Ǵylym • 24 Mamyr, 2022

Kóshelerde sý kólkimeýi úshin...

27 ret kórsetildi

Eldiń ekonomıkasyn órge súıreıtin sala – ǵylym. Prezıdent te ǵylymǵa kóńil bólý kerektigin basa aıtty. Al Semeıdegi fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi oqýshylardy ǵylym salasyn meńgerýge den qoıyp jatyr. Jýyrda atalǵan mekteptiń eki oqýshysy Reseıde ótken «Chelovek-Zemlıa-Kosmos» ǵylymı-zertteý olımpıadasynda II orynǵa ıe boldy.

10-synyp oqýshylary Qymbat Baısapına men Nuraı Janat­bek­qyzynyń «Jańbyr sýyn jınaıtyn drenaj júıesi jáne zamanaýı qaladaǵy joldyq ekoınfrastrýktýra» atty jobasy qazylar alqasynyń joǵary baǵasyna ıe bolǵan. Jas zertteýshiler bul taqyryptaǵy eńbekterin eki jyl buryn qolǵa alǵan.

– Mundaı jobany qolǵa alýy­myzǵa qalamyzdyń kóshe­lerin­degi jaǵdaı sebep boldy. Jasyratyny joq, jaýyn jaý­sa Semeı kóshelerine sý jına­la­tynyn kózimiz kórip júr. Biz baqylaǵan Á.Táńirbergenov, Glınka, Selevın, Qabanbaı batyr, Abaı, Sh.Qarjaýbaıuly syndy negizgi kósheleri kólkip ketedi. Sonyń saldarynan as­falt­tiń qoparylýy óz aldyna, jaıaý júrginshi aıaq alyp júre almaı qalady. Kólik kep­­telisi paıda boldy. Sondyqtan qala ishin­­degi joldarda jańbyr men qar sýy jınalmaýy úshin jol jıegin kógaldandyrýǵa múm­kin­dik beretin drenaj júıesi men ekologııalyq ınfraqurylym mo­de­lin ázirleýdi júzege asyr­maq­pyz, – deıdi Nuraı Janat­bek­qyzy.

Sonymen qatar zamanaýı qala turǵyndary úshin yńǵaıly ári qaýipsiz jol qozǵalysy josparyn jasap shyǵarýdy kózdep otyrǵan Qymbat pen Nuraıdyń zertteý obektileri – jol, drenaj, topyraq, jańbyr sýy, kógaldandyrý, jel energııasy. Drenaj júıesiniń maketin jasaýǵa jáne matematıkalyq esepteýlerdi júrgizýge qala­myz­da­ǵy Qaraǵaıly aýdany zertteý obektisi retinde alyndy. Bul aýmaqta jańbyr sýynyń jıi turyp qalýy baıqalady. Zert­teý­diń 3D syzbasy ­SketchUp­ baǵ­darlamasynyń kó­me­gi­men jasaldy.

Drenaj júıesiniń jumysyna nazar aýdarsaq, eń aldymen jol­dyń kólbeýligi arqyly jań­byr sýy joljıektegi sańylaýlar arqyly ótedi. Sańylaýdan ótken sý baılanystyrǵysh qubyr ar­qyly aryqqa quıylady. Aryqqa jańbyr sýy baılanystyrǵysh qubyrdan quıylyp, ári qaraı gorızon­taldi rezervýarǵa jı­na­lady. Jel generatory óndi­re­tin energııa esebinen osy rezervýardyń ishinde jınalǵan jańbyr sýyn sorǵy kómegimen vertı­kaldi rezervýarǵa jetki­zEdi. Vertıkaldi rezervýardaǵy jańbyr sýyn tamshylatyp sýarý ádisimen qalany kógaldandyrýǵa qoldana alamyz. Qaýipsizdikti oılastyrý maqsatynda jaıaý júr­ginshiler júretin jolda qoz­ǵa­lys datchıgin ornalastyrý, joldy eki jaqtan jaryqtandyrý qarastyrylǵan.

Zertteý suraqtaryna ja­ýap bere otyra, drenaj júıesi men qaladaǵy jol ınfra­qury­ly­mynyń erekshe modeli jasap shyǵaryldy. Ol óziniń tıimdiligi men ekologııalyq tazalyǵymen erekshelenedi. Sondaı-aq oqý­shy­lar bul jobany kez kelgen qal­ada iske qosýǵa bolatyndyǵyn aıtyp otyr.

 

SEMEI

Sońǵy jańalyqtar

Dollar arzandady

Qarjy • Keshe

Uqsas jańalyqtar