Zeınetaqy júıesin jańǵyrtýda qandaı ózgeris jasalady?

Búgingi tańda Qazaqstanda 2 mln-nan asa zeınetker bar. Muny eńbekke qabiletti jastaǵy azamattarmen salystyrǵanda, ár zeınetkerge shamamen jumysqa jaramdy 7 adamnan keledi. Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń tórtten bir bóligi jyl saıyn zeınetaqy tóleýge jumsalady (2022 jyly 2,9 trln teńge). Bul rette zeınet­a­qy­nyń ortasha mólsheri 105 538 teńgeni quraıdy. Onyń ishinde yn­tymaqty zeınetaqy – 72 914 teńge, bazalyq zeınetaqy – 32 624 teńge.

Halyqtyń jalpy álemdik qar­taıý úrdisi elimizge de sózsiz áser etedi. BUU boljamdary bo­ıyn­sha, 2050 jylǵa qaraı eń­bek­ke qabiletti halyqqa júk­te­me eki ese artady, zeınetkerler sany 3 mln-nan asa adamǵa jetedi. Osylaısha, 1 zeınetkerge eńbekke qabiletti jastaǵy 3,5 adam ǵana keledi.

Yntymaqty júıeniń jınaq­ta­lýymen 2028 jylǵa qaraı zeı­net­aqy el boıynsha ortasha aılyq jalaqynyń shamamen 47,4%-yn ǵana (BJZQ-nyń aktýarlyq ba­ǵa­laýy boıynsha) almastyrady. Búgin­gi tańda sheshýshi sharalar qa­byl­danbaı, ótken ǵasyrdyń 80-jyldarynda dúnıege kelgen, zeınetkerlik jasqa jetken azamattardy zeınetaqymen qam­syz­dandyrý deńgeıi óte tómen bolady. Olardyń zeınetaqysy 2040 jylǵa qaraı joǵalǵan eńbek tabysynyń tek 39,2%-yn ǵana jabady. Keıingi urpaq úshin bul jaǵdaı odan da tómendeı túsedi. Mysaly, 2060 jyly zeınetaqy joǵalǵan tabystyń 29,5%-yn ǵana jabady.

Azamattardy zeınetaqymen qamtamasyz etý júıesin damytý – memlekettiń basym mindetteriniń biri. Bolashaqta zeınetaqy júıe­si­niń tıimdiligin jolǵa qoıý úshin qazirgi ýaqytta zeınetaqy jú­ıe­sin odan ári jańǵyrtýdyń 2030 jylǵa deıingi qoldanystaǵy tu­jy­rymdamasyna ózgerister me­n tolyqtyrýlar engizý boıynsha jumys júrgizilýde.

Birinshiden, eń tómengi kepil­dikter júıesin jetildirý sheńbe­rin­de 2028 jyldan bastap bazalyq zeınetaqy tóleminen eń tómengi kepildendirilgen zeınetaqyǵa kó­shý kózdelgen. Qazirgi ýaqytta Eń­bek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi ony taǵaıyn­daý­dyń naqty tetigin pysyqtap jatyr.

Ekinshiden, 2023 jyldan bas­tap jumys berýshilerge 5% min­det­ti zeınetaqy jarnalaryn en­gizý kózdelgen. Jumys berý­shi­­niń mindetti zeınetaqy jarnalaryn engizý qoldanystaǵy tujyrymdamada kózdelgen. Tu­jy­rymdamaǵa túzetýler jobasy sheńberinde salymshylardyń jeke (muraǵa qaldyrylǵan) zeı­netaqy jınaqtaryn tolyq­ty­rý­ǵa shartty-jınaqtaýshy qu­ram­­­­daý­yshty qalyptastyrýdan (shart­­­ty túrde «baı» jáne taby­sy tómen salymshylar arasynda jı­naqtardy qaıta bólý qaǵı­da­ttaryna negizdelgen) osy jar­na­lar­dyń nysanaly baǵytyn ózger­tý kózdeledi.

Nátıjesinde, azamattardy zeı­ne­t­aqymen qamsyzdandyrý deń­geıin halyqaralyq eńbek uıymy usy­natyn standarttan tómen emes deń­geıde saqtaý qamta­m­asyz etiledi (joǵalǵan tabys­tyń keminde 40%-yn ­zeınetaqymen almastyrý).

Tujyrymdamaǵa ózgerister jobasynda kórsetilgen zeınetaqy júıesin odan ári damytý tá­sil­deri múddeli memlekettik organdar deńgeıinde, táýelsiz sarap­shy­­lardyń qatysýymen qaraldy, son­daı-aq qoǵamdyq tyńdaý rási­mi­nen ótti.

О́tken jyldyń 7 jel­toq­sa­nyn­da tujyrymdamaǵa ózge­ris­ter jobasyn Prezıdent ja­nyn­daǵy reformalar jónin­de­gi Joǵary keńes qarady. En­di respýblıkalyq bıýdjet komıssııasynyń tujy­rym­damaǵa engiziletin ózgerister jobasynyń shyǵyn normalaryn qaraýy qalyp tur.