Kıno • 23 Mamyr, 2022

«Bir belgi úshin...»

207 ret kórsetildi

...Týa bitken jap-jaryq janar da Jaqandiki edi, ol da aǵyp tústi. El ishinen kezikken Aıjamal da janynyń jubanyshy edi, ony da bireý qaǵyp tústi. «Nege solaı?..». Ánmen syrlasýǵa da, sóılesýge de bolady. Qalasa birge qaıǵyryp, birge muńaıyp, «ishtegi kirdi ketirýge» de bolady. Bir sózben aıtqanda ánmen ómir súredi adam. Bul sózge kelisýge de, kelispeýge de qaqylysyz. Keshe ǵana jaryqqa shyqqan Kenjebaı Ahmetovtiń «Nege solaı?» fılmin kórseńiz amalsyz kelisesiz, biraq.

Osydan birer apta buryn fılm shyq­­qany týraly aqparat qazaq dalasyn sharlap ketkenimen, kórkem týyndy jalpy kórsetilimge taraǵan joq. Jezqazǵan qalasyndaǵy tusaýkeser rásimine jınal­ǵan jurttan basqa kórermen tamashalamaı turǵanda biz avtordan attaı qalap surap alyp, birinshi pikir qaldyra­ıyq dedik. «Nege solaı?» án týraly, týa sala taǵdyr mehnatyn tartqan jan týraly bolǵandyqtan shyǵar, bálkim. Onyń ústine ánshi, kompozıtor, mádenıet qaı­ratkeri Jaqsygeldi Seıilov týraly tuńǵysh fılm. Buǵan deıin kompo­zıtor­dyń ánderin arqaý etken derekti túsirilimderdiń bir parasyn tamashalap kelgenbiz. Mynaý – Jaqsygeldi Seıi­lov-­
tiń balalyq shaǵynan jigittik kezine deıingi, ónerdegi qalyptasý keze­ńin de áıgileıtin kórkem týyndy. Qate­lespesek, ádebıetshi, aqyn, aýdarmashy, dramatýrg Kenjebaı Ahmetovtiń ekin­shi kınosy. Munda avtor Jaqsygeldi Seıi­lovtiń taǵdyr taqsiretin arqalaǵan bala­lyǵyn, bolashaq sazger boıyna ata men anadan daryǵan tazalyqty, ómirge qushtarlyǵyn, óner jolyndaǵy alǵashqy qadamdaryn kórsetýdi maqsut tutqan.

El arasynda Jaqsygeldi Seıilov týraly ańyz kóp. Ánderi týraly da az aıtyl­maıdy. Bireýler kompozıtordy týa soqyr eken deıdi, bireýler alty aıly­ǵynda aıyrylypty janarynan dese, endi bir derekterde alty jasynan sheshek jabysyp, kózin alǵanyn eske alady. Fılmde balanyń kózden qalǵany osy keıingi derekti nusqaıdy, mektepke barǵan kezimen tuspa-tus keledi. Sheshek «ne ózińdi alam, ne kózińdi alam», dep keletin kesel eken ǵoı, bala Jaqsygeldi jastaı osy keselge dýshar bolady. Ákesi Ýálı men sheshesi Aqbalanyń Alladan surap alǵan jalǵyz uly, kózin ashyp kórgeni, aýzyn ashyp súıgeni Jaqan­nyń (Jaqsygeldi) artyq­shylyǵy esi kirgennen belgili bola bastaıdy. Boıyndaǵy tazalyq pen janyndaǵy náziktik hám sezimtaldyq ­kınony tamashalap otyrǵan kimdi de bolsa beıjaı qaldyra qoımaıdy. Ákesi men sheshesi­nen bólek atasy óbektegen balaǵa búkil aýyl tilekshi. Sondaı meıirmen ósip kele jatqan balanyń janarsyz qalǵany qandaı ókinishti, qandaı aıanyshty? Osy qasiret ishine kúıik boldy ma, ile týǵan anasy Aqbala da dúnıe salady. Jaqan mektepke endi barmaqshy edi ǵoı...

Barlyq jol osylaı kesilgenimen, kóregen ata men áke balaǵa munyń birin sezdirmeýge tyrysady. О́ıtkeni balanyń boıyndaǵy tazalyq pen sezim­taldyq kórgen adam aınalyp kelip súısiner­likteı edi. Bul jerdegi ǵalamat ta sol, jalǵyz balanyń aıaýly ómiri úshin ata men áke ǵana emes, barlyq aýyldyń janashyr peıili kórinedi. Birin-biri qol­tyqtan súıegen qazaqy aýyldyń jana­shyrlyǵyn tilmen aıtyp jetkizse – qazir ertegi. Soqyr bolsa da sondaı meıi­rim men shýaqqa kenelip ósken Jaqan Terektiniń tastaǵy áýlıe tańbalaryn saýsaq ushymen sezinip, júrekpen oqyp, alystaǵy poıyzdyń sartyldaǵan daýsynan vagondarynyń sanyn qulaqpen-aq sanap beredi. Kózdiń qýaty, janardyń tuńǵıyǵy júrekke almassa kerek. Qulaq arqyly estigendi qorytyp, túısindiretin aqyl men sezim bolsa, bul ekeýi mı men júrektiń isi emes pe? Jaqannyń tula boıy túısik pen sezimge aınalǵanyn biz sodan ańǵara­myz. Tipti ol janarsyz-aq janyndaǵy adamnyń qysylyp qyzar­ǵanyn, sazaryp surlanǵanyn sezip, daý­synan tanıdy. Sóıtip júrip qaladan oqyp kelgende Terektiden Aıjamaldy kezdestiredi. Ol basta týa bitken jap-jaryq janar da Jaqandiki edi, ol da aǵyp tústi. El ishinen kezikken Aıjamal da janynyń jubanyshy edi, ony da bireý qaǵyp tústi... «Nege solaı?..». Bir belgi úshin ómir súredi eken ǵoı adam. Jan úshin, án úshin, ar úshin, jar úshin, múmkin osynyń bári bolyp týatyn perishte bala úshin. Áıteýir bir belgi úshin... Al sol belgi joǵalǵan kúni seni eshkim ustap tura almaıdy bul jaqta. Ári qaraı Jaqannyń janyn julmalaǵan «Nege solaı?» áni alyp-ushqan aýyldan. Sózin aqyn Amanjol Shamkenov tańbalapty:

«Bir belgi úshin osy óleńdi syıladym,

Átteń seni basqa janǵa qımadym.

Balbyraǵan jas sábıdiń óńindeı,

Kóz aldymda turar seniń dıdaryń.

Oılarmyn men jarym

qalǵyp jatqanda,

Oılarmyn men ońasha bir shaqtarda.

Nege solaı jaratty eken adamdy,

Aıtshy janym,

mahabbatta shek bar ma?

Az kún maǵan kóp jyl bolyp kórindi,

Bir serpiltip tastadyń ǵoı kóńildi.

Syńǵyrlaǵan kúlkińe erip júrer-aý,

Qaı jaqta men keshsem-daǵy ómirdi.

Bilemin men bir aı ma, álde bir apta,

Umytarsyń meni bir kún biraq ta.

Bir-birine yntyǵady nege adam,

Jaýap izdep júrmin osy suraqqa».

Sońǵy jańalyqtar

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 10:59

Elordada áýe shary qulady

Oqıǵa • Búgin, 10:37

Qarjy mınıstriniń orynbasary taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 10:24

EQYU Bas hatshysy Qazaqstanǵa keledi

Parlament • Búgin, 09:31

Uqsas jańalyqtar