«О́shpes-tozbas eskertkishin óz ónerimen, ólmes ánderimen somdap ketken, halqymen qaptaldasa jasaı beretin» (Muzafar Álimbaev) Estaı Berkimbaıuly óziniń «Qoshtasý» atty óleńinde:
... Armannyń eń aýyry bala joǵy,
О́zekti órtep jatyr qaıǵy shoǵy... – dep sherge batady. Demek kópshiliktiń «Estaıdan urpaq qalmaǵan eken ǵoı» dep tujyrym jasaýy oryndy. Biraq shyn máninde, olaı emes. Qudaıǵa shúkir, Estaıdan urpaq jalǵasty. Onyń Zeken jáne Zeınish (Sarytorǵaı) esimdi nemereleri ortamyzda júr. Olardan taraǵan urpaq ta bir qaýym elge aınalǵan. Sondyqtan kópshiliktiń kókeıindegi kóp saýalǵa naqty jaýap bolsyn degen nıetpen osy bir shaǵyn dúnıeni oqyrman nazaryna usynǵandy jón kórdik.
Estaı Berkimbaıuly týǵannan ómiriniń sońyna deıin Aqkól-Jaıylmada turdy. Aqkól-Jaıylma degenimiz – qazirgi Ekibastuz qalasy men Aqtoǵaı aýdanynyń aralyǵyndaǵy úlken alqap. Ánshi eldi jaılaǵan asharshylyq jyldary jan saýǵalap, Omby jaqty birneshe jyl mekendep kelgeni bar.
Estaı eki ret úılengen. Alǵashqy jary – Umsynǵan. Odan Janábil jáne Jákósh esimdi eki ul, Kúláı jáne Kántaı esimdi eki qyz týady. Umsynǵan aýyryp qaıtys bolǵan. Qalamger Ramazan Toqtarovtyń jazýynsha, Estaı alǵashqy áıeline jaqyn týysy Tólebaı qajynyń aıtýymen úılengen. Umsynǵan Aqkól-Jaıylmadaǵy Shonty esimdi adamnyń qyzy eken. Ánshiniń nemeresi Sarytorǵaı apanyń aıtýynsha, Estaıdyń birinshi áıeli jýas bolǵanǵa uqsaıdy. Sebebi ol týraly óner ıesiniń «Surasań bizdiń áıel bostyń bosy...» dep shyǵarǵan óleńi bar.
Ánshiniń ekinshi áıeli – Zaǵısha. Ony ámeńgerlik jolmen alǵan. Zaǵısha – Estaıdyń jeńgesi, Tólebaı qajynyń kelini. Qajynyń Muqataı esimdi uly aýyr dertten kóz jumady da, Estaı sulý da symbatty jeńgesimen bas quraıdy. Zaǵıshadan urpaq órbigen joq. Degenmen Muqataıdan Ermek esimdi bir ul qalǵan. Biraq ol sheshesi Zaǵıshanyń emes, atasy Tóleýbaı qajynyń qolynda ósipti. Negizi aǵaıyn-týys Estaı men Zaǵıshanyń qosylýyna qarsy bolǵan.
Ánshiniń nemere inisi Qyzdarbek Ámirenovtiń esteliginde Zaǵıshanyń erekshe sulý bolǵany aıtylǵan. Olardyń tatýlyǵy men syılastyǵy da kópti súısindirgen eken. Estaı 1946 jyldyń 15 naýryzynda qaıtys bolady da, Zaǵısha odan birneshe kún buryn kóz jumypty. Hal ústinde jatqan ánshi Zaǵıshanyń qaıtys bolǵanyn estimegen.
Estaıdyń kenje uly Jákósh ashtyq jyldary Aqkól men Ombynyń arasynda júrip mert bolǵan. Ánshi osy ulynan úlken úmit kútipti. Úlken uly Janábilden eki qyz qaldy. Olar – joǵaryda biz ataǵan Zeken men Zeınish. 1942 jyldyń naýryzynda Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa attanǵan Janábil 1943 jyldyń aqpanynda habarsyz ketken. Ánshiniń qyzdary Kúláı men Kántaı bertin qaıtys boldy. Olardan taraǵan urpaq bar.
Estaıdyń «Qoshtasý» óleńi Janábilden «qara qaǵaz» alǵannan keıin qara jamylyp, qaıǵy qajytyp júrgen shaǵynda jazylǵan. Onyń «Armannyń eń aýyry bala joǵy» dep kúńirenetini sondyqtan. Áýlettiń shejiresin jalǵar er balanyń joqtyǵyna qaıǵyrǵany da túsinikti. Dese de, Estaıdyń sońynda qalǵan qos nemeresi Zeken men Zeınish ata abyroıyn alasartqan emes.
93 jastaǵy Zeken apamyz Aqkól-Jaıylmada turady. Jeti qursaq kótergen. Seksenniń bel ortasyndaǵy Zeınish apamyz Ertis aýdanynyń Qosaǵash aýylynda turyp jatyr. Segiz balanyń anasy. Zeınishti kópshilik Sarytorǵaı apa dep tanıdy. Oǵan bul esimdi Estaıdyń ózi bergen.
– Ákemniń túr-túsi esimde joq, soǵysqa ketkennen oralmapty. Ákeı qaza tapqannan keıin kóp uzamaı anamyz Nesibeldi de ómirden ótipti. Zeken ekeýimiz Estaı atam men Zaǵısha ájemizdiń tárbıesinde boldyq. Atam meni ul bolady dep dámelenipti. Úmiti aqtalmaǵannan keıin alǵashynda maǵan umtyla qoımapty. Besikte ýildep jatady ekem. Birde, tilim shyǵyp qalǵan kez bolý kerek, qasymnan ótip bara jatqan atamnyń shapanynyń eteginen ustap, aıyrylmaı «Ata, ata» deı bersem kerek. Sonda atam jaqyndap kelip, mańdaıymnan sıpap, «Ata» deıdi, kishkene sary torǵaıym-aý, sary torǵaıym» dep eljirep kelip, ıiskepti. Sodan «Sarytorǵaı» atanyp ketippin, – deıdi asyldyń synyǵy.
О́kinishke qaraı, ashtyq jyldary Berkimbaı áýletinen taraǵan urpaqtardyń deni qyrylyp qalǵan. Qarttyq qaljyratqan shaǵynda kil jetimge pana bolyp qalǵan Estaı osylardy ósirip, qatarǵa qossam dep kún keshipti. Biraq óz balasyndaı qolynda ósken nemere inisi Qyzdarbekti ǵana aıaqtandyryp úlgergen ánshi kindiginen órbigen nemereleriniń qyzyǵyn kóre almady. Qyzdarbek Estaıdyń aǵasy Nurmaǵambettiń Ámire degen ulynan týǵan.
Tektiniń tuıaǵy Zeken men Zeınish apalar ónerden kende emes. Kókiregi dańǵyl qos apa ánge de, áńgimege de júırik. О́kinishke qaraı, turmys quryp, tirshilik qamyty moıynǵa túsken soń boıdaǵy ónerdi odan ári ushtaı almaǵan. Dese de, Estaıdyń eki nemeresinen taraǵan ul-qyzdar men nemere-jıender ónerden alystaǵan joq. Máselen, Sarytorǵaı apanyń kenje qyzy Shámshııa Pavlodar qalasynyń irgesinde ornalasqan Kenjekól aýylyndaǵy óner mektebin basqarady. Al Estaıdyń óz ulyndaı bolyp ketken Qyzdarbektiń jıenshary Temirlan Oljabaı búginde elge tanymal dombyrashy.
Aqkól-Jaıylmada erteden qalyptasqan ánshilik mektep bar. Bul ólkeden Estaıǵa deıin de, odan keıin de ónerpaz kóp shyqqan. Búginde óner ólkesinde olja salyp júrgen aǵaıyndy Erbol, Janat jáne Qaırat Aıtbaevtar, dúıim elge tanymal dástúrli ánshiler Mediǵat Manapov, Amangeldi Qojanov, Suńǵat Kópejanovtar ózderin Estaıdyń urpaǵymyz dep esepteıdi. Shyn máninde de solaı. Aqkól-Jaıylmadan túlep ushqan daryndardyń Estaıǵa tikeleı týystyǵy, jaqyndyǵy bar. Endeshe baz bireýler aıtyp júrgendeı Estaı urpaqsyz, izbasarsyz emes, Allaǵa shúkir!
