aıynda aıaqtalýǵa tıis edi. Alaıda arab elderindegi saıa­sı jáne eko­nomıkalyq daǵdarysqa baı­la­nysty jańǵyrtý jumystary keıin­ge qaldyryldy. Máýlen Áshimbaev­tyń jaqynda bolǵan sapa­rynyń nátı­jesinde, Mysyr osy jyldyń sońyna deıin qal­pyna keltirý jumystaryn aıaqtaý úshin qosymsha 2 mln dollaryn bólip jatqany belgili boldy.

Premer-Mınıstrdiń atyna jol­daǵan depýtattyq saýalynda senator Bekbolat Orynbekov Jam­byl oblysynda sý tapshy­lyǵy máselesin sheshý úshin ja­ńa sý qoımalaryn salý qajet eke­nin atap ótti. Depýtattyń aıtý­ynsha, sý jetispeý­shiligine baılanysty transshe­karalyq problemalar óńirdegi aýyl sharýashylyǵynyń damýy­na, demek eldiń azyq-túlik qaýip­sizdigine keri áserin tıgizip otyr. «Jambyl óńirinde ırrıgasııalyq maqsattar úshin paıdalanylatyn sý resýrstarynyń 85 paıyzy Qyrǵyz Respýblıkasynyń aýmaǵynda qalyptasady. Sol sebepti, vegetasııa kezeńinde 1983 jyly qabyldanǵan «Trans­shekaralyq Shý jáne Talas ózenderi aǵyndylarynyń sýyn bólý týraly» kelisiminiń sharttaryna jáne onyń ekinshi tarappen oryndalýyna táýeldi bolyp keledi. Atalǵan kelisimge sáıkes, óńirge Shý ózeniniń basseıni boıynsha – 370 mln tekshe metr jáne Talas ózeni boıynsha – 590 mln tekshe metr sý tıesili. Degenmen qyrǵyz tarapynyń bekitilgen kestelerdi saqtamaýyna baılanysty, Qazaqstan jyl saıyn Shý ózeninen 50 paıyzǵa deıin, Talas ózeninen 25 paıyzǵa deıin sýdy ala almaıdy», dedi senator

Mamandardyń aıtýynsha, bıyl Shý jáne Talas ózenderi bas­seın­­derindegi qar qory­nyń azdyǵynan sý tapshy­lyǵynyń artýy múmkin. Senator «Yr­ǵaıty», «Qalǵuty» jáne «Aqmola» jańa 3 sý qoıma­synyń qurylysyn bastaý­dy usyndy. «Barlyq sý qoı­ma­synyń teh­nıkalyq-ekonomıkalyq negizdemelerine memlekettik sarap­tamanyń oń qory­tyndysy alynyp, joba­­lyq-smetalyq qujattama ázirleý­ge qarajat bólý máselesi qarasty­rylýda. Alaıda salalyq mınıstr­­likten tıisti ótinimder joldan­­ǵanymen, búgingi kúnge deıin oń sheshimin tappaı otyr. Sý qoıma­laryn salý tek vegeta­sııalyq kezeńde Qyrǵyz Respýb­lıkasyna táýeldilikti azaıtyp qana qoımaı, Jambyl oblysy­nyń Qordaı, Merki, Baızaq, Jambyl jáne Talas aýdandar­ynda aýyl sharýashylyǵy daqyl­darynyń ósýine úlken áserin tıgizedi, sondaı-aq osy aýdan­dardyń turǵyndary arasyndaǵy áleý­mettik shıelenisti tómendetýge de kómektesedi», dedi depýtat.