«Moskva» otqa orandy

Reseı Qorǵanys mınıstrligi «Moskva» kreıserinde shyqqan órt saldarynan kemedegi oq-dáriler jaryldy dep málimdedi. RIA Novostı agenttigi keltirgen derekterge súıensek, keme qatty zaqymdanyp, ekıpaj tolyǵymen evakýasııalanǵan kórinedi. Qazir órttiń shyǵý sebepteri anyqtalyp jatyr. Reseı tarapy «Moskvanyń» teńiz túbine ketpegenin, áli de júze alatynyn alǵa tartady. Qazirgi tańda órt sóndirilgen, keme portqa aparylady.

Degenmen Ýkraına tarapy kreıserdi zymyranmen atqylap, batyryp jiber­genin alǵa tartyp otyr. Sársenbi kúni tańerteń Odessa oblystyq ákimshiliginiń basshysy polkovnık Maksım Marchenko ýkraın áskeri «Moskva» kreıserin kemege qarsy qoldanylatyn «Neptýn» qanatty zymyrandarymen atyp, oǵan aıtarlyqtaı zııan keltirgenin habarlady. «Shekarashylarymyz kemeni Zmeınyı aralynan keıin barýǵa tıis jerge jiberdi», dep jazdy M.Marchenko.

Esterińizde bolsa, Ýkraınadaǵy qaq­ty­ǵys bastalǵanda Zmeınyı ara­lyn qorǵap turǵan Ýkraına shekarashy­lary­nyń reseılik kememen rasııa arqyly sóıleskeni taraǵan edi. Onda áskerı­ler kreıserdiń ketýin ádepsiz sózben jetkizedi. Ýkraına tarapynyń habarlaýynsha, osy oqıǵaǵa basty sebepker – «Moskva» kemesi.

Kreıserdiń otqa oranǵany týraly aqparatty Ýkraına prezıdenti keńsesi basshysynyń keńesshisi Alekseı Arestovıch te tilge tıek etti. «Eki mat­ros durys emes jerde temeki shekken ne­mese taǵy da qaýipsizdik sharalaryn saq­tamaǵan sekildi. Áıteýir Belgorod urynǵan sátsizdik sekildi «Moskvanyń» da joly bolmady», dep mysqyldady A.Arestovıch.

Alda-jalda «Moskva» kreıseriniń «Neptýn» qanatty zymyrandarymen atqylanyp, sýǵa batyryp jiberilgeni jónindegi aqparat rastalsa, bul Reseı flotynyń Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıingi eń úlken shyǵyny sanalmaq. Sol kezde «Marat» lınkoryna nemis ushaqtary shabýyl jasap, aıtarlyqtaı zardap keltirgen-tuǵyn.

«1164 Atlant» zymyrandy kreıser­leriniń sanatyna kiretin «Moskva» – Reseı áskerı-teńiz kúshteriniń ekinshi qýatty kemesi. (Eń qýatty keme Soltústik flotqa tıesili «Petr velıkıı» atomdyq zymyran kreıseri). Jalpy, «Moskva» 1982 jyldan bastap qoldanysqa berilgen. Alǵashqyda ony «Slava» dep atady. 1996 jyly «Moskva» degen ataýdy ıelendi. Onyń ekıpaj quramy – 510 adam. Bir aıǵa jýyq portqa kirmesten teńizde júzip júrýge qabiletti.

Kreıserdiń qoldanysqa berilgenine uzaq ýaqyt ótpese de «Moskva» eski keme sanalady. Tipti 2018 jyly ony qol­­danystan shyǵarý jóninde áńgime aıtylǵan bolatyn. Biraq kemeniń qozǵalt­qyshtaryna kúrdeli jóndeý jasalyp, qaıtadan teńizge jiberildi.

Qazirgi tańda Reseı ásker-teńiz kúshterinde «Atlant» kreıserine jatatyn úsh keme bar. Sonyń eń úlkeni de osy «Moskva». Ol kemege qarsy 16 «Výlkan» zymyranymen jaraqtanǵan. Ony negizinen kemege qarsy shabýylǵa qoldanady. Desek te, jerdegi nysanalardy joıý, desantqa qoldaý kórsetý úshin de paıdalanylýy múmkin. Sonymen qatar kemede uzaq qashyqtyqqa ushatyn S 300 f «Fort» zenıttik júıesi, qysqa qashyqtyqtaǵy áýe shabýylyna qarsy qorǵanys júıeleri, ártúrli zenıttik artıllerııalyq júıeleri bar.

Batys sarapshylary «Moskva» týra­ly birjaqty pikir aıtýǵa áli erte dep esepteıdi. BBC agenttigine suhbat bergen sarapshylar Ýkraınanyń kreıserdi atyp-atpaǵany mańyzdy emes dep sanaıdy. О́ıtkeni «Moskva» – Jerorta teńizi flotynyń flagmany, Reseı ásker-teńiz kúshteriniń ekinshi qýatty kemesi. Oǵan zaqym kelýi Ýkrıana áskeriniń rýhyn kóterip tastamaq.

«Keme – «Qara teńizdegi reseılik teńiz kúshteriniń sımvoly». Soǵys bastalǵaly beri «Moskva» Ýkraınaǵa tikendeı qadalǵan edi. Sondyqtan oǵan kelgen zardapty kórý ýkraın jaýyngerlerin bir jelpintip tastaıdy», deıdi Reseı teńiz zertteýler ınstıtýtynyń qyzmet­keri Maıkl Petersen VVS-ge bergen suhbatynda.

Osylaısha, «Moskva» Ýkraınadaǵy soǵysta qıraǵan ekinshi úlken kemege aınaldy. Buǵan deıin Berdıansk kentiniń portynda Reseıdiń «Orsk» dep atalatyn desant tasymaldaýǵa arnalǵan kemesi sýǵa ketken bolatyn. Bul desanttan bólek, 20-ǵa jýyq tank, 40 shaqty brondalǵan kólik tasymaldaı alady.

Taraptardyń keltirgen málimetterine súıenip bir jaqty kesip-piship pikir aıtý qıyn. Soǵan qaramastan «Moskvanyń» órtengenin Ýkraına da, Reseı de rastap otyr. Endeshe, Qara teńiz floty aıtarlyqtaı shyǵynǵa ushyrady dep aıta alamyz. Endigi jerde áskerı kemeler nysanasyn atqylaý úshin jaǵalaýǵa jaqyn kelýine týra keledi. Mundaı jaǵdaıda Ýkraına qarýly kúshteriniń olardy zymyranmen atqylaý qabileti artpaq.

Osy oraıda Ýkraınadaǵy basqa da jańa­lyqtarǵa oralsaq. AQSh prezı­denti Djo Baıden atalǵan elge 800 mıl­lıon dollarǵa teń áskerı kómek kórsetiletinin habarlady. Buqaralyq aqparat quraldary taratqan málimitterge súıensek, Ýkraınaǵa naqty qandaı qarý jiberetini talqylanyp jatqan kórinedi.

Pentagonnyń málimetine qaraǵanda Kıev tankige qarsy «Javelın» zymyrandaryn, kamıkadze drondar, sondaı-aq aýyr tehnıka da almaq. Atap aıt­qan­da, Aýǵanstanǵa jóneltilýge tıis 11 Mı-17 tik­ushaǵy jiberiledi. Sondaı-aq 18 gaý­bısa, zenıttik jáne artıllerııaǵa qarsy radarlar, 200 bronetransporter, 100 jol talǵamaıtyn kólik, hımııalyq, bıologııalyq jáne radıasııalyq shabýyldardan qorǵaýǵa arnalǵan jabdyq bar.

Fınlıandııa men Shvesııa NATO-ǵa kirý máselesin jedeldetýge kiristi. Re­seı a­talǵan memleketter mundaı qadam­ǵa bara qalsa, Kreml bıligi Baltyq ja­ǵa­laýyn­da sharalar qabyldaıtynyn eskertti.

«Baltyq jaǵalaýynda ıadrolyq qarý­syz mártebe týraly áńgime endi qoz­ǵal­maıdy. Tepe-teńdikti qalpyna kel­tirý kerek. Fınlıandııa men Shvesııa tara­py NATO-ǵa qosylýǵa úlken qadam jasady. Reseıdiń Ýkraınaǵa basyp kirýi Eýro­panyń «qaýipsizdik landshaftyn» jáne Soltústik Eýropa elderindegi «kúrdeli túrde qalyptasqan sanany» ózgertti dep málimdedi», dedi Dmıtrıı Medvedev.

Lıtva premer-mınıstri Ingrıda Sı­monıte V.Medvedevtiń sózderin «jańa­lyq emes» dep esepteıtinin jetkiz­di. Lıt­vanyń qorǵanys mınıstri Arvıdas Aný­saýskastyń aıtýynsha, Reseı Kalı­nın­gradta ıadrolyq qarýyn saqtap qalǵan.

Ýkraına prezıdenti Volodımır Zelenskıı álem elderin munaı embargosyn engizýge shaqyrdy. «Birinshiden, bizge munaı embargosy qajet. Eýropanyń búkil eli Reseıdiń otynynan bas tartýǵa daıyn. Eýropalyq odaq Reseıdiń áskerı mashınasyna demeýshilik kórsetýdi toqtatýy kerek», dedi ol.

Ulybrıtanııa úkimeti Ishki ister mı­nıstr­ligi bosqyndarmen jumys isteý úshin qurǵan eki vıza shemasy boıynsha Ýk­­raı­nadan Ulybrıtanııaǵa shamamen 16 400 adam kelgenin habarlady. BUU-nyń adam quqyqtary keńesiniń málimetine sáı­kes 24 aqpannan beri Ýkraınadan shetel­ge bosqan adam sany 5 mln-ǵa jýyq­tap qalǵan.

Harkov oblysynyń gýbernatory beısenbi kúni Reseıdiń qalany atqylaýy kezinde tórt beıbit turǵyny qaza taýyp, 10-y jaralanǵanyn habarlady. Ýkraına kúshteri Harkov oblysyndaǵy Izıým qalasynda kópirden ótip bara jatqan áskerı tehnıkalardy qıratqan.