Bala quqyǵyn qorǵaýǵa zamanaýı ádisteme qajet

Almatydaǵy Oqýshylar saraıynda ótken «Qa­zaq­stan Respýblıkasyndaǵy bilim berý úderisine qatysýshylarǵa tıimdi psıhologııalyq-pedagogıkalyq kómek kórsetýdiń ınnovasııalyq tehnologııalary» halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııasynda balalar densaýlyǵy, bilim júıesin­degi kókeıkesti máseleler mamandar talqysyna salyndy.

Balalar ombýdsmeni Arýjan Saın bala quqyǵy jaıynda sóz etkende ata-ana jaýapkershiligin umyt­paý qajet­tigin qaperge aldy. A.Saınnyń aıtýyn­sha, tárbıe negizi otbasynda qalypta­satyndyqtan, bala taǵdyryna nemquraı­dy qaraıtyn ata-analarmen jumys isteý­ge basa nazar aýdarý qajet. Otbasyn­da jaǵdaıy jaqsy bolsa, bala nege úıden bezedi, mektepte qamqorlyq kúshti bolsa, nege qıyn balalar qataryna qosylady?

Bul búgingi qoǵamda jıi qoıylatyn suraqtar. Al onyń jaýaby otbasynan bastap, bútindeı qoǵamdyq deńgeıde qolǵa alynyp otyrǵan sharalardyń óz deńgeıinde júzege aspaı otyrǵandyǵymen baılanysty.

«Osy oraıda ata-anasynyń balaǵa zııany tımeýin qamtamasyz etý, mek­teptegi daǵdarysty jaǵdaı men qa­rama-qaıshylyqtardyń saýatty, ká­sibı deńgeıde sheshilýi de alań­da­tady. Memleket tarapynan balalardy sportqa, mádenı sharalarǵa tartý, bilimmen qamtamasyz etý, densaýlyǵyna qaraý – salamatty ult qalyptastyrýdyń alǵysharty. Al bala boıynda tulǵalyq qasıetti qalyptastyrýda bilim, ǵylym, mádenı saladaǵy jetistikter mańyzdy. Bo­ıynda izgiligi, bilimi bar, otbasynda, bilim mekemelerinde qamqorlyqqa, ata-ana mahabbatyna bólengen balalar eshqashan jat ádetke boı aldyrmaıdy. Olaı bolsa, balanyń baqyty – otbasynyń, mekteptiń, bútindeı bir qoǵamnyń jaýapkershiligine tikeleı qatysty mindet», dep atap ótti A.Saın.

Jıynnyń moderatory Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Ǵanı Beı­sem­baev balalar jylyna oraı eli­mizdiń barlyq óńirinde qolǵa alynǵan ıgi is-sharalar barysyna toq­­talyp, tıisti mınıstrlik tara­pynan balalar quqyǵyn qorǵaý máse­lesine oraı naqty tapsyrmalar júktelgenin atap ótti. Osy maq­satty sharalardyń ary qaraı da jal­ǵasyn tabýy qoǵamnyń ıgiligine, balalardyń jarqyn bola­sha­ǵyna arnalady.

Osy oraıda Almaty qalasyndaǵy bilim berý máselesine toqtalǵan ákimniń orynbasary Ásem Núsipova mega­polıste 300 memlekettik jáne jeke­­­menshik bilim uıymy bar ekenin atap ótti. Stý­dent­tik jas­tar qalasynda búginde 350 myń­nan astam bilim alýshy úshin qolaı­ly jaǵdaı jasalǵan. Mek­tep, bala­baq­shalardaǵy oryn jetispeý­shiligi, ınfraqurylymmen qamtamasyz etýge baılanys­ty naqty jumystar iske asyp keledi. Bıylǵy oqý jylynan bastap áleýmettik jaǵdaıyna qara­mas­­t­an, 1-4-synyp oqýshylary tegin ystyq tamaqpen qamtamasyz etilgen. Al oqytý ádistemesi, tárbıe isi, bala­lardyń minez-qulyq máselesi erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi, al bul baǵytta kásibı mamandarmen yq­paldastyq aıasynda tıisti jumys­tar qolǵa alynǵan.

Memlekettiń bolashaǵy – bala­lardyń jarqyn keleshegin qamta­masyz etýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam­­darǵa Bilim jáne ǵylym mı­nıstr­­ligi Bala­lardyń quqyqtaryn qor­­ǵaý komıtetiniń tóraǵasy Esenǵazy Iman­ǵalıev toqtaldy. Prezıdent atap ótkendeı, elimizdiń keleshegi balalardyń qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan is-sharalar jalań uran, merekeler túrinde emes, tıisti organdar tarapynan bilim, densaýlyq, áleýmettik salada júzege asatyn aýqym­dy mindettermen jalǵasyn ta­bý­ǵa tıis. E.Imanǵalıev osy oraıda mem­leket tarapynan balalardyń qaýip­sizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan sha­ralar men elimizdiń álemdik ke­ńistiktegi rólin arttyrýǵa baılanys­ty jobalar ázirlenip jatqandyǵyn jetkizdi.

«Prezıdent 2020 jyly balalar ıgiligi ındeksiniń ulttyq mo­nıtorıngtik mehanızmin ázirleýdi tap­syrǵan bolatyn. Osy oraıda mańyzdy degen 56 ın­dıkator azamattyq qoǵammen talqylanyp, Úki­met deńgeıinde bekitildi. Mem­leket tarapynan ba­lalarǵa jumsa­latyn bıýdjet ádistemesin da­ıyndaý jumystary bastaldy. Sonymen qatar Ba­la­­lar quqyǵy jóninde BUU konvensııasynyń fa­kýltatıvti pro­­tokolyna qol qoıýǵa baılanysty is-shara­lar qabyldanýda. Búginde ba­lalar quqyǵyn qorǵaý jónindegi mem­­lekettik saıasat halyqaralyq ta­laptarǵa saı jańa bilim júıesin qu­ry­lymdaýdy qajet etedi», dep atap ótti.

E.Imanǵalıevtiń aıtýynsha, bú­ginde balalar joǵary ıntellektýaldy qabi­letke ıe, mobıldi, krea­tıvti. Olar aqyl­dy, táýelsiz ári erekshe qabiletti. Teh­nologııalardy, mádenıetaralyq qa­tynastardy jaqsy meńgergen. Alaı­da aldyńǵy býynǵa qaraǵanda, olar qoǵamdyq qubylystarǵa táýeldi. Mackenzie ınstıtýtynyń máli­met­terine qara­ǵan­da, jańa zaman ur­pa­ǵy­nyń ómirge degen kózqarasy qarama-qaı­­shy. Kóńil kúıi, áleýmettik jaǵ­daıy jete kóńil bólýdi qajet etedi. Olar minez-qulqyna qatysty jáne psıhologııalyq jaǵdaılarda kómekke sırek júginedi. Osy oraıda eýropalyq keńes sarapshylary balalardyń aqyl-oı, fızıkalyq densaýlyǵynyń mańyzdy ekendigine nazar aýdaryp otyr. 2021 jyly Davos forýmynda ekonomıst Klaýs Shvab ekonomıkalyq júıeni qaıta qarastyra otyryp, azamattardyń ıgi­ligine negizdelgen álemge qadam ja­saýymyz kerek degen bolatyn. Sondyqtan bizge kásibı pedagogter kerek. Translıator emes, uıym­das­tyrýshy, oqý úrdisin, shyǵar­ma­shylyq jumystardy júıe­leı biletin, jasóspirimderdiń áleý­mettik qyzmetiniń jan-jaqty­lyǵyn jaqsy túsinetin, jastarmen jumysty jolǵa qoıa biletin bilikti mamandar qajet. Búginde qoǵamdy alańdatyp otyrǵan turmystyq agressııa, áleýmettik jeli­lerdiń yqpaly, býllıng sııaqty má­selelermen 7 myńnan astam pedagog-psıholog, 4 myńǵa jýyq áleýmettik pedagog, 3 myńnan astam vojatyı, 25 myńnan astam mektep ákimshiligi músheleri jumys isteýde. Al elimizdiń bilim salasynda 340 myń­nan astam pedagog eńbek etip keledi. Degenmen de salada kásibı mamandar qa­taryn arttyrý men eskirgen ádis­te­me­ler, jalǵan ınnovasııalardan arylýdy ýaqyt talap etýde.

Jıynda psıhologııa ǵylym­da­rynyń doktory, akademık H.Sherıaz­danova elimizdiń bilim berý sa­la­syndaǵy pedagogıkalyq psı­holo­gııa­nyń róline qatysty baıandama jasasa, S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq Agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń professory, akademık Q.Sarbasova, taǵy basqa ǵalymdar bilim gýmanızasııasy, sapaly bilim berý men balalar psıhologııasy turǵysynda kásibı oılarymen bólisti.

Ary qaraı halyqaralyq sarap­shy­lar pikirine ulasqan kásibı jıyn balalar men jasóspirimderdiń aýto­de­­­strýktıvti minez-qulqynyń aldyn alý, ba­la­lar­dyń ómir sapasyn jaqsartý boıynsha is-shara­lar­dy ýaqytynda iske asyrý, oqýshy­lar­dyń ómirge tó­zimdiligin jáne sabyrlylyǵyn qa­lyptastyrý, áleýmettik osal jaǵ­daıdaǵy jasóspirimder men otba­sy­lar­ǵa jeke keshendi kómek kórsetýge arnalǵan sheberlik saǵattarymen jalǵasyn tapty.