Áıtkenmen, páter tonaýdy ádetke aınaldyrǵan, qolynyń suǵy bar «surapyldarmen» kúres bir sátke de saıabyrsyǵan emes. Ishki ister mınıstrligi Krımınaldyq polısııa departamentiniń asa mańyzdy ister jónindegi aǵa jedel ýákili Saǵyndyq Jantemirov qabyldanǵan tıisti sharalardyń negizinde páter tonaýshylardyń qarasy ýaqyt ótken saıyn azaıyp kele jatqanyn alǵa tartady.
Páter tonaý urlyqtyń 20,5 paıyzyn quraıdy
Elimiz boıynsha páter tonaý barlyq urlyqtyń 20,5 paıyzyn quraıdy eken. Odan keletin shyǵyn shamaly bolsa da, múlik ıesine aıtarlyqtaı materıaldyq zııan keltiredi. Sondyqtan osyndaı qylmystardyń aldyn alýǵa jáne ashýǵa ishki ister organdary erekshe kóńil bóledi.
«Qabyldanǵan sharalardy jetildirý maqsatynda Ishki ister mınıstrligi birqatar uıymdastyrýshylyq jáne zańnamalyq bastamany ýaqtyly iske asyryp keledi. Osylaısha, ashylǵan qylmystardyń tájirıbesinen páter tonaýdy jábirlenýshilermen tatýlasyp, jaýapkershilikten jaltarýǵa múmkindigi bar adamdar jasaıtyndyǵy anyqtaldy», deıdi ol.
S.Jantemirovtiń aıtýynsha, urylardyń páter ıelerimen ymyraǵa kelýi ońaı ekeni eskerilip, 2018-2019 jyldary qoldanystaǵy Qylmystyq kodekske birqatar ózgeris engizilgen. IIM ókiliniń sózine sensek, birneshe ret páter tonap, úı-jaılarǵa zańsyz kirgender asa aýyr qylmysqa jol bergenderdiń sanatyna jatady. Olardy jeti jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan. Sondaı-aq múlkin tárkileý de nazardan tys qalmaǵan. Qysqasy, jazanyń aýyrlaǵany da úı tonaýdy úırenshikti isine aınaldyrǵandardyń sanyn azaıtýǵa yqpal etkeni daýsyz.
618 ury alysqa kete almady
«Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde» demekshi, búginde páter urylarynyń jolyn kesý, aldyn alý jumystary júıeli túrde júzege asyrylady. Turǵyndardyń qaýipsizdigi qaı kezde de quzyrly organ qyzmetkerleriniń nazarynan tys qalmaq emes.
«Elimizde turǵyn úılerdiń aýlalarynda 68 myńnan astam beınebaqylaý kameralary ornatyldy, olar 22 myńnan astamy turǵyndardyń bastamasy boıynsha jabdyqtalǵan. Bul jumystar aldaǵy ýaqytta da qarqyndy túrde iske asyrylmaq. Uıymdastyrý sharalary men maqsatty jumystardyń nátıjesinde jyl basynan beri alty júzden astam (618) páter urysy jáne 29 qylmystyq top ustaldy.
Máselen, taıaýda Qaraǵandy oblysynda páter tonaǵan azamat qolǵa tústi. Ol óziniń oıyn birneshe márte plastıkalyq terezelerdi ashý arqyly júzege asyrǵan. Sondaı-aq Almaty qalasynda osy jyldyń naýryz aıynda quramynda 3 adam bar qylmystyq toptyń joly kesildi. Olardyń bes páterdi tonaǵany anyqtalǵan. Kúdiktiler ádettegideı úıge kirmeı turyp, páter ıeleriniń bar-joǵyn muqııat zerttegen. Oılaryn júzege asyrýdyń ońtaıly sátin tapqan olar lezde qulypty ashyp, tonaýǵa kirisken. Usaq turmystyq tehnıka, qarjy, jáne zergerlik buıymdardy qoldy qylǵan.
Sondaı-aq Almaty qalasynda Almaty, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń týmalary páter urysy retinde qolǵa tústi. Búginge deıin onyń jeti birdeı páter urlyǵy dáleldenip otyr.
«Qabyldanǵan sharalar nátıjesinde sońǵy 5 jylda páter urlyǵynyń sany 33,4 paıyzǵa tómendegen. Máselen, 2017 jyly 37 893 urlyq tirkelse, 2018 jyly – 34 623, 2019 jyly – 31 153, al 2020 jyly – 14 532, 2021 jyly 12 655 páter urlyǵy anyqtalǵan. Eger 2017 jyly 37 myńnan astam qylmys tirkelgen bolsa, 2021 jyly olardyń sany 12 myńnan aspaıdy», deıdi Saǵyndyq Jantemirov máseleniń mánisine tereń úńilip.
Saqtanǵan adam san soqpaıdy
Ásilinde qandaı bolsyn qylmystyń aldyn alǵan jón. Munda aldymen basty jaýapkershilik páter ıeleriniń moınyna júktelse kerek-ti. Qysqasy, úı ıesi esikke sapaly qulyp ornatqany jón. Odan bólek árbir azamat urylardyń páterge esikten bólek, tereze arqyly kiretinin de qaperden shyǵarmaǵany lázim. Ámbebap urylardyń plastık terezelerdi ońaı ashatynyn este ustaǵan abzal. Eń negizgisi, kópqabatty turǵyn úılerdi meken etken adamdar stasıonarlyq torlar ornatqany durys.
«Adamdar osyndaı qadamdarǵa barǵan kezde «qaýipsizdik sharalaryn tek birinshi, ekinshi jáne úshinshi qabattyń turǵyndary saqtaýǵa tıis» degen ustanymnan ada bolǵandary jón. Barlyq qabattyń turǵyndary stasıonarlyq tor ornatsa, odan utylmaıdy», deıdi Saǵyndyq Jantemirov.
Túıip aıtsaq, páter urlyǵy sońǵy bes jyldyń bederinde aıtarlyqtaı azaıǵanymen, ámbebap urylar áli de óz áreketterin tolyqqandy toqtatqan joq. Urlyqty «kásibine» teligender tún qatyp júrip, óz oılaryn ara-tura bolsa da júzege asyryp jatyr.
Urylar urymtal tusty utymdy paıdalanýǵa tyrysatyny belgili. Máselen, Taraz qalasynyń mańyndaǵy Qaınar aýylynda bolǵan jarylys dúmpýi kóne shahardaǵy 15 shaǵyn aýdan turǵyndarynyń degbirin qashyrǵanyn kóz kórdi. Sol kezde san túrli alyp-qashpa áńgimelerge sengen turǵyndar kólikterine jalma-jan otyryp, týystarynyń úıin panalamaq nıetpen jolǵa shyqqan edi. Olardyń páterin tastap qashqanyn estigen páter urylarynyń balkon arqyly páter tonaýǵa kirisken beınejazbalary áleýmettik jelilerde tarap ta ketti. Bir anyǵy, qandaı jaǵdaı bolsa da, turǵyndardyń resmı aqparatqa sengeni jón ekenine sol kezde taǵy bir márte kóz jetken bolatyn. Qysqasy, qaraqshylardyń qaqpanyna túsip, polıseılerge shaǵymdanǵannan góri, olardyń oıyn júzege asyrmaýdyń jolyn qarastyrǵan jón.
