Otanymyz – ortaq úıimiz

Taıaýda jeke qaǵazdarymdy qarap otyrsam, kózime bir hat tústi. Ony maǵan ótken ǵasyrdyń sonaý toqsanynshy jyldary Reseıge kóship ketken jaqyn dosym Evgenıı Blıznıýkov jazypty. Hatta árkimge oı salatyndaı mynadaı joldar bar: «Jańa ómirge beıimdelý, úırený, tipti, sonshalyqty qıyn bolady-aý dep esh oılamappyn. Otan kindik qanyń tamǵan jer ǵana emes, seni asyrap, ósirgen orta ekenin naqty is júzinde túsinesiń. О́tkenniń bárin keri qaıtarýǵa bolatyn bolsa, men eshbir de oılanbas edim. Biz bul jerde bóten adamdarmyz. Eń bastysy, munda ózińniń eshkimge keregiń joq ekenin túsinesiń. Men bolsam bárin basqasha armandaıtynmyn...». Iá, taǵdyrdyń jazýy solaı bolýy kerek, ata-babanyń syrtqy basa-kókteýden aqtaban-shubyryp júrip aman qalǵan Jıdeli-baısyn jeri, qut mekendi Qazaqstan tek qazaqtardyń ǵana emes, 140 ult pen ulystyń jáne 17 dinı konfessııa ókilderiniń ósip-órkendeýi, jaıly qonysy úshin saqtalǵan eken. Iаǵnı, biz kóp quramdy qoǵambyz. Sondyqtan, biz, eń áýeli, qalyptasqan jaǵdaıdy eskerýge tıispiz. Demek, osy zamanǵy dúnıede ómir súrý degenimiz – ashyq bolý jáne basqa ult ókilderine, mádenıetter men dinderge tózimdi bolý. Bylaısha aıtqanda, «ózińe tilemeıtindi ózgege jasama» degen qarapaıym qaǵıdany únemi jadymyzda ustaǵanymyz abzal. Myna bir jaǵdaıdy da qaperde ustaǵan jón dep bilemin. Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń bylaı degeni bar: «Eske alsaq, táýelsizdigimizdi jarııalaǵan kezde qazaqtardyń sany 37 paıyzdy ǵana quraıtyn. Elimizdi qýatty jáne kúshti elge aınaldyrý úshin, ultyna qaramastan, barlyq azamattar eńbek etti. Muny umytýǵa bolmaıdy. Táýelsizdik – Qazaqstan halqynyń ortaq jeńisi, ortaq qýanyshy. Tarıhtyń jazýymen Qa­­zaqstan kópultty memleket re­tinde qalyptasty. Biraq, bul – kemshilik emes, kerisinshe, elimizdi ulttyq oqshaýlaýdan qorǵaıtyn mańyzdy faktor. Jáne elimizdiń barlyq azamattary qazaqstandyqtardyń ortaqtasýǵa baǵyttalǵan ıdeıasyn ustanýǵa mindetti». Saıyp kelgende, ornyqtylyq ahýaldy saqtaý – biz úshin tek taktıkalyq qana emes, stra­tegııalyq maqsat. Eger elde saıa­sı turaqtylyq pen ultaralyq kelisim bolmasa eshkim de ekonomıkany damytýǵa qarjy salyp jatpaıdy, óz kezeginde bul úlken daǵdarystarǵa ákelip soǵar edi jáne oǵan naqty mysaldy alystan izdemeýdiń de qajeti joq. «Bireýge qarap pikir et, bireýge qarap shúkir et», deıdi halqymyz. Pikir etsek te, shúkir etsek te oryndy. О́ıtkeni, tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń el halqynyń tutastyǵyn nyǵaıtý baǵytynda úzbeı atqaryp kele jatqan jumystary eldiń múd­desine oraı júrgizilýde. Osy rette, ásirese, Elbasynyń tike­leı basshylyǵymen qurylǵan Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń mańy­zy bólek. О́z quramyna 140 etnosty biriktiretin bul Assam­bleıany búgingi kúni «Kishi Birikken Ulttar Uıymy» dep te ataıdy. Sebebi, Assambleıa barlyq etnosaralyq qatynastar problemalaryn sheshýdiń tikeleı joly men naqty tetigi bolyp tanylýda. Qazir Assambleıa qoǵamdaǵy birden-bir tanymal uıymǵa aınalyp otyr. 2007 jylǵy júrgizilgen konstıtýsııalyq reformalar Assambleıanyń bedeli men saıası salmaǵyn kóterýge múmkindik týǵyzdy. Búgingi kúnde tolyqqandy konstıtýsııalyq organǵa aınalǵan Assambleıa el Parlamentine toǵyz depýtat saılaý quqyna ıe boldy. Osylaısha, Assambleıa men Parlament frak­sııalary elimizdegi qoǵamdyq kelisim jáne etnıkaaralyq tózimdiliktiń qazaqstandyq modelin barynsha nyǵaıtýǵa jáne odan ári jetildirýge baǵyttalǵan ulttyq strategııalyq máseleni birlese otyryp iske asyrýda. Sonymen birge Assambleıa qazir úsh basty mindetti atqarý ústinde, olar: qazaqstandyq otan­­­súıgishtikke tárbıeleý, tózimdilik pen jaýapkershilikti nyǵaıtý, memlekettik tildi meńgerý. Aıta­lyq, jylda 1 mamyrda, Qazaqstan halqynyń birligi kúni aıasynda ótetin «Beıbitshilik pen kelisim jol kartasy», «Bir halyq – bir el – bir taǵdyr» atty respýblıkalyq festıval, isker etnos ókilderiniń ózderiniń tarıhı otandarymen Qazaqstanǵa tıimdi ekonomıkalyq baılanystar ornyqtyrý táji­rıbeleri, «Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde» taqyrybynda uıymdastyrylatyn baıqaý sol mindetterdi oryndaý jolyndaǵy atqarylyp jatqan sharalardyń bir parasy ǵana. Bul erekshe qurylym túptep kelgende qazaq jerinde mekendep jatqan barlyq ult pen ulys ókilderiniń oıynan shyǵyp, olarǵa Qazaqstandy ekinshi Otanym dep qabyldaýǵa ıgi áserin tıgizip otyr. Respýblıkadaǵy orys, kazak, slav­ıan uıymdary qaýymdastyǵy múshesi Anatolıı Chesnokovtyń pikirinshe, Qazaqstanda 4 mıllıondaı slavıan ulty ókilderiniń múddeleri tolyǵymen qorǵalǵan, óıtkeni, ol úshin jaqsy zańnamalyq baza jasaqtalǵan. «Elbasy óz sózinde turdy. Ol kisi egemendik alǵan tusta aıtqan sózimen búgingi jasap jatqan isinde esh alshaqtyq joq. Respýblıkadaǵy jaǵdaı shyn máninde bárimizge jaıly, sondyqtan da erikti qonys aýdarýǵa kómektesýdiń reseılik baǵdarlamasyna qaramastan Qazaqstannan jappaı kóship jatqandar joqtyń qasy», deı kele, ol óziniń rızashylyǵyn jasyrmaıdy. Rasynda, Nursultan Nazarbaev TMD aýmaǵynyń jekelegen elderinde oryn alǵan etnosaralyq qaqtyǵystarǵa, sonymen birge, memleketaralyq jáne ishki kıkil­jińderge jol bermegen birden-bir memleket basshysy. Sondyqtan, konfessııaaralyq jáne ultaralyq saıasat júrgizýdegi Qazaqstannyń teńdessiz tájirıbesin ózgeler de paıdalansa utylmasy anyq. Muny eń aldymen sońǵy kezderi shovınıstik pıǵyldary barynsha qozyp júrgender men ıslamofobııa bel alyp otyrǵan eýropalyq elder qaperlerine alsa ıgi bolar edi. Al bizder úshin, osyndaı sara saıasat, túptep kelgende, adam­dardyń turmys jaǵdaılaryn odan ári jaqsartýdyń, ekonomıkaǵa turaqtylyq sıpat berýdiń, júzege asyp jatqan reformalar men ózgeristerdiń keri ketpeıtininiń myqty tiregi jáne basty kepili sanalady. Árıne, túıindi máselelerden de ada emespiz. Jekelegen sheshimder men atqarylǵan ister keıbir adamdardyń kóńilinen shyqpaı jatatyny jasyryn emes. Mysaly, áli de bolsa memlekettik tildiń jaǵdaıyn tek qazaq tilindegi baspasóz jazady, qalǵandarynyń «onyń bizge qatysy joq» degen syńaı tanytyp, úndemeıdi, dep sanaıtyndar barshylyq. Endi bir pikirler, keıbir mamandyqtar men kásipterdiń jekelegen túrlerine qazaq tilin bilý kerektigi talaptaryn qoıý máselesin qaraıtyn «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tilder týraly» Zańnyń 23-babyn kúshine engizý máselesi uzyn arqan, keń tusaýǵa salynýda degenge saıa­dy. Turmysta kezdesip qalatyn nebir kıkiljińderge saıası astarlar berilip, Assambleıanyń rólin tómendetýge talpynatyndar da joq emes. Iá, ómir bolǵan soń, usaq-túıek keıbir túsinbeýshilikterdiń oryn alýy ábden múmkin. Tipti, ondaı jaǵdaılar kez kelgen, kerek deseńiz eń tatý degen otbasynyń ózinde bolyp turady emes pe?! Sondyqtan da azamattar arasyndaǵy qatynastar sala­syndaǵy ahýalǵa baǵa berer tusta óte muqııat bolýymyz jáne asa jaýapkershilikti sezinýimiz kerek. Eldiń táýelsizdigin kózdiń qarashyǵyndaı qorǵaýdyń qajettiligin bir sátte de esten shyǵarmaǵanymyz abzal. О́ıtkeni, táýelsizdikke qol jetkizgennen góri, ony ustap turý áldeqaıda qıyn. Bul – álem keńistiginde ǵumyr keshken talaı halyqtyń basynan ótken tarıhı shyndyq. О́zara alaýyzdyq pen jan-jaqqa tartqan berekesizdik talaı eldiń taǵdyryn qurdymǵa jibergen. Tirshilik tezine tótep bere almaı jer betinen ult retinde joıylyp ketken elder qanshama. Biz ózgeniń qateliginen, ótkenniń taǵylymynan sabaq alýǵa tıispiz. Osy bir jaıttardy Elbasy óziniń bıylǵy Joldaýynda erekshe ataı otyryp, «Qazaqstan-2050» Strategııasy – otyzdyqqa bastaıtyn eń abyroıly, eń mártebeli jol» degen bolatyn. Iá, biz úshin bolashaǵymyzǵa baǵdar ete­tin, ultty uıystyryp, uly maqsattarǵa jeteleıtin nysana bar. Ol – otyzdyqqa ený nysanasy. Ony iske asyrý óz qolymyzda. Ol úshin aýyzbirshilikpen ári tynymsyz tirshilikpen udaıy alǵa umtylýymyz kerek. Ústimizdegi jylǵy 18 sáýirde «Qazaqstan-2050» Strategııasy: beıbitshilik, rýhanııat jáne kelisim mádenıeti» taqyryby boıynsha Astana qalasynda ótetin Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHI sessııasynda bul turǵyda keleli keńes bolyp, aıtýly sheshimder qabyldanaryna senim mol. Kenjebolat JOLDYBAI, saıasattanýshy, «Bas redak­­­torlar klýby» qoǵam­dyq birlestigi prezıdenti.