Qıly kezeńniń jazyqsyz qurbandary

Is-sharany ashqan Arhıv dırektory Álııa Mustafına res­pýblıkanyń tarıhı kezeńge aıaq basqaly turǵan shaǵynda uıym­dastyrylǵan búgingi jıynnyń qatysýshylary – qazaq zııalylaryna qyrǵıdaı tıgen keńestik ókimettiń qyryp-joıǵan taǵdyr­larynyń ómirbaıanyn zerdelep, aqtap alý maqsatynda bas qosyp otyrǵanyn atap ótti. HH ǵasyrdyń 20 jyldarynan bas­tap búgingi kúnge deıingi saıa­sı áleýmettik oqıǵalarǵa qa­tys­­ty tarıhı qujattar kesheni Arhıvte saqtaýly turǵanyn til­ge tıek etken Arhıv dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdenti Q.Toqaevtyń bastamasymen qurylǵan saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtap alý jónindegi Memlekettik komıs­sııanyń Jobalyq keńsesimen bir­neshe joba boıynsha tyǵyz baılanysta jumystar atqary­lyp jatqanyna toqtaldy. Bul jaýapty jumysty júzege asyrý úshin Arhıvte arnaıy «HH ǵa­syrdaǵy saıası qýǵyn-súrgin materıaldaryn zerdeleý ortalyǵy» qurylǵan bolatyn. Osy baǵyttaǵy jumystarǵa elimiz táýelsizdik al­ǵan jyldardan beri tamyryna qaıta qan júrip, arhıvtik qu­jat­tar negizinde anyqtamalyq-aqpa­rattyq jınaqtar jaryqqa shyǵa bastaǵanyn aıtyp ótti.

Otandyq tarıhta keńestik óki­mettiń otqa oraǵan ozbyr saıasaty men qasaqana qyrýdy maq­sat tutqan májbúrli bastamalary­nyń qurbandary týraly jaryq­qa shyqpaǵan tyń qujat óte kóp. Prezıdent Arhıvi men Memle­ket­­tik komıssııanyń búgingi maq­saty – sol eldik pen teńdikti ańsa­ǵan júz jylǵa jýyq ýaqyt buryn abaqtyǵa jabylǵan el ar­daq­tylarynyń esimin ulyqtap, qoǵamǵa tanystyrý ári qaralanyp halyq jaýy atanǵan babalary­myzdy dáıekti dáleldermen dárip­tep, tarıhtyń shyndyǵyn ashý bolyp otyr. Jumys tobynyń usta­nymy, birinshiden, bolashaq urpaqtyń sanasyna sol dáýirdegi qazaq úshin qısynsyz qabyldanǵan qujattardyń mánin jetkizý bolsa, ekinshiden, halqy úshin qasiretti taǵdyrdyń ózine synbaǵan rýhty ult serkelerin tanystyra otyryp, búgingi urpaqtyń bolashaqqa degen senimdiligi men tabandylyǵyn qa­lyptastyrýdy maqsut tutady.

Táýelsizdiktiń eleń-alańynan bastap Alash ardaqtylaryn aqtaý jolynda aıanbaı eńbek etip júrgen tarıhshy ǵalymdardyń birazy osy dóńgelek ústelge qatysty. Jıynnyń moderatory UǴA akademıgi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Hangeldi Ábjanov óz kezeginde «HH ǵasyr­dyń sońynda elimiz táýelsizdikke qol jetkizdi, endi jańa, ádiletti Qazaqstandy qurý úshin aldymen zańsyz qýǵyn-súrgin kórgender­di, asharshylyqtan qyrylǵandar­dy aqtaýymyz kerek. Qaıǵyly tarıhtyń aqıqatyn qalpyna kel­tirip, bolashaqta mundaıdyń qaı­talanýyna jol bermeý qajet. Qýǵyn-súrginge ushyraǵandar áli de abaqtyda jatyr. Sebebi qujat­tar ashylmaı, qolǵa erkin tımeı, olardy abaqtydan shyqty deýge bolmaıdy. Biz arystarymyz ben jazyqsyz qurban bolǵandardy aqtap qana ar aldyndaǵy boryshymyzdy atqardyq dep aıta alamyz, – dep aqtańdaqtardyń arshylmaı jatqanyna abyrjý bildirdi.

1920-1950 jyldardaǵy sola­qaı saıasatty áshkerlep, aqıqatty aıtqan ult zııalylary men ozyq oıly basqa da azamattar rep­res­sııanyń qatal qarmaýynda tunshyqtyryldy. Teńdigi, quqyq bostandyǵy sherine jetken, demo­kratııalyq táýelsiz eldiń aza­maty bolyp shalqyp júrgen búgingi urpaq sol kezdegi eldiktiń jolynda qurban bolǵandardyń taǵdyrymen tólengen teńdessiz tegeýrin men janqııarlyq eńbe­giniń arqasy ekeni aıan. Sondyqtan olardy tolyq aqtap alý búgingi Prezıdenttiń bastamasymen qu­rylǵan Memlekettik komıssııa men arhıvterdiń negizgi paryzy bolyp qala bermek.

ALMATY