Vıse-mınıstr eń aldymen Konstıtýsııaǵa qabyldanǵan túzetýler eldegi saıası modeldi ózgertetinin atap ótti. «Jańa modelge kóshýdiń negizgi ıdeıasy – bıliktiń ókildi tarmaǵynyń ókilettikterin kúsheıtý aıasynda Prezıdenttiń ókilettikterin qysqartý. Budan bólek, quqyq qorǵaý ınstıtýttaryn kúsheıtýge erekshe nazar aýdarylýda», dedi spıker.
Jańa saıası modelge kóshýdiń ár satysyna keńinen toqtalǵan mınıstrlik ókili Prezıdenttiń ókilettikterin qysqartý bóligindegi ózgeristerdi egjeı-tegjeı túsindirip ótti. Ol sondaı-aq aımaqtyq saıasatty qalyptastyrýdaǵy Prezıdent ókilettikteriniń yqpaly azaıatynyn atap ótti.
«Mysaly, kúni keshe qurylǵan 3 oblysta Konstıtýsııanyń tikeleı normasyn eskere otyryp, ákimder jańa tártip boıynsha taǵaıyndalady. Iаǵnı Prezıdent taǵaıyndaý úshin oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń ákimderi máslıhat depýtattarynyń kelisimi boıynsha keminde 2 kandıdatýra usynady, tıisti oblystyń máslıhat depýtattary 1 kandıdatýrany kelisedi. Mundaı daýys berý tártibi keshe Memleket basshysy qol qoıǵan Jarlyqta anyq kórsetilgen», dedi Alma Muqanova.
Referendýmda qabyldanǵan konstıtýsııalyq normalarǵa qatysty jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap bergen spıker konstıtýsııalyq zańdar men zańdardy qabyldaý tártibin, sondaı-aq Konstıtýsııalyq sottyń qyzmetin aıqyndaıtyn Konstıtýsııanyń erejeleri 2023 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine enetinin aıtty.
«Laýazymdy adamdarǵa ókilettikter berýdi belgileıtin Konstıtýsııanyń normalary – eger Konstıtýsııada basqasy kózdelmese, osy laýazymdy adamdar ókilettigi merziminiń aıaqtalýyna nemese ókilettikteriniń tolyq toqtaýyna qaraı qoldanysqa engiziledi. Mysaly, Senattaǵy Prezıdent taǵaıyndaıtyn 15 depýtat merzimi aıaqtalǵanǵa deıin óz ókilettikterin saqtaıdy. Sondaı-aq Konstıtýsııaǵa ózgerister engizilgen zańda qarastyrylǵandaı, Konstıtýsııalyq sot pen Joǵary aýdıtorlyq palata qurylǵanǵa deıin Konstıtýsııalyq keńes pen Esep komıteti óz jumysyn jalǵastyrady», dedi vedomstvo ókili.
Osyǵan oraı Konstıtýsııalyq Keńestiń qoldanylyp júrgen normatıvtik qaýlylary Konstıtýsııalyq sot olardy qaıta qaraǵanǵa deıin Konstıtýsııaǵa qaıshy kelmeıtin bóliginde qoldanylady.
«Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń Parlament palatalaryn qurý týraly erejesine keletin bolsaq, bul normalar segizinshi saılanǵan Parlament Májilisi depýtattaryn saılaýdan bastap qoldanylatyn bolady. Iаǵnı qazir Májilis depýtattary 8-shi saılanǵan Parlament Májilisiniń saılaýy jarııalanǵanǵa deıin (qazir 7-shi shaqyrylym 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń sońyna deıin) óz qyzmetin jalǵastyratyn bolady», dep túsindirip ótti Ádilet vıse-mınıstri.
Saılaý týraly zańǵa ózgerister engizý kózdelgen. Jaqyn arada tıisti túzetýler ashyq normatıvti aktiler saıtyna shyǵarylyp, halyqtyń talqysyna salynady. Alaıda Ádilet Mınıstrligi ókiliniń aıtýynsha, prezıdenttikke usynylatyn kandıdattarǵa qoıylatyn talaptar boıynsha usynylyp otyrǵan zań jobasynda eshqandaı ózgerister joq.
«Prezıdenttikke úmitkerlerge qoıylatyn memlekettik qyzmette jumys isteýiniń bes jyldyq ótiliniń bolý talaby saqtalady. Nege? О́ıtkeni Prezıdent – dáreje boıynsha eń joǵary memlekettik qyzmet atqaratyn tulǵa. Sondyqtan onyń memlekettik qyzmette jumys isteý tájirıbesi, kózqarasy bolýy kerek. Prezıdenttikke kandıdattar saıası partııanyń atynan ǵana emes, ózin ózi usyný arqyly da saılaýǵa qatysa alady. Onyń partııaǵa múshe bolýy mindetti emes», dedi vıse-mınıstr.
Brıfıng sońynda spıker referendýmdy «memlekettik júıeni jańǵyrtý men demokratııalandyrýdaǵy asa mańyzdy tarıhı qadam» dep baǵalady. «Prezıdenttiń aıtýynsha, Ekinshi Respýblıkanyń negizin qalaıtyn – halyqtyń daýys berýi. Konstıtýsııaǵa engizilgen túzetýler bılik tarmaqtary arasyndaǵy qatynastardyń jańa tepe-teńdigin qalyptastyrady, bul sýperprezıdenttik modelden kúshti Parlamenti bar prezıdenttik respýblıkaǵa túpkilikti aýysýdy qamtamasyz ete alady», dedi mınıstrlik ókili.
