Ekonomıka • 06 Mamyr, 2022

Ýrbanızasııa: Údere kóshý jaqsy úrdis emes

47 ret kórsetildi

Qazir qalalyq bolý úrdisi qatty júrip jatyr. 2021 jyly eldegi 19 mln halyqtyń 11,2 mln-y qalada qonystansa, 7,8 mln-y aýylda qalǵan. 2025 jyly shahar turǵyndarynyń sany 13 mln-ǵa jetpek. Sóıtip, el turǵyndarynyń 65 paıyzy qalalyq bolyp shyǵa keledi. Ýrbandalýdyń jyldam júrýi halyqtyń qajettiligin, olardyń ómir súrý saltyn ózgertedi. Bul óz kezeginde qundylyqtardyń da túrlenýine jol ashady.

Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»

Jaqynda ǵana QAZURBAN FORUM 2022 ótip, onda jı­nal­­ǵan sarapshylar qala qalaı damýy kerek degenge óz nusqalaryn aıtqan.

Sarapshylar búı deıdi, qarqyndy ýrbandalý qalanyń josparsyz jaıy­la keńeıýine, ınfraqurylymnyń kúr­delenýine, turǵyn úıge degen su­ra­nys pen onyń baǵasynyń joıdasyz ósýine túrtki bolady. Ahýaldyń mundaı sıpat alýy turǵyndar tarapynan san túrli talaptyń qoıylýyna da alyp keledi, álbette. Mine, osydan soń, qaıtsek qala damýyn keshendi túrde josparlaı alamyz, turǵyndar men kompanııalar múddesin eskere otyryp qalaishilik daý-janjaldy qaıtip sheshemiz, ıpotekalyq nesıeleý naryǵy qalaı ózgere bastaıdy degen saýaldar týyndaıdy.

Q88 qazaqstandyq ýrbanıster qaýymdastyǵy keńesiniń tóraǵasy Erlan Áýkenovtiń aıtýynsha, qazir ınfraqurylymǵa bólinip jatqan aqsha birdeńeni jańadan salmaq turmaq eskini jóndeýge de jetpeıdi.

«Qala salýdyń ózindik erekshe­likteri bar. Máselen, parkti qu­ry­lys­shylar emes, landshafttyq dı­zaı­ner­ler jobalaýy kerek. Qazir «Báı­te­rek» holdıngi, Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylymdyq damý mınıs­tr­li­­gimen birlesip qalany josparlaý standarttaryn jasap jatyrmyz. Ýrbandalý isinde Qazaqstanǵa biryńǵaı naqtyly túsinik kerek – arhıtektýradan bas­tap jasyldandyrýǵa deıingi, transporttan bastap áleýmettik damý qyzmetine deıingi aralyqta qandaı sheshim qabyldaı alý kerektigi ja­ıynda. Sony­men birge qala taǵdyryna jaýapty ákimdiktegi basqarýshy mamandar da ýrbandalý týrasynda bilim­de­rin kótergeni jón bolady», deıdi E.Áýkenov.

Ýrbanıster qaýymdastyǵy basshy­sy­nyń pikirin BI Development bas dırektory Amangeldi Omarov ta qup­taıdy.

«Qazir qurylys júrgizý qala ınfra­­qurylymyn damytý baǵytyna oraı ózgeriske ushyrap jatyr. Biz de osy trendke ilesip, qurylys terrı­to­rııa­syn keshendi ıgerýge kóshe bastadyq. Ol barlyq adamdar úshin janǵa jaıly bolýy kerek. Máselen, mektep oqýshylary jaıaý júrip je­te­tin­deı qashyqtyqta ornalasýǵa tıis. Landshafttyq dızaınerlermen birigip, turǵyn úı keshenderi arasynda 30-50 sotyq aýmaqqa qolaıly skverler salamyz», deıdi qurylys kompanııasynyń jetekshisi.

«Otbasy bank» basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragımovanyń aıtýynsha, aýyldyq eldi mekenderde bilim alý, jumys tabý múmkindiginiń tym tó­men­digi el azamattaryn jappaı qalaǵa qonys aýdarýǵa májbúr etip jatyr. Biraq qalaǵa aǵylǵan adamdardyń al­dynan shyǵar birinshi kedergi – baspana. Jumys tabar, bilim alar, biraq mardymsyz jalaqy úı alýǵa jete bermeıdi. Onyń ústine baǵa da ósip jatyr. 2021 jyldyń basymen salystyrǵanda bıyl jyl basynda turǵyn úıge degen suranys 28 paıyzǵa ósken. Bıyl bastapqy naryq úıleri – 8,0, qaıtalama naryq 13,4 paıyzǵa qymbattaǵan.

Qurylysshylar odaǵynyń tóra­ǵasy Talǵat Erǵalıevtiń sózine qara­ǵanda, qazir qalada ómir súrip jat­qan shamamen 2 mln 800 myń adam baspanaǵa muqtaj.

«Eger kompanııalar qurylysty qazirgi qarqynmen jalǵastyra berer bolsa, onda 40 jyldan keıin de halyqty pátermen qamtý múmkin bolmaıdy. Atalǵan problemany sheshýdiń tıimdi joly – qoljetimdi ıpotekalyq baǵdarlamalardy damytý. Aldaǵy 10 jylda 5 mln adam qalaǵa kóship keledi. Bul rette demografııalyq ósimdi de eskerý kerek. Jyl saıyn elimizde 450-500 myń bala ómirge keledi. Sol sebepti qurylys salýshylardyń qyz­me­tine degen suranys tek qana óse bermek», deıdi T.Erǵalıev.

Bul pikirdi Freedom Holding Corp bas dırektory Tımýr Turlov ta qoldaıdy. Kúıeýi de, áıeli de jumys isteı­tin, ortasha jalaqy alatyn kez kelgen jas otbasy baspana satyp alý múmkindigine ıe bolýǵa tıis. Ol máseleni sheshýdiń jalǵyz joly – ıpotekalyq baǵdarlamalardy damytý ekenin aıtady.

Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Oljas Salyqovtyń pikirinshe, «7-20-25», «Baspana hıt» jáne «Nurly jer» baǵdarlamalary ıpotekaǵa ǵana emes, jalpy turǵyn úı qurylysyna úlken serpin berdi.

«Zeınetaqy jınaǵyn paıdalaný sheshimin de tabysty atqaryldy dep aıta alamyz. «7-20-25» baǵ­dar­lamasy orta klass úshin tólem qabileti suranysyn áli de qoldap tur. Bul baǵdarlama aıasynda úıdi qu­rylys salýshydan – Nur-Sultan, Al­maty, Aqtaý, Atyraý, Shymkent qalalarynda – 25 mln-nan qymbat emes, Qaraǵandyda – 20 mln-nan qymbat emes, ózge óńirlerde 15 mln teńgeden qymbat emes baǵada alýǵa bolady. Bul jobaǵa (merzimi – 25 jyl, alǵashqy jarnasy – 20 paıyz, stavkasy – jyldyq 7 paıyz) bastapqyda 1 trln teńge bólindi. Baǵdarlama qarjysy jyl sońyna deıin ıgerilip bitýi tıis. Biraq baǵdarlama jabylǵan soń bastapqy naryqta quldyraý bo­lýy múmkin degen qaýip bar», deıdi ol.

Ol bul rette syıaqy mólsher­le­me­siniń 7-8 paıyzyn memleket sýbsıdııalap, 20 paıyzyn alǵashqy tólem retinde belgileıtin, ekinshi deńgeıli bankter arqyly júzege asyrylatyn, bastapqy jáne salynyp jatqan turǵyn úıden úı alýǵa múmkindik beretin kom­mer­sııalyq ıpoteka baǵdarlamasyn usy­nady. Jobaǵa qazirdiń ózinde 8 bank yqylas bildirgen.

«Aldaǵy 4 jylda kommersııalyq ıpoteka arqyly 1,3 trln teńgemen naryqqa qoldaý tanyta alamyz. Banktiń nesıe saıasatyna sáıkes keletin, tólem qabi­leti bar azamattar úı ala alady», dedi O.Salyqov.

Ýrbanıster qaýymdastyǵynyń dereginshe, qazir elimizde 88 qala bar bolsa, sonyń 21-indegi halyq sany 100 myńnan asady. Sońǵy derekke sú­ıensek, Nur-Sultanda – 1,4 mln, Al­matyda – 2,2 mln, Shymkentte 1,2 mln halyq turady. 1 mln turǵyny bar qalaǵa (bizdiń mysalymyzda Shymkent qa­lasy) qyzmet kórsetý úshin bir jylda 1 trln teńge qajet bolady. Sondaı-aq qalaǵa 28 medısınalyq uıym, 27 mektep, 54 balabaqsha, 615 shaqyrym jol, 467 shaqyrym sý qubyry men kanalızasııa, 58 shaqyrym jylý quby­ry, 122 shaqyrym gaz qubyry, 168 sha­qy­rym elektr jelisi, 45 shaqyrym telefon baılanys jelisi kerek.

Keleshek dep alystatpaı-aq qoıa­lyq, qazirdiń ózinde iri qala­la­­ry­myz mıgrasııa tasqynymen, qol­je­timdi baspana tapshylyǵymen, qym­batshylyqpen, áleýmettik ınfra­qurylym (balabaqsha, mektep, emhana, t.b.) jetispeýshiligimen betpe-bet kelip jatyr. Joldardyń tozýy, jylý qubyrlarynyń jarylýy, tur­­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­­­lyǵynyń aqsaýy, saıabaqtar men skver­lerdiń de talapqa saı salynbaýy, demalýshylarǵa saıa bolýdan ózge de qyzmetterdi atqarý­ǵa ja­ram­syz­dy­ǵy – otandyq ýrbanıs­tı­kadaǵy ol­qy­lyqtar. Sarapshylar, ýrbanıstıka bo­ıynsha zertteý orta­lyq­tary­nyń, biryńǵaı saıasattyń joq­ty­ǵy, stan­dart­­tardyń eskirýi, kadr tap­shy­lyǵy, bul taraptaǵy bilim­niń je­tis­peýi, ha­lyq talabyn eskere bilý ádisteriniń bol­­maýyn ýrba­nıs­tı­ka­nyń jorǵadaı jelip ketýin tejep turǵan faktorlar dep qynjylys bildiredi.

Sońǵy jańalyqtar

Aqyly joldaǵy ahýal qandaı?

Aımaqtar • Keshe

Buǵybulaý

Qazaqstan • Keshe

Júze bilý – ómir

Qoǵam • Keshe

О́lketanýshy

Qazaqstan • Keshe

Kebenek

Tarıh • Keshe

Sáýkele

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar