Qoǵam • 16 Mamyr, 2022

Ońaltý ortalyǵynyń ońtaıly ádisteri

23 ret kórsetildi

Ul ósse ulysym dep, qyz ósse óri­sim dep uǵatyn ultymyzdyń ur­paq qamyna kelgende usta­ny­my usaqtalǵan emes. Onyń amandyǵy, bilimi, bolashaǵy árdaıym sanasynda sap túzep turady. Ǵasyr ótip, ǵalam ózgerse de bala tárbıesindegi baba ósıeti kónergen emes. Perzentiniń basy aýyryp, baltyry syzdamasyn dep ana júregi ezilip, áke júregi eljirep turatyny beseneden belgili. О́kinishtisi, sońǵy kezde elimizde serebraldy sal aýrýyna shaldyqqan bala sany artýda. Olardy ońaltý sharalary qalaı júzege asýda? Osy máselege toqtalyp ótsek.

Balalardy Ulttyq ońaltý ortalyǵynyń dırektory, ǵy­ly­mı medısına doktory Sholpan Bólekbaeva ortalyqta ártúrli em-shara, túzetý-damytý sabaqtary baryn tilge tıek etti.

– Balalardy ońaltýdyń ult­tyq ortalyǵy múmkindigi shek­teý­li balalar men jasóspirim­der­ge keshendi ońaltý qyzmetin kórsetedi. Ońaltýǵa elimizdiń ár aımaǵynan keletin balalar 25 kún ortalyǵymyzda bolady, ártúrli em-shara, túzetý-damytý sabaqtarymen qamtylady. Osy ońaltý kesheniniń jemisti ári tıimdi bolýyna balanyń kó­ńil kúıiniń oń jaǵdaıda bolýy tikeleı áser etetinin eskere otyryp, biz olarǵa óte keń aýqymda túrli baǵyttaǵy, psıhologııalyq jaı-kúıiniń ornyqty bolýyna áser etetin is-sharalardy keńinen ótkizip otyramyz. Osy oraıda bizdiń ortalyqta tek bıyl ǵana emes, ár jyl «Ba­lalardy qorǵaý jyly» desem, artyq bolmas. Sonymen qatar osy jyldyń «Balalardy qorǵaý jyly» bolyp jarııalanýyna baılanysty, ortalyq óz tarapynan elimizdiń ońaltý salasyna úles qosý maqsatynda is-sharalar josparyn quryp, ony júzege asyrýdy qolǵa alǵan. Bul jospar boıynsha, mysaly, myna tómendegideı is-sharalar kózdelip otyr: aımaqtarǵa mamandar jiberip, ádistemelik-uıymdastyrý baǵyty boıynsha kómek kórsetý, oqytý-biliktilikti arttyrý sharalaryn júzege asyrý jumystary, Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birge balalardy ońaltý qyzmetin damytýdyń Jol kartasyn daıyndaýǵa qaty­sý, ata-analardyń qoǵamdyq uıymdaryna olardyń múgedek balalaryn ońaltýǵa qosymsha tegin kvotalar bólý, medısınalyq kómek kórsetýdiń klınıkalyq hattamalaryn, óz salamyz boıynsha ádistemelik nusqaýlyqtardy ázirleýge qatysý, «Balalardyń mektepke barýǵa kerek-jaraǵyn jınaımyz» aksııasy boıynsha kópbalaly jáne turmys deńgeıi tómen qyzmetkerlerdiń birinshi synypqa baratyn balalaryna oqýyna qajetti buıymdardy alyp berýge kómek etý, – dedi Sh.Bólekbaeva.

Balanyń serebraldy sal aýrýyna shaldyǵý sebebi ártúrli. Bul sebepterge balanyń júıke júıesiniń buzylýyna ákelip soǵatyn faktorlardyń áser etýi negiz bolady. Mysaly, bala­nyń mıynyń tunshyǵýy, náres­teniń mıyna ınfeksııa túsýi, anasynyń qaısybir aýrýlarmen aýyrýy jáne keıingi kezde medısına ǵylymynyń alǵa jyljyp damýynyń arqasynda qol jetkizgen jetistik: shala týǵan, salmaq mólsheri 500 gramnan artyq bolǵan nárestelerdiń ómi­rin saqtap qalý múmkindiginiń joǵarylaýy (ókinishke qaraı, bul nárestelerdiń mıy men júıke júıesi jetkilikti tolyqqandy túrde jetilip úlgermeıdi). Árı­ne, aıta keter bir jaıt: bul faktorlardyń barlyǵy birdeı serebraldy sal aýrýyna ákelip soqpaıdy, alaıda sondaı dıagnozben týý yqtımaldylyǵy arta túsedi.

Eńbek jáne áleýmettik qor­ǵaý mınıstrliginiń statıstıka derekterine júginsek, 2020 jyly serebraldy sal aýrýyna shaldyqqan bala sany 17 939 bolsa, 2021 jyly 18 307 bala bolypty.

– Serebraldy sal aýrýy mı jáne ortalyq júıke júıesiniń organıkalyq buzylysy saldarynan paıda bolýy jáne ol buzylystyń qaıta qalpyna kelýi múmkin emestigi sebepti, bul aýrýdan 100 paıyz saýyǵý múmkin emes. Alaıda naýqas jaǵdaıynyń aýyrlyq dárejesine (jeńil, ortasha, aýyr) qaraı ońaltý sharalaryn ótkize otyryp, balanyń dene qımyl múmkindikterin jaqsartý, kúndelikti ómirge beıimdelýin, ózine-ózi qyzmet kórsetý aýqymyn keńeıtý, qo­ǵam­da óz ornyn alýy­na, óz áleýetine sáıkes bilim alýy­­­na, kásip ıgerýine jol ashýǵa bo­lady. Búgingi tańda elimizde osy baǵytta qyzmet atqaratyn ońaltý ortalyqtary, túzetý-da­my­­tý mekemeleriniń sanynyń kó­­beıýi de oń nátıjesin beredi dep oılaımyn, – dedi Sholpan Ádiljanqyzy.

Sonymen qatar ol ońaltý­dan ótýge muqtaj balalardy múmkindiginshe keńinen qam­ta­­masyz etý úshin orta­lyq Den­saý­lyq saqtaý mınıstr­li­gi­men bir­lese otyryp jyl saıyn or­ta­­lyqqa jatqyzý josparyn qu­­­ra­­tynyn atap ótti. Bul jos­par ortalyqtyń tósek sanyn (300 tósek) eskere otyryp, ár aı­maqta tirkelgen múmkindigi shek­teýli balanyń sanyna proporsııaly túrde jasalady. Osy jospar boıynsha ortalyqta 1 jylda 4 200 bala ońaltý ke­sheninen óte alady jáne kvota bólý oblystyq densaýlyq saqtaý salasyn basqarý organ­da­rynyń quzyretinde. Iаǵnı bala ózi esepte turatyn emhanasy arqyly oblystyq jáne respýblıkalyq dárejedegi qa­la­lardyń (Almaty, Nur-Sultan, Shymkent) densaýlyq saqtaý basqarmalarynan kvota alyp, belgili merziminde ortalyqqa ke­lip emdeledi.

– Naýqas balalarmen jyldar boıy jumys isteý tájirı­be­miz kórsetkendeı, bala­nyń densaýlyǵynyń ońalýy maman­nyń múmkindiginshe erterek iske kirisýine baılanysty. Iаǵnı syrqatty erte bastan dıagnostıkalaý jáne oǵan qajetti emdeý-ońaltý sharalaryn birden bas­tap ketý – jaqsy nátıjege qol jetkizýdiń, aýrýdyń asqynýynyń aldyn alýdyń basty shartynyń biri. Ońaltýǵa muqtaj balalar mýltımamandar tobynyń (reabılıtolog dáriger, profıldik mamandar, ýchaskelik dáriger, basqa da mamandar) baqylaýynda bola otyryp qajetti em-sharalar keshenin ýaqtyly alyp otyrýy kerek. Balaǵa jasalatyn emdik-ońaltý sharalarynyń barlyǵy aǵzanyń ómirlik áleýetin barynsha saqtaý, jetispegen múm­kindikterdiń ornyn toltyrý, bas­qa múmkindiktermen almastyrý baǵytynda júrgizilýge tıis. Qazirgi tańda ózimiz qoldanyp júrgen jáne elimizdiń densaýlyq salasynda keńinen engizýge atsalysyp júrgen О́mirlik daǵdy­lardyń halyqaralyq klassıfıkasııasy shkalalary boıynsha baǵalaýdy engizý múmkindigi shekteýli balalar men eresekterdi ońaltýda jan-jaqty jumysty josparlap júzege asyrýǵa múm­kindik beretinin kórip otyrmyz. Osyndaı qolǵa alynyp jatqan jumystar nátıjesinde balalardy ońaltý salasyna naqty úlesimizdi kóptep qosamyz degen senimimiz bar, – dedi orta­lyq dırektory.

Qoryta aıtqanda, balalardyń baqytty ǵumyr keshýine túrli jaǵdaılar jasalýda. Áleýmettik, medısınalyq qoldaý jumystary da toqtaǵan emes. Joǵaryda aıtylǵan ońaltý ortalyqtary kórsetetin qyzmetter de osynyń bir parasy desek bolady.

Sońǵy jańalyqtar

6 shildege arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:43

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Búgin, 08:23

Aqjaınaq astana

Elorda • Búgin, 08:22

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Búgin, 08:20

Ult saýlyǵyn ulyqtaǵan megapolıs

Elorda • Búgin, 08:18

Baǵdaryń qalaı, bas qala?

Elorda • Búgin, 08:17

«Astana Operamen» dos bolaıyq

Teatr • Búgin, 08:15

Dımash pen Djekson

О́ner • Búgin, 08:10

Utqanymyz shamaly bolyp tur

Qoǵam • Búgin, 08:05

Irikteýdiń ekinshi kezeńine ótti

Sport • Búgin, 08:02

Egizder festıvali

Qoǵam • Búgin, 08:00

Elordanyń damý dańǵyly

Elorda • Keshe

«Nur-Sultan kitaphanasy»

Elorda • Keshe

Qattalǵan tarıh qazynasy

Elorda • Keshe

Ahańnyń adaldyǵy

Ahmet Baıtursynuly • Keshe

Qaraly kezeń kartınasy

Qazaqstan • Keshe

Parıjge syımaǵan Pol

О́ner • Keshe

Qarttar úıindegi vals

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar