Ekonomıka • 29 Sáýir, 2022

Jańartylǵan jabdyqtar – senimdi energııa kepili

106 ret kórsetildi

Energetıkter úshin qysqy maýsym – naǵyz synı kezeń. Sebebi naq osy kezde energııa nysandarynyń ekstremaldy jaǵdaıda jumys isteýge daıyndyǵynyń sapasy, sondaı-aq personaldyń kásibı sheberligi men biliktiligi jan-jaqty tekseriledi. Energetıkterdiń ótken kúzgi-qysqy kezeńdegi qıyndyqtardy qalaı eńsergeni jóninde «KEGOC» AQ Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Baqythan JAZYQBAEV áńgimelep berdi.

– Baqythan Medeǵalıuly, buqara­lyq aqparat quraldarynda bıylǵy 25 qańtarda úsh memleket­tiń jaryqsyz qalǵany týraly aqparat taraǵan bolatyn. Oqyrmandarymyzǵa osy tótenshe oqıǵa jaıynda tolyǵyraq aıtyp berseńiz.

– Álbette. О́kinishke qaraı, sol kez­degi mejeden tys bolǵan júkteme aıtar­lyqtaı oqıǵaǵa aınaldy. Dálirek aıtsaq, 2022 jylǵy 25 qańtarda Ortalyq Azııanyń (О́zbekstan men Qyrǵyzstan) energııa júıeleri tarapynan bolǵan avarııalyq teńgerimsizdiktiń saldarynan 500 kV qýat Qazaqstannyń Soltústik – Shyǵys – Ońtústik elektr energııasy tranzıtine júktemeden tys túsirilip, avarııalyq ajyratýlar boldy. Elimizdiń ońtústigindegi tutynýshylardyń basym bóligi jaryqsyz qaldy. Shekteýler kólemi shamamen 1 500 megavatty qurady. Bul kompanııa personaly úshin óte qıyn synaq boldy. Degenmen avarııa­ny joıýǵa jáne Qazaqstandaǵy barlyq tutynýshyǵa qoıylǵan shekteýlerdi alyp tastaýǵa bas-aıaǵy tórt saǵattaı ýaqyt jumsaldy.

Avarııadan keıingi alǵashqy saǵat­tarda bul oqıǵaǵa qazaqstandyq tarap sebepker boldy degen aqparattyq habarlama taraǵan bolatyn. Alaıda qazirgi kezde Qazaqstan, О́zbekstan jáne Qyrǵyzstan energııa júıeleriniń júıelik operatorlary ókilderinen turatyn «Energııa» úılestirý dıspetcherlik ortalyǵynyń arnaıy komıssııasy jumysynyń qory­tyndysy jarııalandy.

Tekserý aktisine sáıkes avarııaǵa О́zbekstan energııa júıesindegi ajyratýlar sebep bolǵan: dál sol kúni Nur-Sultan ýaqyty boıynsha saǵat 11.59-da Syrdarııa AET pen 500 kV «Tashkent» QS-ny biriktiretin 500 kV áýelik elektr jetkizý jelisinde tuıyqtalý oryn aldy. Budan keıin 500 kV-tyq shınalardyń birinshi jáne ekinshi júıeleriniń dıfferensııalyq qorǵanystarynyń artyq jumysy Syrdarııa AET-indegi generasııanyń birshama tómendeýine, elektr stansalary mańaıyndaǵy elektr toraptarynyń kóptep ajyraty­lýy­na jáne Qazaqstan Birtutas elektr ener­­getıkalyq júıesiniń 500 kV Qazaq­stannyń Soltústik – Shyǵys – Ońtústik tranzıtine 2 100 MVt shama­syn­daǵy qýattyń júktemeden tys túsirilýine ákeldi (bul uıǵarylǵan kólemnen jeti ese joǵary).

Júıeli avarııalar kezinde energııa júıesin bólý jónindegi talap­tar­ǵa sáıkes «KEGOC» AQ elektr toraptarynyń jáne Qazaqstannyń oń­tús­­tigindegi elektr stansalarynyń ava­rııa­ǵa qarsy avtomatıkasy der kezinde iske qosyldy. Osynyń nátıjesinde eli­miz­diń ońtústiginde jaryqtyń tolyq óshýi­ne jol berilmedi. Qazaqstannyń ońtús­tigindegi turǵyndardyń shamamen 60 paıyzyn elektrmen jabdyqtaý ádet­tegi qalpynda qaldy. Bul joly О́zbek­stan men Qyrǵyzstannyń energııa jú­ıeleri toqtan tolyǵymen ajyratyldy.

Árıne, tutynýshylarǵa áser etetin apat­tardyń jóni bólek. Elektr júıe­sinde elektr stansalary men jelileri jabdyqtarynyń buzylýy jıi kezdesedi. Olar jaıynda tutynýshylar bilmeýi de múmkin. Munyń barlyǵy – júıelik operatordyń kásibı jumysynyń jemisi. Alaıda avarııalardy joıýdan da asqan qıyndyqtar kezdesip jatady.

Máselen, osy jyldyń basynda, nebári tórt kúnniń ishinde – 16-20 qańtar aralyǵynda EEK elektr stansasyndaǵy №4 energııabloktyń korpýsy, Ekibastuz GRES-2 stansasyndaǵy jumysy to­lyq­­taı toqtatylǵan eki energııab­lok, Ekibastuz GRES-1-degi №2 jáne №5 ener­gııabloktar avarııalyq jón­deýge shy­ǵa­ryldy. Bul degenimiz 2000 MVt astam qýat jáne Almaty oblysy­nyń qys­qy kezeńdegi tutynatyn energııa­sy­nyń kóleminen kóp.

Bul jaǵdaıda Qazaqstan BEJ-niń júıe quraýshy jelisi men memleket aralyq elektr berý jelilerine shamadan tys júkteme túsý qaýpi jáne sonyń saldarynan tutynýshylardy jappaı elektr energııasynan ajyratýǵa ákelip soǵatyn júıelik avarııa qaýpi týyndady. Osy kúrdeli jaǵdaıda avarııalardy boldyrmaý úshin jergilikti atqarýshy organdarmen kelisilgen tizbege sáıkes birqatar iri ónerkásiptik tutynýshylardyń elektr tutynýyna naqty shekteýler qoıyl­dy. Sol arqyly eldi mekenderdi turaq­ty ener­gııamen jabdyqtaý qamtamasyz etildi.

Munyń ózi elimizdegi elektr jelileri­niń senimdiligin kórsetedi. Alaıda eń zamanaýı jáne senimdi jabdyqtardyń ózi tótenshe jaǵdaılarda, onyń ishinde aýa raıyna baılanysty jaǵdaılarda jumysqa daıyn bolýy úshin saýatty ári ýaqtyly qyzmet kórsetý talap etiledi.

– Jelilerge qyzmet kórsetý pro­se­sine tolyǵyraq toqtalyp ótseńiz?

– О́tken kúzgi-qysqy kezeńge daıyn­dyqty 2021 jyldyń sáýir aıynda bastaǵan edik. Ádette jóndeý naýqany áýelik elektr jelileri men qosalqy elektr stansalarynan bastalady. Sáýirden qyrkúıekke deıin 93 elektr jetkizý jelisi jáne 43 qosalqy stansa jabdyǵy jóndeýden ótti. Buǵan qosa, ǵımarattar, qurylystar men avtotehnıka jóndeldi.

Fılıaldarda avarııalyq jaǵdaı­larǵa arnalǵan qosalqy bólshekter, konstrýksııalar men janar-jaǵarmaı qory tolyqtyryldy. Jelilik brıgadalar mamandandyrylǵan tehnıkamen, barlyq qajetti qurylǵymen jáne arnaıy kıim­men qamtamasyz etildi.

Epıdemııalyq jaǵdaıǵa qara­mas­­­tan, daıyndyq jáne jóndeý jumys­­­tary bekitilgen kestege sáıkes aıaqtal­dy. Ener­getıka mınıstrligine qarasty Atom­­dyq jáne energetıkalyq qadaǵalaý men baqylaý komıteti 2021 jylǵy 21 qyr­kúıekte «KEGOC» AQ-ǵa 2021-2022 jyl­dardaǵy kúzgi-qysqy kezeńdegi ju­mysqa ázirlik pasportyn berdi.

Bıyl da jelilerdi kelesi kúzgi-qysqy kezeńdegi jumysqa daıyndaýdy bastap ketkenimizdi atap ótkim keledi. Aýa raıy jylyǵan kezde 94 elektr jetkizý jelisin jáne 37 qosalqy stansany jóndeýdi jos­parlap otyrmyz.

Kompanııa ujymy aldynda Qazaq­stannyń Ulttyq elektr torabynyń senimdi jumys isteýin jáne júktemeniń kúzgi-qysqy mejeden sátti ótýin qamta­masyz etý mindeti tur. Biz ony oıdaǵydaı aıaqtaıtynymyzǵa senimim zor.

– Kompanııa jelileriniń senim­diligin arttyrý úshin taǵy qandaı jumys­tar atqarylýda?

– Joǵaryda jelilerdi kúzgi-qysqy jaǵdaılarda jumys isteýge daıyndaýdy mysalǵa keltirdim. Alaıda bul – energııa nysandarynyń senimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jumystardyń bir bóligi ǵana. Qazirgi kezde «KEGOC» áýe jelilerin qaıta jańartý boıynsha jobalardy iske asyrýda.

Normatıvtik qyzmet etý merzimi jetken, sondaı-aq qyzmet etý merzimi taıaýdaǵy jyldary aıaqtalatyn elektr jetkizý jelilerin qaıta jańartý jumystary júrgizilip jatyr. Qazirgi ýaqytta jalpy uzyndyǵy 2000 km-den asatyn «Aqtóbe JET», «Batys JET» jáne «Sarybaı JET» fılıaldarynyń 220-500 kV jelileri qaıta jańartylýda. «Aqtóbe JET» jáne «Batys JET» fı­lıal­darynyń 24 nysanynyń 18-inde qu­rylys-montaj jumystary júrgizilýde. Qazirdiń ózinde 2029 shaqyrym áýe jelisiniń 1370-y qaıta jańartyldy.

О́tken qys maýsymynda adamı fak­tordyń saldarynan jol beriletin ava­rııa­lardyń bolmaǵanyn erekshe atap ótken jón. Kerisinshe, búkil qurylymdyq bólim­sheler men túrli deńgeıdegi qyz­met­­kerlerdiń úılesimdi jumysy qańtar aıyn­da bolǵan avarııalyq-qalpyna kel­­tirý jumystaryn qysqa merzimde aıaq­taý­ǵa múmkindik berdi. Bul úshin árip­tes­teri­me rızashylyq bildirgim keledi.

– Bolashaqta mundaı tótenshe oqı­ǵa­lardyń qaıtalanýyna jol bermeý úshin qandaı sharalar qoldanylýda?

– Kez kelgen shtattan tys bolatyn jaǵdaı árdaıym muqııat tekseriledi. Tek­serýdiń maqsaty – bolashaqta mun­daı jaǵdaılardyń aldyn alýǵa arnal­ǵan negizgi uıymdastyrý jáne teh­nıkalyq sharalardy ázirleý. Bul týraly joǵaryda aıtyp kettim.

«KEGOC» AQ tutynýshylardy energııamen úzdiksiz jabdyqtaý maqsatynda barlyq aımaqta senimdilikti arttyrý boıynsha qosymsha is-sharalardy ót­kizedi. Kompanııa «Qazaqstan BEJ Ba­tys aımaǵynyń elektr jelisin kúsheı­tý. Elektr jelilik obektilerdi salý» jobasyn iske asyrýda. Bul joba Atyraý, Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblys­tary jelileriniń ótkizý qabiletin jáne tutynýshylardy elektrmen jab­dyqtaýdyń senimdiligin keminde eki ese arttyrady.

Jalpy uzyndyǵy 779,7 kılometr 220 kV «Oral – Pravoberejnaıa – Inder – Qarabatan – Teńiz» ekinshi tranzıtin salý josparlanyp otyr. Soǵan qosa 220 kV «Oral» qosalqy stansasy qaıta jańartylady, 220 kV «Qulsary», «Teńiz», «Inder», «Beıneý» qosalqy stansalary keńeıtiledi, «Qarabatan» taratý pýnkti salynatyn bolady.

Aýqymdy joba aıasynda ózge de bir­qatar is-sharany ótkizý josparlanyp otyr. Olar jergilikti elektr stansalarynda avarııalyq ajyraýlar bolǵan kezde generasııalaıtyn qýattardyń birshama kólemin rezervteý esebinen jeliniń ótkizý qabiletin arttyrady.

«Avrora», «Boran», «Aqtóbe», «Oral», «О́lke», «Pravoberejnaıa», «Almaty», OQ MAES, «Vodozabor», «Jılposelok», «Atyraý», «Beıneý», «Qulsary», «Teńiz», «Inder», «Shyǵys», «Ekibastuz», «Aǵadyr», «Balqash», «Jezqazǵan», «Jambyl», «Qarataý», «Kentaý», «Qyzylorda» qosalqy stansalarynda joǵary volttik jabdyqtardy aýystyra otyryp, ashyq jáne jabyq taratý qurylǵylaryn qaıta jańartý bekitilgen kestege sáıkes júrgizilýde.

Osyndaı aýqymdy jumystar Qazaq­stan Ulttyq elektr torabynyń qyz­met etý senimdiligin arttyrýǵa jáne teh­nologııalyq avarııalarǵa jol bermeý­ge baǵyttalǵan. Kompanııa óz tutynýshy­laryn elektr energııasymen úzdiksiz jabdyqtaý úshin bar kúshin salady.

Osy múmkindikti paıdalana otyryp, áriptesterime apatsyz jumys isteýin, jelilerde jumys kezinde qaýip­sizdik teh­nıkasy qaǵıdalaryn buljyt­paı saq­taýyn jáne 2022-2023 jyldar­daǵy kúzgi-qysqy kezeńdegi jumysqa daıyn­dyq boıynsha jóndeý naýqanyn tabysty aıaqtaýyn tileımin.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Káribaı MUSYRMAN,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar