Ortalyq Azııada ortaq qundylyq kóp

Astanada elimizdiń Din ister agenttiginiń uıytqy bolýy­men «Ortalyq Azııadaǵy ıslamnyń róli» taqyrybynda konferensııa ótti. Oǵan tanymal teolog-ıslamtanýshylar, din salasyndaǵy qarym-qatynasty retteý jáne dinı ekstremızmge qarsy turý máselelerimen aınalysatyn Reseı, О́zbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Túrkııa, Egıpet memleketterinen kelgen sarapshylar, memlekettik organdar ókilderi, din jáne dinı senim bostandyǵy máselelerin zertteýshi qazaqstandyq sarapshy-mamandar, ǵalymdar, dintanýshylar, úkimettik emes uıymdar ókilderi qatysty. Jıynǵa qatysýshylar ıslam dininiń rólin, onyń Qazaq­stan men Ortalyq Azııa memle­ketteriniń mádenı jáne rýhanı turǵydan damýyndaǵy yqpalyn talqylap qana qoımaı, Ortalyq Azııa aımaǵynan shyqqan mu­sylman oıshyldarynyń qala­mynan týǵan ǵylymı, ádebı, mádenı jáne rýhanı-ónegelik muralardyń qazirgi kezdegi eks­tremıstik ıdeıalardyń taralýyna ıdeologııalyq turǵyda bóget bola alatynyn atap ótti. Máselen, halyqaralyq jıyndy ashqan Din ister agenttiginiń tóraǵasy Marat Ázil­hanov ıslam dininiń róline toqtala kele, Ortalyq Azııa aımaǵynan shyqqan ǵulamalardyń ıslamnyń, álemdik ǵylym men mádenıettiń damýyna aıtarlyqtaı úles qosqanyn jetkizdi. «Ortalyq Azııa – ıslam damýynyń tarıhı ortalyǵy. Bu­ǵan osy aımaq ǵalymdarynyń baı murasy men olardyń ıslam damýyna qosqan úlesi kýá. Degen­men, atqarylatyn is áli de kóp. Sebebi, ıslam dininiń áleýmettik-mádenı fenomeni san qyrly jáne ol pánaralyq zertteýdi talap etedi», dedi Din ister agenttiginiń tóraǵasy óz sózinde. Konferensııada sóz alǵan Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan qajy Malǵa­jyuly óziniń sózinde izgilik pen izettiliktiń, bereke men birliktiń, eki dúnıe baqytynyń bastaýy bolǵan din – Islamnyń qazaq to­py­­raǵyna jetkenine 1250 jyldan asqanyna, al baıtaq dalany mekendegen babalarymyz óz salt-dástúri men bolmysyna barynsha jaqyn dindi VIII ǵa­syrda qabyldaǵanyna toqtala kele: «Islam – osyǵan deıin jur­tymyzdyń júrer joly, baǵyt-baǵdary, qorǵany, tiregi de bolyp keledi. Asyl dinnen qýat alǵan hal­qymyz qamyqqanǵa qamqor, ult­tar men ulystardy yntymaqqa uıyt­qan irgeli elge aınaldy», dedi. Al R.B.Súleımenov atyndaǵy Shy­ǵys­taný ınstıtýtynyń dırektory, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Ábsattar Der­bisáli jıyn aıasynda sóılegen sózinde ıs­lamdaǵy bilim-ǵylymnyń ór­ken­deýine qazaq halqynyń qos­qan úlesi de zor ekendigin tilge tıek etti. «Islamǵa deıin de bizdiń babalarymyzdyń ózindik mádenıeti, ǵylym-bilimi, jazýy boldy. Islam qazaq dalasy­na bilim-ǵylym ákelse, biz de úlken ıslam órkenıetine úles qosqan halyqpyz», dedi. Sondaı-aq, ol Túrkııanyń joǵary oqý oryndarynyń kitaphanalarynda, mem­le­kettik jáne jekemenshik qoljazba qor­larynda Ortalyq Azııadan shyqqan ǵulama ǵa­lym­dar men oıshyldardyń kópte­gen eńbegi saqtalǵanyn, alaıda, olardyń tolyq dárejede ja­ryqqa shyqpaǵanyn aıtty. «Men bul rette, ásirese, Qazaq­stannyń orta ǵasyrlardaǵy Otyrar, Saıram, Farabı, Taraz, Balasaǵun, Sy­ǵanaq, Túrkistan sekildi ejel­gi qalalarynan shyqqan oı­shyl­­dardyń mol muralary aıryq­sha tańdanys pen tebirenis týǵy­za­tynyn aıtqym keledi», dedi ózi­niń sózinde ol. Bul kúni sheteldik sarapshylar da baıan­damalar oqyp, óz kókeılerinde júrgen máselelerdi ortaǵa saldy. Máselen, Reseı Ǵylym akademııasyna qarasty Shyǵystaný ınstıtýtynyń jetek­shi ǵylymı qyzmetkeri Farıd Abdýllın búginde ıslamdy álem­dik din retinde tereń oqý jáne ıslamdyq aǵartý, ıslamdaǵy bilim salalaryn túbegeıli zertteý úderisi keńinen júrgizilip jatqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul akademııalyq qoǵam – arabtanýshylardy, ıslamtanýshylardy jáne tarıhshylardy ǵana emes, jańa zamannyń ımamdaryn daıarlaıtyn dinı qaıratkerlerdiń basyn da biriktirgen. «Islamnyń álemdik din retindegi eń negizgi artyqshylyqtarynyń biri – onda bilim-ǵylym men senim árqashan, árdaıym maǵyna jaǵynan uqsas uǵym retinde qarastyrylady. Iаǵnı senim – bilimniń fýnksııasy bolsa, bilim de senim­niń fýnksııa­sy. Demek, bilim men ǵylymǵa umtylý – árbir senim ıesiniń bas­­ty mindeti bolýy tıis», dedi sheteldik ǵalym. Kaır memlekettik ýnıver­sıtetiniń professory Fýad Mahmud Ortalyq Azııanyń ıslam órkenıetine qosqan úlesi tek uly ǵulamalardy usynýmen ǵana shektelmegen degen oıymen bólisti. «Bálkim, ol álemdik órkenıetke «medreseni» meshitten táýelsiz ǵylymı bilim berý mekemesi retinde usynyp, onda ilim izdenýshiler sa­paly ǵylymı daıyndyqtan óte kele, ustaz­dary bastaǵan ǵylymı zertteýlerdi jalǵas­tyryp alyp ketetin ǵa­lym­dardy shyǵarý arqyly dúnıe­júzilik ǵylymǵa kóp úles qosqan bolýy múmkin», dedi ol bul jóninde. Konferensııa qory­tyn­dy­synda ortaq úndeý qabyldandy. Úndeýde ǵulamalardan qalǵan ǵylymı, ádebı, mádenı jáne rýha­nı-ónegelik muralardyń búgin de óz mańyzdylyǵyn joımaǵany, sondyqtan, halyq­tardyń órkendeýi úshin, ǵylym men má­de­nıetti damytý úshin, sonymen qatar, Ortalyq Azııa aýmaǵynda musyl­man qaýymynyń ıntellektýaldy damýy úshin negiz qalaý qajettigi aıtyldy. Bul oraı­da, jıynǵa qatysýshylar azamattardy, zııaly qaýym ókilderin, sarapshylar qaýymdastyǵyn, musylman din qyzmet­shilerin osyn­daı rýhanı áleýetti saqtap, ony ary qaraı kúsheıtý jolynda bar kúsh-jigerdi biriktirýge shaqyrdy. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan».