Kisilik formýlasy

О́ndiriste jumys istep tájirı­be jınaqtaǵan ol 1969 jyly S.M. Kırov atyndaǵy Qazaqtyń memle­kettik ýnıversıtetiniń zań fakýl­tetine oqýǵa túsip, atalmysh oqý ornyn 1974 jyly úzdik bitirip, arnaıy joldamamen Shymkent oblystyq sotyna tálimger bolyp barady. Tájirıbeli mamandardan úırene júrip, sýdıalyq qyzmettiń qyr-syryn tez meńgerip alǵan alǵyr jas maman 1975 jyl­dyń qazan aıynda oblystyq sot­tyń múshesi bolyp saılanyp, 12 jyl boıy oblystyq sot sýdıasy retinde minsiz qyzmet at­qa­ra­dy. Uıymdastyrýshylyq qa­rym-qabiletimen kózge túsken Beket Turǵaraevty Shymkent qala­­­syn­daǵy Dzerjınskıı aýdan­dyq halyq sotyna basshylyqqa ji­beredi.

Ol – keńestik dáýirde er jetip, bilimi men biligin tııanaqtap, óziniń tanym-túısigimen, ýaqyt talabyn sergek seziný qabiletimen jastaıynan atqa qonyp, el basqarý isine aralasty. Qandaı qyzmet júktelse de qabilet-qarymyn joǵary deńgeıde tanytyp, ózine senip tapsyrylǵan salany jetistikterge jetelep ketýde uıymdastyrýshylyq qasıetin kórsetti.

Onyń boıynda úlgi tutatyn qasıetter óte kóp. О́zgelerdiń qy­zy­ǵatyny da erekshe ádildigi men parasattylyǵy. Keıbireýler sha­rýanyń basyn sál-pál qaıyrsa boldy keýde qaǵyp, omyraýlap shyǵa kelse, Bekeń sabyrly da syrbaz minezinen aýytqyǵan emes.

Bilimdi de jigerli tóraǵa jańa qyzmetinde óziniń iskerligimen qosa uıymdastyrýshylyq qabiletin tanytty. Halyqtyń quqyqtyq saýa­tyn jetildirý maqsatynda sot janynan qoǵamdyq negizdegi halyq ýnıversıtetin ashyp, halyq zasedatelderi men aýdandaǵy bar­lyq sala qyzmetkerlerin atal­mysh ýnıversıtetke tartyp, olardyń quqyqtyq bilimin tereń­detýine jol asha bildi. Elimiz bo­ıynsha tuńǵysh ret aýdandyq sot jumysynyń negizinde oblys­tyq, respýblıkalyq, halyq­ara­lyq semınar-keńester ótki­zýge bastamashyldyq tanytty. Júr­gizilgen jumystar nátıje­sinde aýdandyq halyq soty respýb­lıkanyń úlgili bazalyq soty dep tanylyp, Ádilet mınıstrligi sot­tyń jumys tájirıbesin respýblıka sýdıalar qaýymdastyǵy arasynda keńinen nasıhattaýǵa qaýly qabyldady.

Jemisti jumystar baǵalanbaı qalǵan joq. Beket Turǵaraulyna 1989 jyly oǵan «Qazaq SSR-nyń eńbek sińirgen zańgeri», degen qurmetti ataq berildi.

Beket Turǵarauly 1992 jyly 16 qańtarda Shymkent oblystyq sotynyń tóraǵasy bop saılandy. Úlken senimge ıe bolyp oblys­tyq sot tizginin qolyna alǵan ol óziniń baı tájirbıesi men kúsh-qýatyn oblystyq sottyń ju­mysyn jaqsartýǵa jumsady. Oblys­tyq sot ǵımaratyn qaıta jón­deýden ótkizip, kompıýterlik júıe engizip, sýdıalardyń is qa­raý tájirbıesin arttyrýǵa mol septigin tıgizgen ádistemelik kabı­netter ashty. Sot májilis zal­darynyń ardaqty bılerimiz Tóle, Qazybek, Áıteke bılerdiń atymen atalýy sýdıalardyń rýhyn kóterý men birge halyq kóki­regine sol danalardyń búgingi izbasar­laryna degen qurmet sezimin oıatty. Halyqtyń quqyqtyq saýatyn ashý maqsatynda oblystyq sottyń quryltaıshylyq etýimen «Zań jáne zaman» gazetin ashty. Gazet redaksııasyn oblystyq sot ǵı­maratyna ornalastyryp, ony túgel tehnıkalyq kerek jabdyq­tar­men qamtamasyz etti. Bul Res­pýb­­lıka kóleminde tuńǵysh ret qol­ǵa alynǵan quqyqtyq basylym edi.

Shymkent oblystyq soty­nyń sot, quqyqtyq reformany júzege asyrýdaǵy osyn­daı úlgili tájirıbesi Qazaq­stan Res­pýblıkasy Ádilet mınıs­trli­giniń sheshimimen 1994 jyly respýb­lıkalyq bazalyq sot dep tanyldy.

Beket Turǵaraev 1996 jy­ly qańtar aıynda Qazaq­stan Res­pýb­lıkasy Bas Prokýratýrasynyń quqyqtyq-aqparat basqarmasynyń bastyǵy bolyp taǵaıyndaldy. Jıyrma jyl jınaqtaǵan mol tájir­bıesin jańa qyzmetinde keńi­­nen paıdalanyp, zańdardy júıe­leý, ony aýdandyq, oblystyq proký­ratýralarǵa taratyp, ony jedel júzege asyrýdy uıymdas­tyrdy. B.Turǵaraevtyń bastamasy boıynsha, respýblıka pro­ký­­ratýrasynyń «Zań jáne zaman» qoǵamdyq-saıası, ǵylymı-qu­qyqtyq jýrnal dúnıege keldi.

1998 jyldyń sáýir aıynda Beket Turǵaraev Ádilet mınıs­tr­liginiń shaqyrýmen mınıstrliktiń sot jumysyn uıymdastyrý de­par­tamentiniń dırektory bolyp taǵaıyndalady. Bul qyzmetinde de, ol óziniń baı tájirıbesi men úlken bedelge ıe bolady. Ádilet mınıstrligi jasaǵan joba negizinde «Atqarýshylyq is júrgizý» týraly tolyqqandy zańnyń shyǵýyna jáne oǵan keıinnen túzetýler men tolyqtyrýlar engizilgen tusta da, bilikti zańger retinde óziniń mol úlesin qosady.

Atalmysh zańdy ǵylymı turǵy­dan damyta otyryp, «Atqarý­shy­lyq is júrgizýdi uıymdast­y­r­ý men damytý týraly», degen tyń taqyrypta 2002 jyly kan­dı­dattyq dıssertasııa qorǵap, salany odan ári tereńdete zertteı kele 2007 jyly «Atqarýshylyq is júrgizý quqyǵynyń teorııalyq problemalary», degen taqyrypta doktorlyq dıssertasııa qorǵap shyǵady.

1999 jyly Beket Turǵaraev Soltústik Qazaqstan oblystyq sotynyń tóraǵasy bolyp ta­ǵaıyn­­­­dalady. Oblystyń sot sa­la­syndaǵy jumys bir júıege túsiriledi. Sonyń nátıjesinde Soltústik Qazaqstan oblysy sot­tary respýblıka boıyn­sha jaqsy kórsetkishterge qol jet­­kizedi. 2003 jyly ol «Qur­met» ordenimen marapattalyp, osy jyly Respýblıkanyń «Qur­metti sýdıasy» atanady. Be­ket Turǵaraevtyń iskerligi men uıym­dastyrý qabiletin baǵalaǵan sýdıalar qaýymdastyǵy ony res­pýblıka sýdıalar Odaǵynyń tóraǵasy etip saılaıdy. Ol bul qoǵamdyq mindetti de, sheber úılestire bildi. Sýdıalar bedelin arttyrý baǵytynda kóptegen tyń is-sharalar atqardy. Sýdıalar qaýymdastyǵynyń aldyndaǵy osy sekildi jáne basqa da zor eńbekteri eskerilip, ol Odaqtyń eń joǵarǵy marapaty – «Úsh bı» belgisine ıe boldy.

Álemdegi basqa halyqtar sııaq­ty bizdiń qazaq halqy da ádilet­tilik pen baqytqa jetý jolynda ǵasyrlar boıy kúresip kelgeni tarıhtan belgili. Sol kúres jolynda halqymyz qanshama qasiretti taǵdyrdy bastan keshkenin ókinish­pen eske ala otyryp, táýelsiz­digi­mizdiń 30 jylynda babalar arma­ny­­nyń oyndalǵanyn búgingi urpaq bilýi tıis. Qoǵamnyń osy zárýligin sezgen Beket Turǵarauly eshbir shaqyrýsyz óz bastamasymen rýhanı salaǵa den qoıady. Bar bilimi men boıyndaǵy zor uıym­das­tyrý­shylyq qasıetin osy jolǵa saldy.

Sondyqtan ol halyqaralyq deńgeıde ótip jatatyn aýqymdy is-sharalarǵa da qoldaý kórsetip keledi. 2003 jyly «Qazaqstannyń Reseıdegi jyly» aıasynda Reseı ǵalymdary men zańgerleriniń qa­ty­sýymen «Sot reformasy jáne onyń perspektıvalary», de­gen taqyrypta Máskeýde bir­­lesip ótkizgen ha­lyq­aralyq kon­­fe­rensııanyń jo­ǵarǵy deń­geıde ótýine mol úles qos­ty. Qa­sıet­ti Túrkistannyń 1500 jyl­dyq merekesine oraı, qa­zaq­­tan shyq­qan tuńǵysh dıplomat Názir Tóre­qulovqa arnalǵan halyq­aralyq konferensııa qarsa­ń­ynda baspasóz betinde ǵyly­mı maqalalar jarııalap, is-sha­ralardyń óz deńgeıinde ótýine jan-jaqty azamattyq úlesin qos­ty. Kıeli ólkeniń kindigi Qazy­ǵurt aýdanynyń 75 jyldyq mereıtoıyna tartý retinde kóp­shilik qunyǵa oqyp, qumardan shyq­qan, el ıgiligine aınalǵan «Qazy­ǵurt» atty tarıhı-tanym­dyq ensı­klo­pe­dııasynyń shy­ǵýyna, son­daı-aq «Ońtústik Qa­zaq­stan» en­sı­klo­pedııa­synyń da jaryq kórýine kómek qolyn sozyp, demeýshilik jasady.

«Týǵan jerge týyńdy tik!», de­gen qaǵıdany basshylyqqa alǵan B.Turǵaraev «Týǵan jerge taǵ­zym» atty aksııa ótýge bastamashy bolyp, Qazyǵurt aýdany, Taldybulaq eldi mekenindegi ózi tuńǵysh ret esigin ashqan bastaýy­sh mektepti jańadan turǵyzyp, ony 9 jyldyq ortalaý mektepke aı­naldyrýǵa atsalysty. Mektepti tolyq kompıýterlendirip, qazaq aqyn-jazýshylarynyń shyǵarma­larymen mektep kitaphanasynyń negizin qalap berdi.

Onyń – mesenattyǵy bir bólek, al aǵartýshylyǵy irgeli isterden turady. Beket Turǵaraev Soltústik Qa­zaqstan oblysynda qyzmet iste­gen jyldarynda Qazaqstan Res­pýblıkasy Prezıdentiniń «Má­denı mura» baǵdarlamasynyń iske asýyna atsalysty. Ol «Jeti jarǵy» jáne «Qojabergen jyraý» halyqaralyq qaıyrymdylyq qoryn quryp, qazaq halqynyń dańqty batyry, qolbasshysy, jyraý Qojabergen Tolybaıulynyń ataqty «Elim-aı» jyryn jáne ta­ǵy da basqa shyǵarmalaryn ja­ryqqa shyǵaryp, jyraýdyń el ómirindegi eleýli kezeńde, otandy qorǵaýǵa eldi kóterip, qaharly jaý jońǵar qalmaqqa qarsy turyp, týǵan jerdi qorǵaýǵa orasan zor úles qosqan uly tulǵa ekenin halyqqa jetkizip, mol murasyn mıras etip qaldyrýǵa yqpal etti. Soltústik Qazaqstan óńirinde «О́lke tarıhy, tulǵalar taǵdyry» atty halyqaralyq ǵylymı konferensııa ótkizip, sol ólkede týyp-ósip, azattyq pen bostandyqty ańsaǵan otarshyldyqqa qarsy kúresken kóptegen uly tulǵalardy el esine túsirip jaryqqa shyǵardy.

Úkili Ybyraı, Aqan seri, Bir­jan sal, Segiz Seri, Shal aqyn, Maǵjan Jumabaevtardyń ulty­myzǵa sińirgen eńbekterin jınaqtap, kitap etip shyǵaryp, halyqqa, mádenı oshaqtarǵa, mektepter men joǵary oqý oryndaryna, respýblıka kóleminde keń taralyp, oqyrman qolyna je­týine demeýshilik úles qosty. Shal aqynnyń, akademık Ev­neı Býketovtyń, Qojabergen jyraý­dyń eskertkish bıýsterin týǵan jerlerinde ornatyp, halqymen qaýysh­tyrdy. Qazaqtyń tuńǵysh aǵartýshy ǵalymy Shoqan Ýálı­hanovtyń Aıyrtaý aýdany, Sy­rymbet aýylynda ornalasqan «Aıǵanym» murajaıyndaǵy ki­taphana qoryna materıaldyq, mo­raldyq qoldaý kórsetip, ki­tap qorynyń artýyna qolushyn berdi. Jambyl aýdanynyń or­talyǵy Presnovka selosynda Qo­ja­bergen alańyn ashyp, sol jer­degi qazaq mektebine atyn bergizip, murajaıyn ashty. Alań­ǵa Qojabergenniń máńgilik es­kert­­kishin qoıyp, uly tulǵany ulyqtaýdyń úlgisin kórsetti. Ataq­ty Toqsan bıdiń jerlengen jerin taýyp, basyna kesene turǵyzdy. Sol mańdaǵy Zapadnoe selosynyń atyn ózgertip, Toqsan bıdiń atymen atatyp, Petropavl qalasynda bıdiń atyna kósheniń atyn bergizdi. «Babalar sózi aqyldyń kózi», degen kitap shyǵaryp, Toqsan bı bastaǵan dýaly aýyz sheshender men bılerdiń el aýzyndaǵy dana­lyq sózderin jınaqtap, tanymdy, tartymdy kitapty halyqqa usyndy.

Elimizdiń jergilikti ult ókil­deri azshylyq bolyp, basqa ult ókilderiniń basymdylyǵynan múl­de joıylýǵa jaqyn qalǵan ana tilimizge arasha túsip, kóptegen isterdi atqardy. Til týraly «Sa­namyzǵa silkinis kerek», degen kólemdi ǵylymı maqala jazyp, «Ege­men Qazaqstanǵa» jarııalap, til problemasyn sheshýdiń jolda­ryn kórsetti. «Mádenı mura» baǵ­darlamasyn Soltústik Qazaqstan óńirinde iske asyrýǵa qosqan orasan zor eńbegi memleket tarapynan joǵary baǵalanyp, «Parasat» ordenimen marapattaldy.

Mańǵystaý oblysynda qyz­mette bolǵan kezde ólkeniń mádenı is-sharalaryna da eleýli úles qosty. Mańǵystaý oblysynyń 40 jyldyǵyna, Aqtaý qalasynyń 50 jyldyǵyna baılanysty «Mań­ǵystaý aqyn jazýshylarynyń shy­ǵarmashylyq kitaphanasy» ta­qyrybymen 50 tomdyq kitap shyǵarýǵa tikeleı usynys jasap, úlken uıymdastyrýshylyq istiń basynda boldy. Kaspıı ınjenerıng tehnologııa ýnıversıtetinde qazaqtan shyqqan tuńǵysh dıp­lomat Názir Tórequlovtyń 120 jyl­dyǵyna oraı halyqaralyq ǵy­lymı konferensııa ótkizdi.

Memlekettiń el múddesi úshin jasap jatqan strategııalyq jos­parlardy júzege asyrýdaǵy bir­den-bir avangardtyq kúsh – ıdeo­logııa. Osy oıdy júzege asyrýda qanshama ister atqaryldy. 2012 jyly Astana qalasynda ótken halyqaralyq at báıgesine «Adaı» jylqysynan 5 arǵymaqty jibertip, onyń báıgege qatysýyna jaǵdaı jasady, nátıjesinde jańa­ózendik atbegiler bas báıgeni jeńip alyp qaıtty. Sol jyly kúzde báıgeden ozyp kelgen tulparlardy Rıazan qalasynda ótken dúnıe­júzilik at báıgesine qatysýǵa jaǵ­daı jasady.

2013 jyly mamyr aıynda uly jyraý Qojabergen Tolybaı­ulynyń 350 jyldyǵyna oraı, Al­maty qalasynda Qazaqstan Respýb­lıkasy ǵylym akademııasynda «Qojabergen jyraý uly dala daýysy» atty halyqaralyq konferensııa ótkizip, odan soń maýsym aıynyń jıyrmasynda Astana qalasynda Evrazııalyq ýnıversıtettiń úlken májilis zalynda 600 júzden astam delegat qatysqan «El tutastyǵy úshin kú­­resken qaharman tulǵa –

Qo­ja­­bergen jyraý» atty respýb­lı­kalyq ǵylymı praktıkalyq kon­ferensııa ótkizdi. Respýblıka táýel­sizdik saraıynda Qojaber­gen­niń 350 jyldyǵyna arnalǵan kon­ferensııa delegattaryna as berildi. Odan soń merekelik shara­nyń Soltústik Qazaqstan oblysynda jalǵasyp, jyraýdyń týǵan jerinde toılanýyn uıymdastyryp basshylyq jasady. Konferensııa qorytyndysy boıynsha ǵylymı-tanymdyq «Máńgilik eldiń – máń­gilik jyrshysy», degen kórkem be­zendirilgen kitap shyǵarylyp, res­pýblıka oqyrmandaryna qaıy­rymdylyq retinde keń taratyldy.

Beket Turǵaraev qazaq handy­ǵynyń 550 jyldyǵyna oraı Qoja­bergen jyraýdyń «Elim-aı» das­tanyn shyǵaryp, oqyrmanǵa keń taratty.

Beket Turǵaraev Ońtústik Qazaq­stan oblysynyń Qazyǵurt aýda­nynyń týmasy. «Týǵan jerge týyńdy tik!», degen qaǵıdany basshylyqqa alyp, Uly jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı Qazyǵurt aýdany, Saraphana selosynda «Baba­lar rýhyna taǵzym» keshenin ashyp, Uly Otan soǵysynan qaıtpaı qalǵan 384 bozdaqtyń atyn altyn árippen, qara mramorǵa jazdyryp jáne soǵystan kelip adal eńbekke aralasyp, dúnıeden ótken 190 arda­gerdiń de atyn jazdyryp, olar­dyń Uly babasy «Túgeıbolat» babaǵa arnalǵan 21 sharshy metrlik alyp eskertkish monýment pen taǵzym saǵanasyn turǵyzdy.

Beket Turǵaraev óziniń búkil sanaly ómirinde elge qyzmet etýdi aldyna murat etip qoıǵan azamat. Ol 2015 jyly qazan aıynda 1681-1684 jyldary Saıram qalasyna shabýyl jasaǵan qalmaq-jońǵarlarǵa qarsy turyp el qorǵaǵan, qasyq qany qalǵansha soǵysyp, erlikpen qaza tapqan, qazaq halqynyń dańqty batyry Tileý Aıtuly men onyń balasy Joldaıaqtyń er­ligin pash etetin at ústindegi aı­byndy eskertkishti Shymkent qalasyn­daǵy Qajymuqan atyn­daǵy stadıonnyń mańyna ornatýǵa aıryqsha úles qosty.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń «Bolashaqqa baǵdar: rý­hanı jańǵyrý» atty tarıhı baǵ­darlamalyq sózin basshy­lyqqa alyp, týǵan jeri Saraphana aýylyndaǵy tarıhı oryn «Babalar rýhyna taǵzym kesheni» mańynan bólingen 2 gektar jerge jastar saıabaǵyn ashyp, oǵan 1000 túp túrli aǵashtar otyrǵyzyp, jaryq or­­natyp, trotýar salyp, granıt tasqa uly Abaıdyń qara sózde­rinen jastarǵa tárbıelik uǵym beretin qasıetti qara sózder jaz­dyr­­dy, oryndyqtar qoıǵyzyp, gúl­­zar baqqa aınaldyrdy. Mine, aǵar­tý­shylyq qundylyǵynyń syıy!

Qazaq halqynyń tarıhynda eleýli oryn alǵan Orbulaq shaı­qasy jeńisiniń 375 jyldyq me­reıtoıynyń qarsańynda (Al­ma­ty oblysy Panfılov aýdany) Qos­qolań taýynyń etegindegi Sary­­­­­­belde jatqan uly qolbasshy Salqam Jáńgir han men onyń 56 batyr sarbazdary jatqan jer­di qorshatyp, hanǵa laıyqty es­kertkish belgi qoıdy. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Qazyǵurt aýdanynda Shymkent – Tashkent ha­lyqaralyq kúre joldyń boıyn­da, bıik tóbe basyna uly qa­har­mandar – Salqam Jáńgir men Jalańtós Bahadúrge arnap, olar­dyń at ústindegi aıbyndy eskert­kishterin ornatty.

Beket Turǵaraev ústimizdegi jyldyń 5 maýsymynda 75 jasqa tolmaq. Qazaqstan respýblıka­synyń quqyq salasyna, prokratýra sot júıesine jáne eldiń rýhanı – mádenı ómirine eleýli eńbek sińirgen asyl azamat áli de qatarda. Elimizdiń mádenı-rýhanı salasyna sińirgen eńbegi memleket tarapynan joǵary baǵalanyp, «Qa­zaqstannyń eńbek sińirgen qaı­­ratkeri», degen qurmetti ataq be­rildi.

2018 jyly birinshi jeltoqsanda Almaty oblysy, Panfılov aýda­ny­­­nyń ortalyǵy Jarkent aýylynda «Orbulaqtaǵy» uly jeńis­tiń 375 jyldyǵyna oraı «Bólek batyr» ortalyq saıabaǵynda es­kert­kish monýment ashylyp, ǵy­lymı konferensııa ótti. Osy jıynda Beket Turǵaraevtyń «Orbu­laqtaǵy» uly jeńistiń batyrlaryn máńgi este qaldyrýǵa jasaǵan eńbekteri eskerilip, oǵan «Panfılov aýdany­nyń qurmetti aza­maty» degen ataq berildi. Túr­kistan obly­synyń «Jomart júrek» jáne «Jyl­dyń tulǵasy» syı­lyǵymen marapat­­talǵan. Ta­rıh, zań, ádebıet pen má­denıetke jalpy ǵylymǵa sińir­gen eńbegi joǵary baǵalanyp, «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ǵylym akademııasynyń qurmetti múshesi», dep saılandy.

 Shymkent qalasynda M.Áýezov ýnıversıtetinde Almaty, Astana qalalarynyń tarıhshy, saıasatker ǵalymdary jáne Samarqan, Bishkek qalalarynan tarıhshy ǵalymdar shaqyrylyp «Ult ta­rıhyndaǵy Orbulaq shaıqasy: Uly jeńistiń aqıqaty jáne mańy­zy», degen halyqaralyq ǵylymı konferensııa ótkizdi. 2019 jyly 27 sáýirde qazaq halqynyń dańqty bıleri Tóle, Qazybek, Áıtekege arnap, Áıteke bıdiń 375 jyldyǵyna oraı, «Uly dala danalary», degen úsh bıdiń eskertkishin ornatýǵa bastamashy boldy. 2020 jyly Sozaq kóterilisiniń 90 jyldyǵyna oraı Sozaq selosyndaǵy Qarabýra kesenesiniń mańynan «Jastar» saıabaǵyn ashyp, onyń ishine «Sozaq qasireti» memorıaly ashylyp, onyń tarıhı sıpatynan túsinik ja­zylǵan kók tasty kórnekti jerine ornalastyrýǵa atsalysty.

Sozaq óńirinen shyqqan ataqty halyq kúıshisi Súgir Áliulynyń da eskerýsiz qalyp kele jatqanyn eske alyp, onyń eskertkish monýmentin Shymkent qalasynyń bir kórnekti jerine ornalastyrýmen uzaq ýaqyt aınalysyp, qala basshylyǵyna túsindirý jumystaryn júrgizip, dombyra kúnine oraı Súgir eskert­kishin ashýǵa atsalysty. Shymkent qalasynda aıtylǵan eskertkish ornatyldy.

«Jeti jarǵy jáne Qojaber­gen jyraý» halyqaralyq qoǵam­dyq qaıyrymdylyq qory «Máń­gilik el» saıabaǵy – kesene-eskert­kishter kesheni men ondaǵy ornalas­tyrylǵan keshender men keseneler eskertkishter bıýdjetten tys, qaıyrymdylyq qarajatpen ornatyldy. Osylardyń bárinde Beket Turǵaraulynyń qoltańbasy bar.

Qazaqstan táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaev «Tá­ýel­sizdik bárinen qymbat», degen baǵdarlamalyq maqalasynda «Elge qyzmet etýdiń ozyq úlgisin kór­setken Alash qaıratkerlerinen taǵylym alamyz. Olar azattyq jolynda qurban boldy. Alash qaırat­kerleriniń murasyn jastary­myzǵa jáne búkil álemge pash etýi­miz kerek», degen qaǵıdaly sózin is-júzinde oryndaý úshin, «Máń­gi­lik el» saıabaǵyna Alash arys­tary­nyń eskertkish músinderin qoıyp, jastarǵa úlgi etýde de onyń eńbegi zor. Sondaı-aq qazaq halqynyń dańqty, batyr balýany Q.Muńaıtpasovtyń týyl­ǵanyna 150 jyl tolýyna oraı, ásem eskertkish boı kóterdi. Bul atqa­rylǵan jumystyń bári týǵan jerge taǵzym etý aıasynda jáne elimiz táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı atqaryldy. Sondyqtan da «Máńgilik el» saıabaǵy – kesene-eskertkishter kesheni óziniń mazmun-maqsatymen, úılesimdigimen, bıik sapaly oryndalǵan óner týyndysy retinde jáne memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrýdyń ozyq úlgisi retinde qyzmet etýde.

Bekeń 2021 jyly qazan aıynda Sozaq aýdanynda «Sozaq qasireti memorıaly» eskertkishiniń ashylýyna belsene aralasyp, «Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý» komıssııasynyń jumysyna da belsene aralasty. Osylardyń bárin ol eshqandaı aqysyz-pulsyz atqardy. Keıbir jandar sharýanyń basyn sál-pál qaıyrsa boldy, keýde qaǵyp, omyraýlap shyǵa kelse, Bekeń sabyrly da syrbaz minezinen esh aýytqyǵan emes. Osy danalyqtan nár alǵan Bekeń de óz ómirinde asyp-tasqandy bilgen emes. Búginde bizge úlgi bolyp jet­ken saýapty isterdiń bári – sol zamannan kóshken ǵıbraty mol qun­dylyqtar.

Halqymyzda «Aı ortaq, Kún ortaq, jaqsy ortaq», degen sóz bar. Anany han kótergen, ákeni bas ýázir etken baýyrdy jarastyryp, aǵany tabystyryp, elshilik etip júrgen Beket Turǵarauly asyp-tasqan emes. Jany taza, adamgershiligi mol, júrek-qumyrasy jaýharǵa toly azamat búgin de belsendi.

 Halyqaralyq «Jeti jarǵy» jáne Qojabergen jyraý» qoǵamdyq-qaıyrym­dylyq qorynyń tór­aǵasy, Qazaqstannyń eńbek sińir­g­en qaıratkeri, Qazaqstan Res­pýb­­lıkasynyń eńbek sińirgen zań­geri – qurmetti sýdıasy, zań ǵylym­dary­nyń doktory, professor, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Ult­tyq Ǵylym Akademııasynyń qur­metti múshesi.

Qazirgi kezde Qazaqstan Respýb­lı­kasy ardagerler uıymy ortalyq keńesiniń tóralqa múshesi bolyp jáne Joǵarǵy sotymen ardager­ler uıymy respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi arasyndaǵy ózara ynty­maq­tastyq týraly keli­sim negizinde tatýlasý rásimderin retteıtin «Dá­ne­ker» qanatqaqty jo­ba­synyń je­tekshisi bolyp qyz­met atqarady.

Kisilik kelbeti joǵary adamdar kóp bolǵan saıyn, eldik qasıet te tamyryn tereńge jaıa túsetini anyq. О́zin syılaǵyndy ózgeler de qurmetteıdi. Biraq ol úshin syılata­tyn dárejege jetý kerek.

Kenjehan TО́LEBAEV,

Shymkent qalalyq ardagerler uıymynyń tóraǵasy,

Túrkistan oblysynyń qurmetti azamaty