«Infarkt» sózi qazaq tiline «syǵylysý, tyǵyzdalý» maǵynasynda aýdarylady. Iаǵnı júrekke kúsh berip turǵan qan tamyrlardyń ishine qan uıyp, tamyrlardyń bitelýi ınfarkt aýrýyna ákelip soǵady. Mamandardyń aıtýynsha, ınfarkt kóbine halqynyń eńbekaqysy tómen elderde kóbirek ushyrasady.
Aqsý qalalyq emhanasynyń jalpy tájirbıeli dárigeri Qýat Dáýrenuly ınfarkpen aýyratyn adamdardyń kóbeıip ketýiniń sebebin saralaı kele: «Infarkqa aparar birinshi sebep, adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń tómendigi, ekinshiden, naýqastyń óz densaýlyǵyna nemquraıdy qaraýy. Úshinshi faktor, tuqymqýalaýshylyq. Tarqatyp aıtatyn bolsam, áleýmettik jaǵdaı qazirgi otbasylarda qıyn. Ásirese jas otbasylardyń páter máselesine bas qatyrýy densaýlyqtaryna tikeleı áser etedi, ekinshiden, buryn ata-babamyz qymyz, qymyran, aıran, shubat sekildi tabıǵı, taza azyq-túlikter tutynsa, al qazirgi jastar jeńil-jelpi taǵamdarǵa áýes. Ishkilikke salyný da ınfarkqa aparyp soqtyrar birden-bir jaǵdaı bolyp sanalady. Nege? О́ıtkeni spırttik zattar ishki aǵzany álsiretedi, analızderdi buzady. Holesterın ekige bólinedi, biri tómen tyǵyzdyqty, biri joǵary tyǵyzdyqty. Tómen tyǵyzdyqty holesterın aǵzada kóbeıip ketse – ınfarkqa alyp keletin birden-bir sebepke ulasady. Bul durys tamaqtanbaý saldarynan boıda kóbeıedi. Al gen máselesine kelsek, máselen, biz naýqastardan «áýletińizde bir adam ınfarkpen aýyrǵan ba?» dep suraımyz. Iаǵnı ınfarkt turǵysynda gen máselesi de basty nazarda» dep egjeı-tegjeı baıandap ótti.
Infarkpen aýyrǵan naýqastardyń deni semizdik dertimen aýyrǵanyn baıqaımyz. Semizdik dertiniń birden-bir emi sportpen aınalysý ekeni talassyz aqıqat. Holesterın mólsheriniń turaqtylyǵyn saqtaý da ınfarktyń aldyn alýdyń mańyzdy joly. Holesterındi kóterip, aýrýǵa shaldyǵýǵa dýshar etetin jaıttardyń basynda temeki tartý, ashýshańdyq, fızıkalyq júktemeniń bolmaýy, artyq salmaq tur.
«Qazir elimizde ınfarkpen aýyratyn adamdar kóp pe?» degen suraǵymyzǵa Qýat Dáýrenuly: «Elimizde ǵana emes, búkil dúnıe júzinde ınfarkt pen ınsýlt ólim-jitimniń negizgi sebepteri bolyp otyr. Jer betinde bir kúnde ınfarktan mıllıondaǵan adam kóz jumyp jatady. Qazaqstanda da naýqastar sany kóbeımese, azaımaı tur. Máselen, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent syndy árbir oblys ortalyǵynda jeke kardıologııalyq ortalyqtar bar. Eger júrek aýrýy máselesi elimizde mańyzdy bolmasa, bular ashylmas edi. Infarkpen aýyratyn adamdardyń bir toby – shyǵarmashylyq adamdar. Mysaly, ultymyzdyń kórnekti aqyndary Jumeken Nájimedenov, Jumataı Jaqypbaev ınfarkt dertinen ómirden ótkeni jaıly derekter bar. Iаǵnı tereń oıǵa berilý, muńdy, qaıǵyly kóńil kúıge boı aldyrý, streske túsý ınfarkqa ákelip soǵady. Adamdy ustap turatyn úsh nárse bar. Birinshi, kóńil kúıdiń joǵary bolýy, ekinshi, uıqynyń tynyshtyǵy, úshinshi, durys tamaqtaný. Osy úsh tirekti durys qadaǵalasaq, ınfarktyń aldyn alýǵa bolady», dedi dáriger.
Mamandardyń keńesi boıynsha, adamnyń júregi syzdasa, birden dárigerge kórinýge tıis. Infarktan qorǵanýdyń taǵy bir joly – taza aýada serýendeý. Avtomattandyrylǵan qondyrǵylar arqyly jumys isteıtin búgingi jahandaný dáýirinde tabıǵat aıasynda saıahattaýǵa kóńil bóletinder az. Tumsa aýamen demalý tynys joldaryn tazalap, qan tamyrlarynyń jaqsy jumys isteýine orasan zor paıda keltiretini sózsiz. Uzaq jasaǵan adamdardyń ómir tarıhyna úńilsek, tabıǵat alqabynda ómir súrip, dene qımylyna kóbirek kóńil bólgenin ańǵaramyz.
Qoryta aıtqanda, ınfarkt aýrýynyń jıilep ketýiniń negizgi sebepteri – stress pen qımyldyń azdyǵy. Streske aparar joldardyń deni ınternet, áleýmettik jelilerden quıylǵan tolassyz aqparatty súzgisiz qabyldaýdan týyndasa kerek. Qoǵamdaǵy ár adam bir sát vırtýaldy álemnen shyǵyp, óziniń jeke bolmysyna úńilýdi bastasa, strestiń emin tabary anyq.
