Halyq kirisin arttyrý – mańyzdy mindet

Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke tez arada daǵdarysqa qarsy sharalar paketin ázirleýdi tapsyrdy. Sonymen birge ulttyq valıýtanyń ornyqtylyǵyn qam­tamasyz etýdi de tapsyrdy. Bul shara­lardyń oryndalýy ekonomıkalyq qaýip­s­izdiktiń kepili bolaryn da atap ótti. Jalpy, sońǵy 3 jyl kóleminde halyq­tyń naqty tabysynyń tómendep ket­keni belgili. Sıfrmen aıtar bolsaq, 2019 jyly 6,4 paıyzdan 2021 jyly 3,1 pa­ıyzǵa deıin quldyraǵan. Tabys nelik­ten tómendedi? Birinshiden, pandemııa jylynan bastap ekonomıkalyq ósim baıaýlady jáne ınflıasııalyq qysym kúsheıdi. Kásipkerlik sýbektileriniń ekono­mı­kalyq belsendiligi jáne jumys­pen qamtý jaǵdaılary nasharlady. Ja­qyn­da Úkimet halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý baǵ­darlamasyn qolǵa alatynyn málimdedi.

Jalpy, baǵdarlamada 80 is-shara qarastyrylǵan. Onyń ózin eki topqa bólip qarastyrýǵa bolady – tikeleı jáne janama áser etýshi faktorlar. Tikeleı sharalar bıýdjet qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterýge baǵyttalǵan. Janama sharalar halyqty jumysqa ornalastyrý, kásip­tik daıarlaý (qaıta daıarlaý), ózin-ózi ju­myspen qamtý, óńdeý ónerkásibi jáne ká­sip­kerlik kásiporyndarynyń ónim­diligin arttyrý kezinde járdemdesý ese­­bi­nen kiristerdiń ósý múmkindikterin ke­­ńeı­týge, ıaǵnı eńbek jáne kásipkerlik kiris­ter­di arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bul rette aqpa­rattyq-túsindirý jumys­tary­nyń da máni zor. Iаǵnı azamattardyń qar­jy­lyq sa­ýat­tylyǵyn arttyrýǵa múmkin­dik bere­tin fılm, beınerolıkter de daıyndalady.

Qazir kópshiliktiń qıyn ekonomıka­lyq jaǵdaıda otyrǵany belgili. Sońǵy derek boıynsha elimizde 6,3 mln adam bankke qaryz eken. Bul degenińiz ekonomıkalyq belsendi halyqtyń 68,5 paıyzy. Bul rette bankterdiń prob­le­malyq qaryzdary­nyń barlyq kólemi 1,1 trln teńgege jetti. Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý mınıstr­ligi­niń derekteri boıynsha 73,3 myń jas jumyssyz júr. Jyl saıyn túlek­ter­diń shamamen 50 paıyzy jumysqa tur­maıdy, jumysqa ornalasqan túlekterdiń 40,1 paıyzy mamandyǵy bo­ıynsha jumys istemeıdi, joǵary bilimi bar tirkelgenderdiń 23 paıyzy bilik­tiligi tómen jumysqa ornalas­qan. Al jas­tar­dyń 34,1 paıyzy mamandyqty óz betin­she tańdamaǵan. Bul degen, árıne, asa ja­ǵym­syz statıstıka. Osy oraıda oqý­shylar­ǵa mamandyq tańdaýda kómek kórsetý úshin keshendi kásiptik baǵdar berýdi engizý óte mańyzdy. Atap aıt­qanda, kásiporynda mamannyń mansaptyq ósý nusqaýlyǵyn ázirleý; orta bilim berý uıymdarynda «pedagog-kásiptik baǵdar berýshi» shtat birligin engizý; kadr­larǵa qajettiliktiń 17 óńirlik karta­syn jasaý; kásiporyndardyń ótinim­deri boıynsha tehnıkalyq jáne kásip­tik mamandyqtarda 70 myń oqýshy­ǵa deıin kadrlar daıarlaý; kásiporyn­dar men quzy­ret­ter ortalyqtary bazasynda 1 myń­nan astam arnaıy pán oqytýshylaryn taǵylymdamadan ótkizý; kásiptik standarttar negizinde bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleýdiń erekshe mańyzǵa ıe ekenin aıtqym keledi.

Qorytyndylaı kele, kiristi arttyrý – bir qujattyń mindeti emes, Ulttyq jobalardan, tujyrymdamalardan jáne 2025 jylǵa deıingi damý josparlarynan bastap baǵdarlamalyq qujattardyń keń tizbesinde qamtylǵan Úkimettiń bar­lyq is-qımyldarynyń jıyntyǵy eke­nin atap ótken jón. Osylaısha, Úkimettiń Halyqtyń tabysyn arttyrý jónindegi 2025 jylǵa deıingi baǵdarlamasyn iske asyrý 2 mln-nan astam jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.

Erdildá TÁÝTENOV,

«Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ

Makroekonomıkalyq zertteýler jáne boljamdaý ortalyǵynyń dırektory