Qazir qoǵam tez jańaryp jatyr. Elimiz úshin taǵy bir syn saǵatynyń mejesi keldi. Muny álemniń, elimizdiń, óńirdiń kóńil aýanynan, is-áreketinen ańǵaramyz. Qazir dástúrli saıasattanýdyń anyqtama, erejesine sáıkes kelmeıtin uly ister júrip jatyr. Keshegi qańtar oqıǵasynan bárimiz de aınalyp óte almaımyz. Biraq oılana qarap, Abaı amanattaǵan «Ashý – dushpan, aqyl – dostyń» qadirin bilgendeımiz. Kóp adam el Prezıdentiniń keshegi Joldaýyna deıin úlken emosııamen júrdi. Biraq naqtylyq, istiń kózin tabý, júıeleý – osynyń barlyǵy biraz azamattardyń oı-sanasyn sergitti dep sanaımyn.
Osy kúrdeli shaqta Prezıdent Joldaýy qaı jaǵynan bolsa da óte mańyzdy. Memleket basshysy aıtqan azamattyq qoǵam men quzyrly organdar osylaı ashyq yntymaqtastyq qalyptastyratyn tájirıbe bizdiń elimizde berik ornaýǵa tıis. «Ulttyq múdde» alańy – osynyń bir aıǵaǵy.
Qazir ult, ulys, aımaq, óńir degen uǵymdardyń ózi ártúrli maǵynada. Oqý quraldarynda da, baspasózde de ártúrli maǵynada qoldanylady. Biraq biz álemdik qundylyqtarǵa sáıkes kelýimiz kerek. Qazir ult degen uǵymdy memlekettik deńgeıge kóterip, ulys degen tamasha sózimizdi «nasıonalnost» degen sózge qımaýymyz qajet. Sebebi erteń Ulystyń uly kúni kele jatyr. Al bul meıram tek basqa ulttardyń meıramy emes, memleketimizdiń meıramy. Sondaı-aq «Regıonovedenıe», ıaǵnı «Aımaqtaný» degen bilim júıesi bar. Keı jerlerde «regıon» sózin óńir dep qoldanady. Osyndaı sáıkessizdikter kezdesedi. Muny da aıqyndap alýymyz qajet.
Biz maman daıarlaýǵa atsalysyp júrgen ortadanbyz. Qazirgi qoǵamdy maman tapshylyǵy, maman zárýligi oılantady. Ǵalymdardyń esepteýi boıynsha, árbir bilikti degen adamnyń tanıtyny 73 adamnyń shamasynda bolady eken. Biz azamattardy qalaı tanımyz? Qoǵamda tájirıbesi bar, ózin kórsetken, elde salmaǵy bar azamattardyń kepildik berýimen mamandy taný jumysyn júrgizýimiz qajet. Bizge belgili azamattardyń dıplomy, belgili bir ýnıversıtetti bitirgeni nemese testten tamasha ótkeni ólshem bolmaýy kerek. Istiń barysynda neni, qalaı atqara alatyny ólshem bolýy qajet.
Bári aınalyp ǵylymǵa kelip tireledi. Al ǵylymnyń ólshemi ulttyq múdde bolǵandyqtan mindetti túrde gýmanıtarlyq ǵylymnyń máselesi aıtylady. Negizgi ulttyq ıdeologııasyn ulttyq mazmuny bar ǵylymdar jasaıdy. Sondyqtan da jalǵan esepke, belgili bir ólshemderge ýaqytymyzdy zaıa ketirmeýimiz kerek. Naqty monografııalar, naqty jumystar, Qazaqstannyń qatpar-qatpar tarıhynyń mátinderin kimder daıarlaıdy? Qazir máselen, belgili bir materıaldardy sheteldik jýrnaldarǵa shyǵarý da ólshem bolyp ketti. Biz ǵylymdy keshe ǵana bastaǵan joqpyz. Ulttyq ǵylym akademııasy bar, onyń dástúri bar. Osy dástúrdi odan ári jalǵastyrýǵa ne kedergi? Ǵylymı ortada osyndaı máseleler jıi kóteriledi.
Prezıdent ádilettilik, sabaqtastyq pen órleý týraly naqty aıtty. Árıne, 30 jylda elimizde biraz jumystar atqaryldy. «Bir el – bir múdde» degen ıdeıalar kóterildi. Biraq osynyń barlyǵy iske asty ma? Ulttyq máseleniń tetikterin balabaqshadan mektepke oıysatyn tustaryn eskermeı júrmiz. Bul máselege úlken ǵulama, qaıratkerlerimizden bastap qarapaıym adamdar, ata-ana da erekshe mán berýi qajet. Mekteptegi ártúrli tildi, túrli uǵymdaǵy bala erteń úlken máselelerdi týyndatady. Sondyqtan «Bir el – bir múdde» ustanymyn ári qaraı tereńdetip, dili de, dini de bir ult retinde bir baǵytta jumys isteýimiz kerek. Memleket pen ult parallel júretin kezeńge ótti, sol mejege keldik. Otyz jyl degen mol tájirıbe, úlken sabaq! Sondyqtan da barlyqtaryńyzǵa bereke-birlik tileı otyryp, osyndaı dóńgelek ústel alańdarynan ilkimdi oı alyp qaıtamyz degen senimimdi bildirgim keledi.
Dıhan QAMZABEKULY,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ prorektory,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory:
