О́tken aptada taraptar kelissózdi jalǵastyrýǵa talpynǵan. Degenmen Reseı delegasııasy óz talabyn qoıdy. Biraq buǵan AQSh keliser emes. Esesine, amerıkalyq delegasııa mundaı qadam Iranmen jasalǵan ıadrolyq kelisimdi buzatynyn habarlady.
Reseı delegasııasynyń ókili Mıhaıl Ýlıanov Máskeý kelisimdi keri tartyp otyr degen pikirdi joqqa shyǵardy. Onyń keltirgen syltaýy, sońǵy mátin áli aıaqtalmaǵan kórinedi.
Dıplomattardyń aıtýynsha, birneshe aıǵa sozylǵan kelissózder aqyrǵy sátke kelip jetti. Endi kelisimge qol qoıylsa, Iranǵa salynǵan sanksııalar alynyp tastalady. Degenmen Reseı tarapy Ýkraınaǵa basyp kirgeni úshin Máskeýge salynǵan Batys sanksııalarynyń Iranmen aradaǵy saýdaǵa áser etpeıtinine AQSh-tan jazbasha kepildik talap etip otyr.
AQSh memlekettik hatshysynyń saıası máseleler jónindegi orynbasary Vıktorııa Nýland Reseıdi ıadrolyq kelisimdi qalpyna keltirýden paıda kórgisi keledi dep aıyptady. Biraq Vashıngtonnyń mundaı mámilege barmaıtynyn jetkizdi.
Iran delegasııasynyń basshysy Álı Bagerı Kanı óz kezeginde Reseı syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov Máskeýdiń jańa talaptaryn baıandaǵannan keıin kútpegen jerden Tegeranǵa qaıtyp ketti. Iran syrtqy ister mınıstri Tegeran óz múddesine basqalardyń zııan tıgizýge jol bermeıtinin aıtty.
Esterińizde bolsa, 2015 jyldyń shildesinde Venada Iran men taǵy alty memleket – AQSh, Qytaı, Reseı, Germanııa, Ulybrıtanııa jáne Fransııa «Birlesken is-qımyl josparyna» qol qoıǵan edi. Kelisim boıynsha Iran tarapy ýrandy baıytý baǵdarlamasyn tómendetýge, al halyqaralyq qoǵamdastyq Tegeranǵa salynǵan sanksııalardy jumsartýǵa mindetteme alǵan.
AQSh-tyń burynǵy prezıdenti Donald Tramp Aqúı tizginin ustaýǵa talas kezindegi bir sózinde Iranmen jasalǵan ıadrolyq kelisimdi «apat» dep baǵalap, kelisim Iranǵa ıadrolyq qarýlaryn saqtaýǵa múmkindik beredi dep málimdegen. Prezıdenttik laýazymǵa kirisken soń ol bul sózdi bekerge aıtpaǵanyn ispen kórsetti.
Osylaısha, 2018 jyly Donald Tramp AQSh-tyń Iran ıadrolyq kelisiminen shyǵýy týraly sheshimge qol qoıdy. Sondaı-aq kelisimnen shyǵyp qana qoımaı, Iranǵa qatysty eń qatań sanksııalar qabyldaıtynyn jetkizgen. Keıinnen resmı Vashıngton atalǵan eldegi birneshe kompanııaǵa, jeke tulǵaǵa qatysty ekonomıkalyq, keıbirine tipti saıası tyıymyn údetip jiberdi. Máselen, Irannyń aımaqtaǵy yqpalynyń belgisi sanalatyn «Revolıýsııa saqshylaryn» terrorıstik uıym dep sıpattady.
Vashıngton bıligi munymen toqtamaı, Parsy shyǵanaǵy tóńireginde óz áskeriniń sanyn arttyrdy. Byltyr AQSh áskerıleri ırandyq bedeldi general Kassem Sýleımanıdi dron arqyly atyp óltirdi. Munyń bári eki el arasyndaǵy jaǵdaıdy ýshyqtyryp, ıadrolyq kelisim týraly umyttyryp jiberýge shaq qalǵan-dy.
Iran da qarap jatpady. AQSh-tyń Iraktaǵy bazasyn atqylady. Byltyr el parlamenti ýran óndirisine qatysty zań qabyldap, ony baıytý deńgeıin 20 paıyzǵa deıin jetkizýge kiristi. 2015 jyly qabyldanǵan kelisim boıynsha baıytý mólsherin 3,67 paıyzdan asyrmaýǵa tıis. Biraq Tegeran bıligi AQSh tarapy sanksııalaryn almaıynsha – bul baǵyttaǵy jumysyn jalǵastyra beretinin jetkizdi.
Budan bólek Iran eldegi ýran mólsherin 300 kılogramnan asyrǵan. Bul 2015 jylǵy kelisimge saı emes. Taıaýda ǵana bılik úsh aıdyń ishinde 55 kılogramm ýrandy 20 paıyzǵa baıytqanyn málimdedi. Iаǵnı Parlament shyǵarǵan zańda kórsetilgen mólsherden asyp túsken. Irannyń MAGATE-degi ókili óndiris kólemi 40 paıyzǵa artqanyn habarlaǵan.
Prezıdenttik oryntaqqa Djo Baıden jaıǵasqannan soń, AQSh tarapy Iranmen aradaǵy kelisimdi qaıta jandandyrýǵa nıet bildirdi. Sóıtip, kelissózder bastalǵan. Venadaǵy jıynǵa kepil elder retinde Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, Reseı, Qytaı jáne Eýropalyq odaq qatysady.
