Onyń ishinde áli de kógildir otyn jelisi jetip úlgermegen aýdandardyń jaǵdaıy men gaz qubyrynan qol sozym jerde otyrǵan aýyldardaǵy jelige jalǵaýdyń baǵasyna qatysty da naqty sheshimder bar. О́ıtkeni Jetisýdy kógildir otynmen qamtýǵa memleket bıýdjetinen qyrýar qarjy jumsalǵanymen, jobanyń júzege asýy uzaqqa sozylyp ketkeni ras. Oblystaǵy osy salaǵa jaýapty adamdar muny abonentterdi qubyr jelisine qosý tarıfiniń joǵary bolýynan, qurylys jumystarynyń sapasyzdyǵynan, taraptardyń quqyǵyn belgileıtin qujattardyń bolmaýynan jáne ýákiletti memlekettik organ tarapynan baqylaýdyń osaldyǵynan týyndaǵan kemshilik ekenin moıyndaıdy.
Iаǵnı osy sebeptiń bári Jetisý óńirin gazdandyrý qarqynyn báseńdetýge ákep soqtyrǵan. Shynymen de, aımaqtaǵy 1,3 mln adamnyń tabıǵı gaz paıdalanýyna jaǵdaı jasaý úshin bólingen qarjy kóleminiń aýqymdylyǵyna qaramastan, qazir kógildir otyndy oblystyń 702 myńnan astam turǵyny ǵana tutynyp otyr. Bul bolýy tıisti kórsetkishtiń 54 paıyzy ǵana eken.
– Eldi mekenderdi gazdandyrý men halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý baǵytyndaǵy negizgi maqsatqa qol jetpeı otyr. Gazdandyrýdyń sylbyr júrýine áser etken taǵy bir sebep – jobalaý jumystarynyń osaldyǵy. Qazir «JetisýOblGaz» mekemesiniń bazasynda jobalaý kezeńin baqylap otyratyn bilikti mamandardan arnaıy bólim qurýdy usynýdamyz. Sonda ýaqytty da únemdeımiz, jobalaý barysyndaǵy kemshilikterdi de der kezinde túzep otyramyz. Qıyndyq týǵyzǵan jobalaýshy jáne merdiger uıymdardyń qyzmeti bizge endi kerek emes. Olardy «qara» tizimge engizemiz. Qurylys montaj jumystaryna tekserilgen, lısenzııasy bar, tııanaqtylyǵymen oń pikirge ıe bolǵan kompanııalardy ǵana jiberý kerek. Gazǵa qosý baǵasyna qatysty da «JetisýOblGaz» kompanııasy tıisti esep jasap, ony ınvestorlarmen birge talqylap, sodan soń ákimdik qaýlysymen bekitemiz. Iаǵnı barlyq tarapqa jumystyń jańa qarqynyna kóshý kerek, birlesken jumysymyzdyń jemisin jýyq arada halyq sezinýge tıis. Turǵyndar bizden nátıje kútip otyr, – deıdi oblys ákimi Qanat Bozymbaev.
Jalpy, oblysta kógildir otynmen qamtylýǵa tıisti 742 eldi meken bolsa, onyń ishinde 473 aýylǵa áli gazdyń ıisi de jetpegen eken. Magıstraldy gaz qubyry tartylǵan aýdandardyń ózinde gazǵa qosylý qunynyń turǵyndarǵa tıimsiz bolýynyń kesirinen áli kúnge ot jaǵyp, kúl shyǵaryp júrgen jurttyń qarasy kóp. Al Jetisýdy gazdandyrý jumysy bastalǵaly beri, ıaǵnı 2014-2020 jyl aralyǵynda bul salaǵa 101,1 mlrd teńge qarjy bólingen eken. Bul qarjynyń 74,1 mlrd teńgesi bıýdjetten bólinse, 12,5 mlrd teńge qarajat «QazTransGaz» kompanııasynyń úlesinde. Al 14,5 mlrd teńge jeke ınvestısııa kózderinen quıylǵan qarjy.
– Árıne, bul baǵyttaǵy jumysqa bir jaqty qaraýǵa bolmaıdy. Mysalǵa, aýmaqta jetkizý jáne gaz taratý júıeleriniń tehnıkalyq jaǵdaıyna qatysty problemalar da bar. Olardyń kópshiligi bıýdjet esebinen salynǵanymen jáne paıdalanýǵa berilgenimen, áli kúnge iske qosylmaı tur. Osyǵan baılanysty, Ile, Talǵar, Jambyl, Qarasaı, Qaratal, Kerbulaq, Kóksý, Balqash aýdandaryndaǵy 14 eldi meken gazǵa qol jetkize almaı otyr. Bul nysannyń tonalýy men buzylý qaýpin týyndatyp qana qoımaı, eń bastysy áleýmettik shıelenis týǵyzyp, ekologııaǵa keri áser etýde. Degenmen jaqsy jańalyqtar da bar. Bıyl jyl qorytyndysy boıynsha gazǵa oblystyń 33 eldi mekeni qosylyp, 78 myń adam gazdyń ıgiligin kóredi dep josparlanǵan. Respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet esebinen iske asyrylǵan jobalar Qaratal, Eskeldi, Kóksý, Balqash, Jambyl, Talǵar aýdandarynyń eldi mekenderin qamtıdy. Memleket-jekemenshik áriptestigi sheńberinde jalpy quny 4,1 mlrd teńge bolatyn 5 joba júzege asty. Olar Kerbulaq aýdany Saryózek aýylyn, Talǵar aýdany Jalǵamys, Aqtas, Aqdala aýyldaryn, Balqash aýdany Baqanas aýylyn qamtydy. Búginde Aqsý, Sarqan, Alakól aýdandaryna gaz jetkizý úshin «Taldyqorǵan – Úsharal» magıstraldy gaz qubyry qurylysynyń jobalyq-smetalyq qujattary daıyndalýda, – deıdi «JetisýOblGaz» JShS bas dırektory Zııash Qııaqbaev.
Gazǵa qosylý baǵasynyń sharyqtaýyna aýdan ákimdikteri men ınvestorlardyń birlesip jumys istemeýi de áser etip otyrǵany jasyryn emes. Atqarýshy bılik ókilderi negizinen jyldam sheshiletin usaq máselelerge jıi nazar aýdaryp, sonyń nátıjesimen maqtanýǵa qumar. Al munyń zardabyn jergilikti turǵyndar tartatyny sózsiz. Máselen, Talǵar aýdanyna Kishi Baıserke aýyly turǵyndarynyń ınvestorlar jumysyna kóńili tolmaıtyny týraly baspasózde birneshe ret jazyldy. Mundaǵy másele de ınvestor belgilegen baǵanyń halyq úshin qymbat bolýynan shyǵyp otyr. Al buǵan arlasyp, ortaq múddeni qorǵaýǵa tyryspaǵan aýdan ákimdigi eldi mekendi gazdandandyrýdy tezirek aıaqtap, joǵaryǵa esep berýge asyqqan. Sonyń kesirinen tartylǵan qubyr jelisinen tehnıkalyq aqaý shyǵyp, tipti zań buzýshylyq ta anyqtalǵan eken.
– Mundaı jaǵdaıdardy boldyrmaýǵa bolar edi. Iаǵnı aýdan ákimderi qurylys sapasyna jaýapkershilikpen qarap, baqylaýdy bosańsytpaýǵa tıis. Qalaı bolǵanda da gazǵa qosylý qunyn aspandatpaı, qoljetimdi etýimiz kerek. Ol úshin bıýdjet esebinen gazdandyrýdy jalǵastyramyz, múmkindik bolsa ınvestorlardy tartamyz. Bul rette ýákiletti organdar tarapynan tıisti baqylaý bolýy kerek. Investorlardyń shyǵynǵa batpaı, salǵan qarjylaryn qaıtaryp alǵany mańyzdy. Degenmen gazǵa qosylý quny halyqtyń qaltasyna aýyr salmaq salmaıtyndaı bolýǵa tıis, ol úshin básekelestik qalyptasýy kerek, – deıdi bul jaıynda oblys ákimi Q.Bozymbaev.
Almaty oblysy
