Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Álem ádebıetinde balalarǵa arnap jazylǵan jaýhar týyndylar jeterlik. Sonyń ishinde oqyrmandar ataqty amerıkalyq jazýshy Mark Tvenniń «Tom Soıerdiń basynan keshkenderi» men «Geklberrı Fınniń basynan keshkenderi» atty shytyrman oqıǵalarǵa toly hıkaıattaryn jaqsy biledi. Ony jetkinshekter ǵana emes, eresekter de súıip oqıdy. Osy aıtýly eki shyǵarmany qazaq balalaryna kórnekti aqyn Farıza Ońǵarsynova móldiretip aýdardy. Klassıkaǵa aınalǵan kórkem dúnıeni jazǵan avtordyń balalyq shaǵy Mıssýrı shtatynyń Gannıbal qalasynda ótti. 1926 jyly osy shaharda jazýshynyń keıipkerleri Tom men Gekke arnalǵan eskertkish ashyldy. Eskertkishke jaqyn jerde jazýshynyń murajaı úıi ornalasqan. Ony jergilikti turǵyndar «Tom Soıerdiń úı» dep ataıdy.
Sondaı-aq álemniń kóptegen qalalarynan áıgili jazýshylardyń shyǵarmalaryndaǵy keıipkerlerge qoıylǵan eskertkishterdi jıi kezdestiresiz. Mundaı úrdis bizdiń elde de qalyptasyp úlgerdi. Máselen, Aqtóbe qalasynda bıyl dúnıeden ozǵan Qazaqstannyń Eńbek Eri, jazýshy Ábdijámil Nurpeıisovtiń «Qan men ter» trılogııasynyń keıipkerlerine eskertkish ornatyldy. Onda Bel-Aran shoqy tasy sımvolynyń ústinde bostandyqqa umtylǵan Elaman men Qalen, sulý Aqbala, onyń ákesi Súıeý qart, olardyń artynda jalqaý Sýdyrahmet pen ósekshil Qaraqatyn jáne basyn tik ustap, ıtin ertken Táńirbergen beınelendi.
Qazaq kórkem sóz ónerinde balalar ádebıeti aıtarlyqtaı damydy. Keńestik kezeńde úlken mektep qalyptasty. Balalarǵa arnap «Shoqan asýlary» degen taǵylymdy kitap jazǵan Saparǵalı Begalınnen bastap, О́tebaı Turmanjanov, Seıitjan Omarov, Násireddın Serálıev, Sansyzbaı Sarǵasqaev, Mashqar Gýmerov, Qaraýylbek Qazıev, Áldıhan Qaldybaev, Qastek Baıanbaı, Moldahmet Qanaz, Marat Qabanbaı, Sháken Kúmisbaıuly, О́tepbergen Aqybekuly, Seıitqul Ospanov, Qýandyq Túmenbaı, Baıbota Serikbaev sekildi syrshyl sýretkerler ónimdi eńbek etti.
Ásirese balalar ádebıetiniń damýyna qabyrǵaly qalamger Berdibek Soqpaqbaev zor úles qosty. Jazýshynyń 1951 jyly shyqqan «On alty jasar chempıonynan» bastap, «Alystaǵy aýylda», «Balalyq shaqqa saıahat», «Aıajan», «Qaıdasyń, Gaýhar?» povesteri men «О́lgender qaıtyp kelmeıdi» romanyn balalar ǵana emes úlkender de qolynan túsirmedi. Al «Meniń atym Qoja» povesi qazaq ádebıetiniń shoqtyǵy bıik týyndysyna aınaldy. Kitapty oqyǵan barlyq bala «Qoja» sekildi erkindikti unatty. Bir qaraǵanda tentek, qıqar, biraq aqyldy jetkinshektiń bolmysy sol kezdegi ıdeologııanyń qalybyna syımady. Jazýshyǵa da synshylar tarapynan ushqary pikirler aıtyldy. Alaıda sátti somdalǵan Qoja beınesi talaı talantty balanyń kózin ashty. Bul povest orys, ýkraın, fransýz, latysh, ózbek sekildi birneshe tilge aýdaryldy. 1963 jyly «Qazaqfılm» kınostýdııasy shyǵarma jelisimen fılm túsirdi. Talantty rejısser Abdolla Qarsaqbaev qoltańbasyn tanytqan týyndyny qanshama jyldar ótse de kórermender áli qumartyp kóredi. 1967 jyly Fransııanyń Kann qalasyndaǵy jastar men balalarǵa arnalǵan kınofılmderdiń halyqaralyq festıvalinde ol bas báıgeni jeńip aldy.
«Ana tili» gazetiniń 2020 jyly №50 (1570) 10-23 jeltoqsanyndaǵy sanynda belgili qalamger, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Janbolat Aýpbaevtyń «Balalyq beınemizdiń belgisi» atty maqalasy jaryq kórdi. Onda tanymal pýblısıst «Meniń atym Qoja» kitaby keıipkerine eskertkish qoıý máselesin kóterip:
«Endi, deımiz de, 68 el tiline aýdarylyp, 32 memlekettiń fılmotekasynda turǵan týyndy naǵyz týyndy-aq emes pe?! Eńbek, keremet eńbek-aý, shirkin! Olaı bolsa ondaǵy basty keıipker kishkentaı Qojaǵa nege sımvoldyq obraz turǵysynda eskertkish ornatpasqa?! Munda biz joqtan bar jasaıyq dep býynsyz jerge pyshaq uryp otyrǵanymyz joq. Álemdegi órkenıetti elderdiń tarıhynda mundaı úrdis bar. Oǵan máselen, Parıjdegi Vıktor Gıýgo kitabyndaǵy Gavroshqa, Rıgadaǵy aǵaıyndy Grınder týyndysyndaǵy Bremen mýzykanttaryna, Samaradaǵy Iаroslav Gashek shyǵarmasyndaǵy saıypqyran sarbaz Shveıkke, Madrıdtegi Djoan Ketlın Roýlıng kitabyndaǵy keıipker Garrı Potterge qoıylǵan eskertkishterdi úlgi etip aıtýǵa bolady. Al Korneı Chýkovskıı, Gans Hrıstıan Andersen, Sergeı Mıhalkov óleńderi men áńgimelerindegi Vılnıýstegi Aıbolıt, Kopengagendegi Sý perisi, Máskeýdegi Stepa aǵaı músinderi she? Aıta bersek tórtkúl dúnıedegi balalar jazýshylarynyń eńbegimen ómirge kelgen mundaı obrazdy tastuǵyrlar kóp... Tipten kóp! Solardyń qatarynda ózimizdiń máńgilik bala beınemiz – kishkentaı Qoja tursa munyń esh artyqtyǵy bolmas edi» dep jazdy. Osy maqala jaryq kórisimen ile avtorǵa sol kezdegi Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Baspasóz hatshysy Berik Ýálıden jaýap hat keldi. Hat tolyǵymen «Ana tili» basylymynda jarııalandy.
«Qurmetti Janbolat Álıhanuly! Sizdiń «Ana tili» gazetine 10.12.2020 j. (№50) jarııalanǵan «Balalyq beınemizdiń belgisi» dep atalǵan maqalańyzdyń negizinde Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti Memleket basshysyna qyzmettik hat jazǵan edi. Onda Siz kóterip otyrǵan B.Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» shyǵarmasynyń keıipkerine eskertkish ornatý týraly máselesimen qosa, qazaq balalar ádebıetin damytý, balalar jazýshylaryn yntalandyrý, olarǵa memleket tarapynan júıeli túrde qoldaý kórsetý máselelerin de qosa jazǵan edik. Sizdiń maqalańyzda kóterilgen máseleni Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly qoldap, Memlekettik hatshy Q.Kósherbaev arqyly Úkimetke jáne salalyq mınıstrlikter men Nur-Sultan qalasynyń ákimdigine tapsyrma bergen bolatyn. Jýyrda vıse-premer Eraly Toǵjanovtan atalǵan hatta kóte-rilgen máseleler boıynsha atqarylyp jatqan jumystar týraly jaýap keldi. Hatta: «...Nur-Sultan qalasynyń ákimdigi B.Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» shyǵarmasynyń keıipkerlerine elordada eskertkish ornatýǵa 2021 jylǵy jergilikti bıýdjetten nemese demeýshilerdiń esebinen qarjy qarastyrý máselesin pysyqtaýda» dep jazylǵan. Sonymen qatar balalar jazýshylaryna qoldaý kórsetý maqsatymen 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan keshendi is-sharalardyń jobasy ázirlenipti. Iаǵnı Sizdiń qazaq baspasózi arqyly kóterip otyrǵan máseleńiz Memleket basshysynyń nazarynan tys qalmaı, tıisti memlekettik organdarǵa tapsyrma berilip, naqty sheshimder qabyldanyp, aýqymdy jumystar atqarylyp jatyr» delingen.
Bıyl Memleket basshysynyń qoldaýymen elimizde Balalar jyly jarııalandy. Osy jyl aıasynda balalarǵa arnap birqatar is-shara qolǵa alyndy. Sonyń biri retinde 1 maýsym – Halyqaralyq balalardy qorǵaý kúninde elordadaǵy «Jetisý» saıabaǵynda Berdibek Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» kitabynyń keıipkerine eskertkish ashylady. Buǵan deıin balalar Qojanyń beınesin kitaptan oqyp, kınodan tamashalasa, endi eskertkishin kórip, máz-meıram bolady.
