Uly dalanyń umytylǵan oıshyldaryn qaıta jańǵyrtqan ǵalym

R.Súleımenov atyndaǵy Shyǵys­taný ınstıtýty jáne Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń uıym­das­ty­rýymen ótken alqaly jıynda zııaly qaýym Ábsattar Derbisáliniń dala danyshpandarynyń ómirin zert­teýdegi eńbekteri haqynda oı qoz­ǵap, ǵalymnyń rýhyna taǵzym etti.

Qundy málimetterge toly bul eńbekte Farab, Saıram, Taraz, Túrkistan, Syǵanaq, Jeńd qala­la­rynan shyqqan ǵalymdardyń ǵy­lymı oı, dintaný jáne álem má­denıeti tarıhyna qosqan úlesi jan-jaqty saralanady. Uly ustaz Ábý Nasyr ál-Farabıdiń, Orta Azııa halyqtary­nyń tarıhy, etnogra­fııasy, geogra­fııasy, ádebıeti men mádenıeti tý­raly «Tarıh-ı Rashıdı» atty eń­begin jazǵan Myrza Haıdar Dýlatı jáne Ábý-l Qasıma ál-Farabı//ál-Farabı, Qaýam ad-dın ál-Itqanı (Ikanı) ál-Farabı at-Túrkistanı, Hýsam ad-dın as-Sy­ǵana­kı, Nızam ad-dın as-Saıramı, Jamal Qarshı, Ábý-l Qasım ál-Za­mah­sharı jáne t.b. ǵulamalardyń shy­ǵarmashylyq muralary tereń zerttelgen.

Jıyndy júrgizgen Ál-Fara­bı atyn­daǵy QazUÝ Shyǵystaný fa­kýl­tetiniń dekany,  PhD doktor Yqtııar Paltóre ǵalymnyń mu­­­ra­syn zertteý maqsatynda Ábsat­tar Derbisáli atyndaǵy qor qu­ry­lyp, aldaǵy ýaqytta arnaıy saıt, áleýmettik je­lilerde nasıhat­taý jumystarynyń jalǵasyn taba­tyn­dyǵynan habar­dar etti. Osy­naý ıgi iske onyń jary Rafııa Bákirqyzy men otbasynyń, sondaı-aq salalyq oqý oryndary, jekelegen ǵalymdardyń zertteýleri negiz bola alady.

Jıyn barysynda Ábsattar Derbisálideı tulǵanyń shyǵystaný salasyna qosqan úlesi, dara talanty haqynda Ál-Farabı atynda­ǵy QazUÝ rektory J.Túımebaev ta­ǵylymdy oılaryn ortaǵa saldy. Ábsattar Derbisáliniń bastamasymen osy ýnıversıtette arab bólimi men Shyǵys tilderi kafedrasy jáne shyǵystaný fakýlteti, sonymen birge respýblıkamyzda tuńǵysh ret ýrdý, parsy, túrik, qytaı, japon, koreı tilderi men ádebıeti mamandyqtary ashyldy. Ǵalym osylaısha shyǵystaný ǵylymy salasynyń ulttyq mamandaryn daıarlaýǵa kúsh-jige­rin saldy. Osylaısha, Ábsattar Derbisáli arabıstıka salasy boıynsha elimizdiń tuńǵysh ǵylymı doktory, tuńǵysh professory, tuń­ǵysh akademıgi dárejesine jetti. Islam tarıhy men mádenıeti, dinine baılanysty kóptegen súbeli eńbegi búginde sala zertteýshileri úshin ǵy­lymı azyqqa aınaldy.

Osy oraıda fılologııa ǵylym­dary­nyń doktory, professor Islam Jemeneı ǵalymnyń «Qazaq dala­sy­nyń juldyzdary» kitabynyń mańyz­dylyǵy týraly oı qozǵap, shy­ǵystaný salasyndaǵy súbeli eń­bek­te­rine qatysty birqatar derekpen bólisti. Qazaq eliniń maqtan eter tulǵasynyń shyǵarmashylyǵy haqynda  D.Qonaev atyndaǵy Eýra­zııa­lyq zań akademııasynyń rektory, zań ǵylymdarynyń doktory, professor О́miráli Jalaırı, Aq­parattyq jáne esepteýish tehnologııalar ınstıtýtynyń dırek­tory, akademık, Ǵalymqaıyr Mu­tanov, Ulttyq ınjenerlik ǵylym akademııasynyń akademıgi Orazaly Sábden taǵylymdy oı aıtyp, din men ǵylymdy ushtastyrýdaǵy eń­bek­terine  toqtaldy.

R.Súleımenov atyndaǵy Shy­ǵystaný ınstıtýtynyń dırektory Dúken Másimhan­uly, tarıh ǵylymdarynyń doktory, akademık Bolat Kómekov, taǵy basqa ǵalymdar  Ábsattar Derbisáliniń shyǵystanýshy, din­tanýshy, ádebıet zertteýshisi, synshy retindegi keleli eńbekteri haqyndaǵy pikirlerimen bólisti. Al  UǴA akademıgi, Ha­lyq­aralyq Túr­ki akademııasynyń pre­zıdenti, «Ege­men Qazaqstan» res­pýb­lıkalyq gazetiniń basshy­sy Darhan Qydyráli ǵa­lym­nyń Islam órkenıetine sińi­rgen eńbekteri ja­ıynda aıtyp ótti. «Qan­shama Farabılerdi, Syǵan­aqı­ler­di, Ta­razılerdi taýyp, eńbekte­rin tir­nektep júrip jınap, ásirese Shy­ǵystyń qorlarynan beımá­lim bolyp kelgen qoljazbalar bıb­lıo­­grafııasyn jasady. Búginde túr­ki áleminiń uly ǵulamalary tý­raly aıtqanda mindetti túrde Ábsattar Der­bisálige silteme jasaldy. Islam órkenıeti uǵymyn Ál-Fa­rabısiz, Ortalyq Azııadan shyqqan uly ǵula­malarsyz baılanystyrý múm­kin emes. Osy oraıda din men ilimdi qaı­ta qaýyshtyryp, dindi ilim deńgeıine kótergen ǵalym retin­degi Ábsattar Derbisáli eń­bek­te­ri­niń shoqtyǵy bıik», dep atap ótti D.Qydyráli.

Kitap tanystyrylymynyń rá­si­minde ǵalymnyń monogra­fııa­­lyq zertteý eńbekterinen uıym­dastyrylǵan kórme jáne arnaıy fılm kópshiliktiń nazaryna usy­nyldy.

ALMATY