Oralmandar úshin azamattyq alý merzimi qysqarady

Keshe Úkimet otyrysynda kóshi-qon, agroónerkásiptik keshendi damytý jáne «Halyqtyq IPO» baǵdarlamasyn odan ári júzege asyrý sııaqty birneshe mańyzdy másele qaraldy. Bul jóninde otyrystan soń birden Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetine jınalǵan Úkimet músheleri málimdedi. Bul otyrys burynǵydan ózgesherek. Sebebi, burynǵydaı jýr­nalıster Úkimet úıine barǵan joq. Kerisinshe, otyrys aıaqtalǵan soń Úkimet músheleri Ortalyq kommıkasııalar qyzmetine jınalǵan jýrnalısterge keldi. Iá, brıfıng minberine de bireý emes, birden jeti spıker jaıǵasty. Úkimet múshelerin brıfıngke bastap kelgen Premer-Mınıstrdiń orynbasary Gúlshara Ábdiqalyqova otyrystyń kún tár­tibindegi birinshi másele Qazaqstan Prezıdentiniń osy jyldyń 18 sáýirinde ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń sessııasynda bergen tapsyrmalaryn júzege asyrý sharalary bolǵanyn atap ótti. Bul másele boıynsha Máde­nıet mınıstri Arystanbek Mu­hamedıuly qosymsha baıandap, vedomstvonyń ústimizdegi jyldyń 1 maýsymyna deıin Qazaqstan halqy Assambleıasy jyly men Konstıtýsııanyń 20 jyldyǵyn ótkizý boıynsha ulttyq jospar sharalary jobasyn jasaıtynyn jetkizdi. Al kelesi másele «Jasyl el» baǵdarlamasy boıynsha sóz qozǵalǵanda Premer-Mınıstrdiń orynbasary G.Ábdiqalyqova baǵdarlama iske qosylǵannan beri, ıaǵnı 2005 jyldan bastap 44 mln. túp aǵash otyrǵyzylǵanyn atap ótti. Oǵan sondaı-aq, 200 myńnan astam jas qatysqan, 11 myń gektar jer óńdelgen. О́z kezeginde Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipov Úkimet otyrysynda «Jasyl el» baǵdarlamasyn odan ári damytý boıynsha usynystaryn tanystyrǵanyn tilge tıek etti. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetinshe, 2013 jyly respýblıkalyq bıýdjetten baǵdarlamany qarjylandyrý kólemi 212 mln. teńgeni quraǵan. 2014 jylǵa qarjylandyrý shama­men 2 esege artyp, 404 mln.-ǵa jýyq teńgeni qurap otyr. Jer­gi­likti bıýdjetten 2013 jyly – 317,9 mln., 2014 jyly 303,6 mln. teń­ge bólingen. Úkimet otyrysynda qaralǵan máselelerdiń erekshe mańyzdysy kóshi-qon týraly bolǵan. Bul týraly brıfıngte Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova baıandady. Mınıstrdiń málimetinshe, osynaý aǵymǵa qaraǵanda soltústik aımaq turǵyndary 2050 jylǵa qaraı 900 myń adamǵa kemip, esesine ońtústik óńirlerde halyq sany 5,2 mıllıonǵa artady. Osyǵan oraı, ishki jáne etnostyq kóshi-qondy, sheteldik jumys kúshin tartýdy qarastyratyn kóshi-qon zańyn jetildirý kózdelýde. Elimizde oralmandar úshin azamattyq alý merzimi qys­qar­ty­lady, dedi T.Dúısenova. Birin­shiden, etnıkalyq qazaqtar óńirdi ózderi tańdaıdy, qandaı óńirge kelse de, oralman mártebesi barly­ǵyna taǵaıyndalady. Ekinshiden, «tóleý qabilettiligi» jóninde esh dáleldeme talap etilmeıdi, úshinshiden, azamattyq alý merzimi 1 jylǵa deıin qysqartylady. Al mınıstrlik eńbek resýrs­tary talap etilgen óńirlerdi anyqtaıdy. Mınıstrdiń aıtýynsha, osyǵan deıin shetelden kelgen qandastarymyz oralman mártebesin alý úshin 7 jyl kútýi tıis bolatyn. Etnıkalyq mıgranttar memleket anyqtaǵan óńirlerge kelgen jaǵdaıda ǵana oralman mártebesine ıe boldy. Al, óz betimen kelgen oralmandar mundaı mártebege ıe bolǵan joq. Budan ózge, oralmandar úshin óz tóleý qabilettiligin dáleldeý boıynsha mindetteme boldy. Budan ózge, ol eńbek resýrstary tapshy óńirlerge kelgen jaǵdaıda oralmandar úshin áleýmettik paketter qarastyrylatynyn jetkizdi. Bul paketke, aldymen, jolǵa, júk alýǵa járdemaqy engiziledi jáne arendalyq retinde 5 jylǵa qyzmettik turǵyn úı usynylady. 5 jyldan keıin jekeshelendire alady. «Kvotadan bólek qosymsha baldyq baǵalaý engiziledi, bul kvotadan tys bizdiń otandyq taýar óndirýshiler, eń aldymen, AО́K, óńdeýshi ónerkásipke, geologııalyq barlaýǵa qatysty, bul mamandar úlgige aınaldyrylǵan kásipter tizilimi aıasynda Qazaqstanǵa kelgen sheteldik jumyskerlerdi tarta alýy tıis», dedi T.Dúısenova. Sonymen qatar, ol sheteldik mamandardy eńbekpen qamtý kezinde olardyń biliktilik deńgeıi muqııat qaralatynyn atap ótti. «Shetelden mamandar kvota boıynsha tartylatyn. Árbir jumys berýshi qajetti mamandarǵa qatysty óz ótinimin beretin. Qazir oǵan jańa ózgeris engizip otyrmyz. Respýblıka boıynsha qajet mamandyqtar boıynsha shetel azamattary kelýi múmkin. Biraq, olar mamandyqqa ózderiniń saı ekendigin dáleldep berýi qajet. Bul maqsatta baldyq baǵa berý degen jańashyldyqty engizip otyrmyz», dep túsindirdi mınıstr. Brıfıngte budan soń Eko­nomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev, «Samuryq-Qazyna» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Elena Bahmýtova «Halyqtyq IPO» baǵdarlamasy sheńberinde «KEGOK» AQ-ty qazaqstandyq qor naryǵyna shyǵarýǵa daıyn­daý sharalary týraly habarlady. Kompanııany «Halyqtyq IPO»-ǵa shyǵarýǵa daıyndaý úzdik halyqaralyq tájirıbeler negi­zinde júzege asyrylady. Al ju­mysqa jetekshi otandyq jáne ha­lyq­aralyq kompanııalar tartylǵan. «Halyqtyq IPO» baǵdarlamasy aıasynda «KEGOK» AQ aksııalaryn ishki qor naryǵynda jappaı ornalastyrý 2014 jyldyń jeltoqsanynda ótýi múmkin, dedi E.Bahmýtova. Jalpy alǵanda, «KEGOK» kompanııasynyń qor naryǵyna shyǵýy boıynsha qabyldaǵan sharalaryn Úkimet qoldaǵan. Bar kedergilerdi aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin joıý úshin qoldaý kórsetýge nıet bildirilipti. Osylaısha, tarıftik retteý parametrleri boıynsha ádisterdiń sońǵy sheshiminiń zańnamasyna qajetti ózgertýlerdi engizgen soń kompanııa aksııalary bıylǵy jyldyń jeltoqsanynda qarjy bırjasynda saýdalanady dep boljaýǵa negiz bar. Kompanııa aksııalarynyń tabystylyǵyna keler bolsaq, qor ornalastyrylatyn qaǵazdardyń kiristilik mólsherlemelerin ekinshi deńgeıli bank depozıtteri boıynsha syıaqy mólsherlemelerinen tómen emes deńgeıde qamtamasyz etýdi boljap otyr. Brıfıng barysynda sondaı-aq, Úkimet otyrysynda qaralǵan taǵy bir másele – tamaq ónerkásibin qoldaý, sondaı-aq «Jol kartasy» sheńberindegi birinshi kezektegi sharalar retinde agroónerkásip keshenin damytý týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov baıandady. «1 mamyrǵa deıin Úkimet shy­ǵyndardy sýbsıdııalaý erejelerin qabyldaýy tıis. Bul buǵan deıin qoldanylmaǵan jańa mehanızm ári onyń naryqtaǵy qajettiligi joǵary. Ol ınvestısııalyq jobany iske asyrý barysynda kásipkerdiń shyǵynyn óteýdi kózdeıdi. О́z resýrstary esebinen iske asyrylǵan ınvestısııalardyń bir bóligi kásipkerlerge memleket bıýdjetinen qaıtarylady. Bul taýardyń ózindik qunyn tómendetip, básekelestikti arttyrýǵa jáne qaıtarym merzimin arttyrýǵa, aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi A.Mamytbekov. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».