Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL «EQ»
Jappaı gazdandyrý máseleni sheshe me?
Jaýapty vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, elordada 2024 jylǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn tolyq gazdandyrý jospary bekitildi.
«Bas qalada 30 myń úı bar. Ákimdiktiń málimetine sáıkes, 14 myńǵa jýyq úıge tıisti ınfraqurylym tartylyp, oǵan 4 myńǵa jýyq páter qosyldy. Jekemenshik sektordy gazǵa kóshirgen kezde másele sheshiledi dep oılaımyn. Sonymen qatar 1-JEO men 2-JEO-nyń sý jylytý qazandyqtary gazǵa aýystyrylyp, kógildir otynnyń bolmaýyna baılanysty másele sheshilip jatyr. Tutastaı alǵanda, osy sharalar zııandy shyǵaryndy kólemin 20 myń tonnaǵa nemese 25%-ǵa qysqartýǵa múmkindik beredi. Budan bólek bas qalanyń aýasyn qazandyqtar, keıbir ShOB obektileri de lastap otyr. Olar boıynsha da máseleni sheshý qajet», dedi komıtet basshysy.
Elimizdiń eń iri megapolısi – Almatynyń da aýa tazalyǵy kóńil kónshitpeıdi. Osy rette alyp shahardaǵy JEO-ny 2026 jylǵa deıin jańǵyrtý týraly sheshim qabyldandy. Bul zııandy qaldyqty 83%-ǵa deıin tómendetýge septesýi tıis. Mınıstrliktiń ókili aıtqandaı, aglomerasııalyq úderister de ońtústik astananyń áýe basseınine áser etip otyr. Sondyqtan shekara mańyndaǵy úsh aýdandy da 2023 jyldyń aıaǵyna deıin tolyq gazdandyrý kózdelgen.
«Munda 32 myń úı áli gazdandyrylmaǵan. Avtokólikke qatysty da belgili bir sharalar qabyldanyp jatyr. Naqty aıtsaq, dızeldi qoǵamdyq kólik túrlerin satyp alýǵa tyıym salynyp, ákimdik elektrmen jáne gazben júretin 335 avtobýs satyp aldy. Qalalyq qoǵamdyq kólik tarmaqtaryn keńeıtip, qalanyń kireberisinde aıaldaýǵa arnalǵan turaq aımaqtaryn qurý josparlanǵan. Onyń maqsaty – qalaǵa basqa eldi mekenderden kelgen azamattar sol turaqqa kólikterin ýaqytsha qaldyryp, qoǵamdyq kólikke aýysyp otyrýǵa arnalǵan.
K4 jáne K5 ekologııalyq talaptaryna sáıkes, janarmaı qoıý stansalaryndaǵy otyn sapasyn baqylaýdyń tetigi belgilendi. «Osy maqsatta «Tehnıkalyq retteý týraly» zań qabyldanyp, qalanyń kireberisi men shyǵar tusynda «Sergek» júıesiniń 21 beketi ornatyldy. 19 ekopost qoıylyp, qalanyń jasyl qoryn ulǵaıtý jónindegi jospar bekitildi. 600 myńnan astam aǵash otyrǵyzylyp, onyń sany 1 mln-ǵa jetetin bolady. Sol sekildi kompıýterlik modeldeý, jel rejimin zertteý boıynsha tájirıbe jumystary júrgizilip, soǵan sáıkes qurylystyń bas josparyna ózgerister engizý jóninde usynystar pysyqtalyp jatyr», dedi Z.Joldasov.
Temirtaýdyń aspanynan kún kórinbeıdi
Qaraǵandy oblysy, sonyń ishinde Temirtaýda atmosferalyq kórsetkishtiń qandaı ekenin eńbektegen baladan eńkeıgen qartqa deıin biletini jasyryn emes. Kenshiler ólkesindegi aýanyń lastaný ındeksi joǵary – 8. Mınıstrliktiń aqparatyna súıensek, qalany negizgi lastaýshy – «ArselorMıttal Temirtaý» kásiporny. Temirtaýdaǵy shyǵaryndynyń 87%-y atalǵan zaýytqa tıesili. Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıteti tóraǵasynyń sózine qaraǵanda, bıyl kompanııa úshin emıssııa lımıti 115 myń tonnaǵa tómendedi.
«Qazir «Jańa Qazaqstan» strategııalyq jospary men jol kartasynda 2025 jylǵa deıin shyǵaryndy kólemin 30%-ǵa tómendetý bekitilip, bul máselede tabandylyq tanytpaqpyz. Temirtaýdaǵy jaǵdaıdyń jaqsarýyn kútemiz. О́skemen qalasynyń aýasy da joǵary deńgeıde lastanǵan. Onyń kózderi belgili. Bul ónerkásip oryndary, atap aıtqanda, qalalyq JEO jylý stansasy jáne «Qazsınk» metallýrgııa kesheni men jeke sektor.
Búginde Jol kartasyna 35 shara engizilip, 2025 jylǵa qaraı zııandy qaldyq 20-30%-ǵa tómendeıdi dep boljanyp otyr. «Qazsınk» boıynsha 2025 jylǵa deıin shyǵaryndy 20%-ǵa túsedi dep kútilýde. Kúkirt qyshqyly sehyn jańǵyrtý josparlanyp, bul kórsetkishti tómendetýge septesýi tıis. Osyndaı sharalar JEO-da da qolǵa alynady. Sonymen qatar qala aýmaǵynda shaǵyn jáne orta bıznestiń 89 qazandyǵy jumys isteıdi. Qazir jeke sektordaǵy másele de sheshilgen joq, onyń qala aýasyna tıgizip jatqan zııany da aıtarlyqtaı. Jergilikti atqarýshy organdar bul máseleni sheshýdiń joldaryn qarastyryp jatyr», dedi quzyrly organ basshysy.
«Qazgıdromettiń» málimeti boıynsha, Aqtóbede kúkirtsýtegi men basqa da zattarǵa baılanysty merzim saıyn jaǵymsyz dınamıka baıqalyp otyr. Jol kartasy 33 tarmaqtan turady. Munda aýany lastaýshylardyń biri – «Qazhrom» kompanııasy. Kásiporyn jaǵymsyz kórsetkishti bıyl 30%-ǵa tómendetýdi kózdep otyr.
«Qalalyq kommýnaldyq-tazartý qurylymdarynyń jaǵdaıy da zııandy qaldyqtyń kóbeıýine áser etedi. Qala bıligi ýaqytsha sheshim retinde ártúrli katalızatorlarmen kúkirtsýtek máselesin sheshýge qamdanyp jatyr, biraq bolashaqta tutastaı káriz-tazartý júıelerin jańǵyrtý qajet. 2025 jylǵa deıin jol kartasyn júzege asyryp, Aqtóbedegi aýa máselesin sheshemiz dep oılaımyz. Atyraýdyń atmosferasyna baılanysty da narazylyqtar men aryz-shaǵymdar túsip jatyr. Munda ornalasqan kompanııa kóp, biraq qala boıynsha naqty aıtsaq, úlken tabıǵı lastaý kózi – Atyraý munaı óńdeý zaýyty jáne «jaǵymsyz saı» iri jınaqtaǵyshy sanalady. Osynda ondaǵan jyl boıy kásiporyndardan iri kólemde tazartylmaǵan aǵyn sýlar tógilip kelgen. Qazir bul jınaqtaǵyshty qaıta qurý jumystary júrgizilip jatyr. 2023 jylǵa deıin tolyq qalpyna keltirilmek. Munaı zaýyty men qala bıligi qalpyna keltirý jumystaryna qarajat bóldi. Sonymen qosa AMО́Z júıelik máseleni sheshý úshin óziniń tazartý qurylystaryn, tehnıkalyq tazalaý arnalaryn qaıta jańartyp, qalanyń sol jaǵalaýynda tazartý júıeleri salyndy. Aǵyndy sýlar sekildi máseleler týyndamas úshin olar iske qosyldy», dedi Z.Joldasov.
Mınıstrliktegiler jol kartalaryn iske asyrýdyń nátıjesinde 2025 jylǵa qaraı 10 qalada atmosferanyń lastaný ındeksin joǵary deńgeıden ortasha deńgeıge deıin tómendetýge jol ashylyp, bul aýanyń tazarýyna yqpal etedi degen senimde.
Byltyr respýblıka aýmaǵynda ekologııalyq zańnamanyń saqtalýyna baılanysty 1 myńnan astam tekserý júrgizilip, 3 299 zań buzýshylyq anyqtalǵan. 27,3 mln teńgege 2 046 ákimshilik aıyppul salynyp, 7 mlrd teńge kóleminde zalaldy óteý týraly 530 uıǵarym berildi. Sharýashylyq qyzmetti toqtatýǵa qatysty sot sheshimimen 148 talap qanaǵattandyryldy.
«Biraq basty másele aıyppulda emes, osy baqylaýdyń nátıjesinde kompanııalardyń qandaı qadam jasaıtynynda jatyr. Sonyń bir jarqyn mysaly – «Qazsınk» JShS. Tazartý qurylysy boıynsha uıǵarym berilip, qazir kompanııa qurylystardy jańǵyrtý jáne qaldyqtardyń ulǵaıýyna jol bermeýge baılanysty birqatar sharany atqardy», dedi komıtet tóraǵasy.
Elimizde barlyǵy 53 kárizdik tazartý júıesin qaıta jańartý jáne salý talap etiledi. Bul – úlken ekologııalyq problemalardyń biri. Ekologııa mınıstrliginde nysandardy qaıta qurý boıynsha qarjylandyrý jospary daıyndalyp jatyr.
«Prezıdent byltyr «Jańa Qazaqstan» ulttyq baǵdarlamasyn bekitti. Tarmaqtardyń biri emıssııalardy tómendetýge arnalǵan. Joǵaryda atalǵan 10 lastanǵan qalada ornalasqan 16 iri kompanııa 20-30%-ǵa deıin lastanýdy azaıtady dep oılaımyz. Bul sharalarǵa kompanııalar óz qarajaty esebinen kásiporyndardy ekologııalandyrýǵa 167 mlrd teńge qarastyrdy. Halyqty alańdatatyn úlken problemalardyń biri – beıbereket polıgondar. Qazir ǵaryshtyq monıtorıngpen baqylaý júzege asyrylyp jatyr. 2021 jyly 7 myńnan astam stıhııalyq qoqys oryndary anyqtalyp, onyń 89%-y joıyldy. Qyzylorda, Atyraý oblystarynda, Almaty men Shymkentte jergilikti bılik organdarynyń kúshimen polıgondar tolyǵymen joıyldy dep aıtýǵa bolady. Mınıstrlikte jedel jeli quryldy. Oǵan 479 ótinish kelip tústi, onyń 54%-y – beıbereket úıindilerge qatysty. Halyqty zııandy qaldyqtar men turmystyq qatty qaldyq máselesi alańdatady. Osy máselelerdi júıeli túrde sheshý úshin birqatar shara qolǵa alyndy. Birinshiden, Ishki ister mınıstrligin tartyp, tabıǵı qoqystardyń paıda bolýyna jol bermeý týraly birlesken buıryq shyǵarylyp, jańa Ekologııalyq kodekste qaýipti qaldyqtardy qaıta óńdeý lısenzııalar sanatyna aýystyryldy. Qaldyqtardy qaıta óńdeýmen kim aınalysatynyn naqty biletin bolamyz. Shamamen 68 lısenzııa berildi. Qoqys shyǵaratyn kásiporyndardyń tizilimi jasaldy. Olar GPS-pen jabdyqtalýy tıis», dedi Z.Joldasov.
Byltyr QTQ qaldyqtaryn qaıta óńdeý úlesi 21%-ǵa deıin, ónerkásiptik qaldyqtar boıynsha 38,2%-ǵa deıin ulǵaıdy. Mindet – kádege jaratý úlesin 24%-ǵa deıin, al ónerkásiptik úlesti 40%-ǵa deıin arttyrý. 134 qala men aýdanda qaldyqtardy bólek jınaý engizilip, kórsetkish 65%-ǵa jetti. Al 96 eldi mekende suryptaý engizilip, qaldyqtarmen aınalysatyn 205 uıym tirkeldi. Tarıhı lastaný problemalaryn sheshý boıynsha da jumystar júrgizildi. Polıhlorly dıfenıldi qaýipti qaldyqtar men quramynda turaqty organıkalyq lastaýshy zattary bar qaldyqtardy joıý jónindegi qondyrǵylar Qazaqstanǵa BUU-dan (IýNIDO) óteýsiz negizde berilip, bıyl jabdyqtar jetkiziledi. Byltyrdan beri «Qoshqar ata» qaldyq qoımasyn qalpyna keltirý boıynsha da joba iske asyrylyp jatyr, dep naqtylady mınıstrlik ókilderi.
