Halyq pikirin bildirýge tıis

Otyrysqa qatysýshylar Ata Zańnyń el damýyndaǵy róli men Jańa Qazaqstandy qurýdaǵy kons­tıtýsııalyq reformanyń mańy­zyn talqyǵa saldy. Aldaǵy referendým jıynnyń negizgi taqyryby boldy. Spıkerler daýys berý belsendiligi el damýyna qalaı áser etetini týraly pikirlerimen bólisti.

Is-shara moderatory, Qazaq­standyq qoǵamdyq damý ınstıtý­tynyń basqarma tóraǵasy Qazbek Maıgeldınov 5 maýsymda ótetin referendýmnyń maqsaty týraly aıtyp, Ata Zańǵa engizilgeli otyr­­ǵan ózgerister burynǵydaı Par­la­ment qabyrǵasynda emes, referen­dým arqyly halyq talqysyna salynyp qabyl­danǵaly otyrǵanyn atap kór­setti. Son­daı-aq engizilgeli otyr­ǵan ózgeris­ter­diń mańyzdysy respýblı­ka­nyń sý­per­pre­zıdenttik modelden klassıkalyq prezı­denttik basqarý modeline kóshýi bolyp otyr.

Sarap klýbynyń osy baǵyt­taǵy otyrystary buǵan deıin Qara­ǵandy, Aqmola jáne Soltús­tik Qazaqstan oblystarynda ótkizilip, konstıtýsııalyq reforma jurtshylyq tarapynan qyzý talqyǵa túsken.

– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 5 mamyrda arnaıy Jar­lyqqa qol qoıyp, 5 maýsym­da konstıtýsııalyq reforma jóninde referendým ótkizýdi uıǵar­dy. Elimizde sońǵy ret referen­dým osydan 27 jyl buryn, ıaǵnı 1995 jyldyń 30 tamyzynda ótken bolatyn. Onda halyq qazir­gi Konstıtýsııaǵa daýys bergen edi. Sodan beri ǵylym men teh­nıka damydy, qoǵamdyq sana ósti. Negizgi Zańǵa zamanǵa saı óz­geris­ter engizilgeli otyr, – degen Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Danııar Qadyrov jınal­ǵan kópshilikti osy saıası naýqanǵa bir kisideı qatysýǵa úndedi.

Jıynda Q.Maıgeldınov referendým degenimizdiń ne ekenine túsinik berip, Konstıtýsııanyń 33 babyna ózgerister men tolyq­tyrýlar engizilgeli otyrǵanyn jetkizdi.

– Qazir áleýmettik jelilerde refe­ren­dýmǵa qarsylyq bildirý­shiler de bar. Ár azamat referen­dýmǵa qatysyp, óziniń pikirin daýys berý arqyly bildirýi tıis. Reformalar halyq úshin jasalýda jáne bul rette azamattar pikiri asa mańyzdy. Máselen, Tuńǵysh Prezıdenttiń tarıhı rólin Ata Zańda kórsetý qajettiligi qanshalyq mańyzdy degen oı qoǵamda jıi aıtyldy. Aqyry, osy pikir eskerilip, jobadan bul bap alynyp tastaldy, – dedi ol.

Jıynda sóz alǵan О́skemen qalasy ákimdiginiń ókili shaharda 240 myń daýys berýshi, 120 saılaý ýchaskesi bar ekenin, qazirgi kezde olardyń aldaǵy naýqanǵa daıyndalyp jatqanyn atap ótti. Ár azamat ózin tizimderden teksere alady. Jalpy, qalanyń azamattyq sektory óte belsendi. Referendým jóninde oblystyq jáne qalalyq shtabtar qurylyp, jumysqa kirisken.

Saıasattanýshy Samat Nurtaza konstıtýsııalyq reforma Reseı, Túrkııa, Qyrǵyzstan elderinde ótkenin jáne olarda bul prosess prezıdenttik bılikti kúsheıtý úshin jasalǵanyn aıtty. Al bizde kerisinshe, prezıdent ókilettikteri shektelip, Úkimet pen Parlamentke, jergilikti atqarýshy organdarǵa mol quziret berilip otyr.

S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıtetiniń oqytý­shysy Gúlmıra Baıyrkenova Ata Zańymyzdyń preambýlasy «Biz, ortaq tarıhı taǵdyr biriktir­gen Qazaqstan halqy» dep bastala­tynyn, sondaı-aq 3-bapta «Mem­lekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq» dep jazylǵanyn aıta kelip, Negizgi Zańdy qabyldaıtyn da tek halyq bolýy kerek ekenin atap kórsetti. Sondyqtan, aldaǵy referendým – elimizdiń demokratııalyq baǵytta qaryshty damýyna serpin beretin batyl qadam.

– Biz qazir aýdan-qalalardy aralap, jurtshylyq arasynda túsin­dirý jumystaryn júrgizip kelemiz. Jýyr­da ǵana Altaı aýdanynan oral­dyq. Jalpy partııa aldaǵy konstı­týsııa­lyq reformalardy tolyq qol­dap otyr. «Jer – halyqtiki» degen­di biz burynnan-aq aıtyp kele­miz. Ata Zańnyń jańa jobasynda da osylaı jazylǵan, muny quptaı­myz. Azamattardyń bárin referen­dýmǵa qatysýǵa shaqy­ramyz, aýyzbir­shiligi­miz­di tany­taıyq, – dedi kezdesýde «Halyq» partııasy oblystyq fı­lıa­l­ynyń jetekshisi Anjela Gornostaeva.

Qoǵam belsendisi Ádil Saılaýbek kópshilik tarapynan ózgerister kerek degen sózder jıi estiletinin aıtyp, aldaǵy referendýmnyń naq sol ózgeristerdiń bastaýy bolǵaly turǵanyn jetkizdi. Onyń pikirinshe, reformalar – aldaǵy damýdyń negizi ári qoǵamdaǵy shıelenisterdiń aldyń alýdyń birden-bir joly.

Kezdesý ýnıversıtet qabyr­ǵasyn­da ótkendikten jıynǵa stý­dent­ter kóp qatysyp, talqylaý kezin­de belsendi boldy. Sonymen qatar, kelgen sarapshylarǵa óz saýal­daryn da qoıdy. Aıtalyq, 3-kýrs stý­denti Nuraı Medeýhanova Ekinshi res­pýb­lıka­nyń birinshiden qandaı aıyr­ma­shy­lyǵy bolatynyn surady. Sarap­shylar, birinshi respýblıka tusynda eli­mizdiń shekarasy shegendelip, álem­ge tanylǵanyn atap, alaıda saıa­sı júıeniń sońǵy jyldary tura­lap qalǵanyn, demokratııalyq úrdis­terdiń tejelgenin basa aıtty. Ekinshi respýblıka ádiletti qoǵam ornatýdy, ár azamatqa memleketti basqarý isine qatysý múmkindigin berýdi kózdeıdi.

Saıasattanýshy Dına Áıkenova jastardy elimizdiń saıası ómirine qyzyǵýshylyq tanytyp, saıası is-sharalarǵa, memleketti basqarý isine belsene qatysýǵa shaqyrdy. Konstıtýsııalyq reforma saılaý júıesine de mańyzdy ózgerister en­gizýdi kózdep otyr. Majorıtar­lyq júıe kez kelgen azamattyń par­tııa qataryna qosylmaı-aq, aýdan­dyq-qalalyq, oblystyq máslıhattar­ǵa, Parlament Májilisine depýtat bolý múmkindigin qarastyrady.

Kezdesýdi túıindegen Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Danııar Qadyrov jınalǵandar­dy Sarap eksperttik klýbynyń telegramm­daǵy paraq­shasyna kirip, kons­tıtýsııalyq reformalar týraly tolyq aqparat alýǵa jáne óz pikirlerin ashyq bildirýge shaqyrdy.

Shyǵys Qazaqstan oblysy