Rýhanııat • 13 Maýsym, 2022

Taptaı berseń, túk qalmaıdy...

1950 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Qaraqat ta búldirgen sııaqty, shilde­niń ystyǵymen tolysyp, dóńgelenip, tamyzdyń basynda pisedi de, sol ýa­qytta termeseń, aǵyp túsedi. Búl­dir­gen tipti erte, kóktemde tolysyp, jaz­dyń alǵashqy ystyqtarynda aǵyp ketedi. Bizdiń kórgenimiz qoı qaraqat, aıý qaraqat ekeni belgisiz, áıteýir Sarysý ózenin qıyp, Nuraǵa bet alǵan temirjol boıyndaǵy maıda taldarda jypyrlap ósetinin bilemiz. Eki aýyldy toıdyratyn: О́spendi de, Jaryqty da. Eki aýyl el bop teretin tamyzdyń basynda. Osydan jıyr­ma jyl buryn sondaı edi.

Taptaı berseń, túk qalmaıdy...

Qazir ol jerdegi qaraqat qarań qa­lypty. Qurýǵa aınalǵan. Keıingi býyn qara­qat teremiz dep taldaryn syndyrǵan, ja­pyrǵan, julǵan, qysqasy buta, talyna qaramaı byrt-byrt úzgen be, áıteýir quryp ketýdiń aldyna aparǵan. Jáne tamyz týmaı shildeniń belor­tasynda, pispeı turyp typ-tıpyl qylyp ketetin kórinedi. Múmkin sodan tuqym shashyp úlgermeı me eken, beımálim. Osyǵan qarap tabıǵatpen úılese almaıtyn, sanasy iship-jeýdi, molyraq qamtyp qalýdy ǵana biletin ashkóz urpaq keldi me dep shoshısyń. Áıtpese ne kórindi?

Kezinde qaraqatqa tunyp turatyn ol jerler. Japyraqtary da biryńǵaı jasyl emes, qyzǵylt, kúreńge kelińkireıtin. Úlkender temirjol boıyndaǵy aǵashtardyń kóbin Karlag tutqyndary otyrǵyzǵan deıtin. Jandy sóz. Tutqyndar jemis aǵash­tarymen qosa egin, júgeri, taǵy basqa dándi daqyldardyń neshe atasyn ekken. Nebir agronom, baǵbandar bylaı tursyn, qaı sa­lanyń bolmasyn jiligin shaǵyp, maıyn ishken ǵalymdar otyrǵan tutqynda. Ekin­shi jaǵy – tegin jumys kúshi. Onyń ústine biz qaraqat teretin Sarysý ózeninen ári 20 shaqyrymdaı jerdegi Burma aýyly Karlag-tyń bir núktesi bolǵany aıtylady. Mańaıyn­daǵy jazyq jerdiń bári terek pen tal, egistikke qar toqtatý úshin otyrǵyzsa kerek.   

Qaraqatty tamyzdyń basynda ystyqta teretinbiz. Qoshqyl-qara, qyzyl tústi, terý de ońaı emes. Itshilegen eńbek. О́n­beıdi, kúshke kónbeıdi. Buta-butanyń ara­synda eptep otyrǵanyń. Kún bolsa ystyq. Móldiregen jemisti qatty qysyp jiberseń eziledi, túbinen julqysań buta­syn syndyryp alasyń, japyraǵyn jul­maý kerek degendeı. Olaı etpeýdiń bárin úlkenderden úırendik. Syndyryp, japy­raǵyn úzip almaý­dy. Bertinirekte eshkim aıtpaıtyn bolǵany da, shamasy. Tań ata kiriskende keshke deıin orta ne bir shelek teresiń-aý. Álgindeı eptep, talyn qıratpaı tergendikten ol da. Áıtpese julmalap, saýyp-saýyp alý kimniń qolynan kelmesin? Al endi sol jabaıy qaraqattyń tosaby bar ǵoı, boıǵa qan júgirtip, jan beredi keý­dege. Iisi burqyrap, keýdeni ashady. Dáminen áldebir asaýlyq pa, minez baıqalatyn. Odan keıin tosaptyń neshe atasyn tattyq qaladan. Tátti bolǵanymen, álgindeı bir erekshelik baıqala qoımaıdy. Sony otap, taptap joq qylýǵa aınalǵan jurtqa ne deýge bolady? Bireýlerdiń qaraqattaı móldir balalyǵy qalǵan sol jerde. Ol qaraqat baıaǵydaı syńsyp tursa, qanshama býyndy qýattandyrar edi. Qanshama jannyń túrli aýrýlaryna em bolary taǵy bar. Qasıeti kóp qoı, kóp.

«Tarta jeseń taı qalar» degen qazaq. Tap­taı berseń, túk qalmasy osydan baıqalady.