Rasynda da, eń qundy tárbıe – ulttyq turǵydan berilgen tárbıe emes pe?! San ǵasyrlar boıy saralanǵan asyl qundylyqtarǵa shynaıy izettilik pen moraldyq turǵydaǵy tálim qosylsa quba-qup bolar edi. Halyqtyń dana ómir saltynan týyndap otyratyn buljymas erejeler men qaǵıdalar jıyntyǵy qashanda mańyzdy rólge ıe. Osy sebepten ulttyq tárbıeniń negizderin bir arnaǵa túsirip, jalpy urpaq tárbıesi máselesinde tıimdi paıdalana bilý búgingi tańda kún tártibinde turǵan eń basty qajettilik.
Qaı ulttyń bolsyn baıandy bolashaǵy onyń urpaǵymen tikeleı baılanysty ekeni sózsiz. Ol ekeýin bir-birinen ajyratyp qaraý áste múmkin emes. Aldyńǵy tolqyn «kelmestiń kemesine» minip ketkennen keıin eldegi barlyq jaýapkershilik túgelimen sol dáýirdiń býynyna túsetini biz aıtpasaq ta belgili jaıt. Endeshe, ata-baba amanatyn alysqa aparatyn sanaly da salıqaly urpaq tárbıeleý isi búginnen keshikpeýi kerek. Sonymen qatar olardy ómirge beıim, zamanaýı saýatty, jan-jaqty qabiletti qoǵam múshesi bolýǵa da talpyndyrýymyz kerek.
Iá, álimsaqtan bizdiń qazaq jurty rýhanı zor baılyqtyń murageri bolyp sanalady. Álemniń birde-bir elinde joq baı aýyz ádebıeti men mol folklory – oıdan shyǵaryla salynǵan dúnıe emes. Kóziniń qarashyǵyndaı saqtap, urpaqtan-urpaqqa jalǵap búginge deıin aman-esen alyp kelgen ata-babamyzdyń jankeshtiligi ár urpaqtyń jadynda jańǵyrýy qajet. San ǵasyrlar boıy kúmbirlegen kúıi, áýelegen áýezdi áni, asqaqtaǵan aıtysy, tańdy tańǵa urǵan epostyq jyrlary, sheshimi sheber sheshendik sózderi, maqal-máteli men jumbaǵy, jańyltpashy men ótirik óleńi, qorjyny ortaımaǵan qara óleńi, eń bastysy, qasıetti tili qanshama qazaq balasyn adamı qalypqa salyp, bútindeı ultty qalyptastyryp shyǵardy deseńizshi...
Qazirgideı zamanda urpaqtyń boıyna qaıyrymdylyqtyń, izgiliktiń dánin sepsek dep oılaımyz. Al onyń barlyǵy ulttyq tárbıemizden bastaý alatynyn keıde esten shyǵaryp alamyz. Endigi bólek Eýropanyń, beldigi bólek Batystyń mádenıetin joǵary sanap, soǵan basymdyq berip, ulttyq tamyrynan uzap bara jatqan urpaq óz aramyzda órip júr. Solarǵa salt-dástúr, tanym-túsinigimizdi barynsha saýatty túsindirip, ortamyzǵa qaıta oraltý mindeti tur aldymyzda. Rasymen de, qasıetti Otandy súıý qazaqtyqtyń ózin súıýden bastaý alýy kerek. Qazaqı orta úshin áýelden tán qasıet úlkendi qadirleý, qonaqjaılylyq, qorshaǵan ortaǵa qurmetpen qaraý, týysqandyq tyǵyz baılanys ornatý, balajandylyq, eńbeksúıgishtik, jan-janýarlarǵa janashyrlyq tanytý taǵy da basqalary – bizdiń turmys-saltymyzben tyǵyz baılanysty dúnıeler. Otbasyndaǵy orny bólek dástúrlerimiz ben salttarymyz da shańyraqtyń shaıqalmaı berik bolyp, balalardyń baqytty ósýine múmkindik beredi. Aldymen ata-ana óz balasyna ata-baba saltyn sińirýdiń alǵysharttaryn jasasa, qalǵanyn bilim uıalary qostap áketýi kerek-aq. Sonda ǵana elin, jerin súıetin shynaıy patrıottar qatary molaıa túsedi.
Bizge etene tanys tárbıedegi basty baǵyt delingen tálim-tárbıe tujyrymdamasynda: «Árbir adam eń aldymen óz halqynyń perzenti, óz Otanynyń azamaty bolý kerek ekenin, ulttyq bolashaǵy tek ózine baılanysty bolatynyn este ustaýǵa tıis. Onyń osyndaı tujyrymǵa toqtalýyna ulttyq ádet-ǵuryptar men dástúrler kómektesedi, solar arqyly ol jalpyazamattyq mádenıetke aıaq basyp, óz halqynyń mádenı ıgiligin basqa halyqtarǵa jaqyn da túsinikti ete alady. Sondyqtan árbir urpaq óz kezi men ótkenniń taǵdyry men talaptaryn obektıvti faktorlar retinde usynyp, sol arqyly urpaqty ómirge beıimdep, olardy jınaqtalǵan tájirıbe negizinde tárbıeleı otyryp, óziniń ata-analarynyń rýhanı murasyn ıgere túsýi kerek» dep jazylǵan eken. Buǵan kóp nárseni alyp-qosýdyń ózi artyqtaý.
Shyntýaıtynda, jas urpaqty ádepti de sanaly, arly da abyroıly etip tárbıeleý úshin eń aldymen tárbıe erejelerine tirek arta otyryp, ulttyq dástúrimizdi, ádet-ǵurpymyzdy, dástúrli dinimizdi, ata-babalarymyzdan qalǵan muralardy olardyń sanalaryna sińire bilýimiz qajet. El bolashaǵyn týǵan jerdi, Otanyn súıip, ony qasyq qany qalǵansha qorǵaı bilýge úıretý, oqýshy boıynda patrıottyq sezim men adamgershilik sanany qalyptastyrý –ár otbasy men azamattarynyń mindeti. Tárbıeniń qaınar kózi ata-babamyzdan qalǵan danalyq sózder desek, biz – sol nasıhattyń qoldanýshysy ári qorǵaýshysymyz. Endigi jerde eldi súıýdi eń asyl qasıettiń biri dep baǵalasaq, onda ulttyq tárbıeniń basy bútin kórinis tabýy tıis-aq.
Gúlmaral SEIIT,
Otyrar aýdandyq máslıhatynyń depýtaty
Túrkistan oblysy
