Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostovestiń aıtýynsha, otandyq kompanııalarda sapaly bilim alǵan, jańasha oılaıtyn, sıfrlandyrý, zamanaýı tehnologııalar, ekosaqtaý sekildi salalardy jaqsy meńgergen mamandarǵa úlken qajettilik týyndap otyr.
– Qazaqstanda shıkizat emes, kadr tapshy. Sondyqtan ǵylym men bıznestiń ózara baılanysyn arttyratyn jańa tásilder men jańa orta qajet, – deıdi N.Radostoves.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Joǵary oqý ornynan keıingi bilim departamenti dırektorynyń orynbasary Erjan Ámirbekulynyń málimetinshe, elimizdegi 37 joǵary oqý ornynda óndiristik óńdeý salasyna qajetti kadrlar daıarlanady. Olar 22 myńǵa jýyq adamdy oqytady. Bilim berý baǵdarlamalary aıasynda kadrlar daıarlaýǵa qatysty memlekettik tapsyrys kelesi baǵyttardy qamtıdy: taý-ken isi jáne paıdaly qazbalardy óndirý, metallýrgııa, taý-ken ınjenerııasy jáne metallýrgııalyq ınjenerııa. 2021-2022 oqý jylynda 2 050 grant bólinipti.
– 2018 jyly «Bilim týraly» zańǵa ózgerister engizilgen kezde joǵary oqý oryndarynyń akademııalyq jáne basqarýshylyq erkindigi keńeıtilgeni málim. Akademııalyq erkindik aıasynda joǵary oqý oryndary eńbek naryǵynyń qajettilikterin eskere otyryp, bilim berý baǵdarlamalaryn derbes ázirleıdi hám jańartady. Sonymen qatar óndiristik óńdeý salasy boıynsha 62 bilim berý baǵdarlamasy engizilgen arnaıy tizilim bar. Onyń 7-i ınnovasııalyq baǵytty qamtıdy, – deıdi E.Ámirbekuly.
2022 jyly taý-ken metallýrgııa kesheni sektory boıynsha 2 099 adam joǵary oqý ornyn aıaqtady. Onyń 1 690-y nemese 80 paıyzy jumysqa ornalastyryldy. Memlekettik tapsyrys boıynsha 830 adam joǵary oqý ornyn támamdady. Reformalardan kolledjder de syrt qalǵan emes. Ondaǵy tehnıkalyq jáne kásiptik bilim modýldik-quzyrettilik tásilge qaraı oıysyp keledi.
Jastardy jumysqa ornalastyrý úshin mınıstrlik arnaıy portal qurypty. Onda túlekterdiń túıindemeleri ornalastyrylady. Joǵary oqý oryndarynda olardy jumysqa ornalastyrýmen aınalysatyn arnaıy ortalyqtar jumys isteıdi.
Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵy atqarýshy dırektorynyń birinshi orynbasary Tólegen Muqanovtyń pikirinshe, naqty óndiris pen bilim berý baǵdarlamalarynyń arasyndaǵy alshaqtyq jer men kókteı.
– Sol sebepti stýdentter alyp jatqan bilimniń sapasy syn kótermeıdi. Osynyń saldarynan qolynda dıplomy bar túlekter kóp jaǵdaıda jumysqa ornalasa almaı jatady. Onyń ústine jumys berýshiler joǵary oqý ornyn endi bitirgen túlektiń tájirıbesiniń joqtyǵyn alǵa tartyp, jumysqa qabyldamaıdy. Qabyldaǵan kúnniń ózinde eńbekaqysy tómen oryndy usynady. Jastardy mundaı oryn qyzyqtyrmaıdy, álbette. Sondyqtan olar kommersııalyq qurylymdardy tańdaıdy. Sóıtip, meńgergen mamandyǵyna saı emes salada eńbek etýge májbúr. Stýdentterdiń óndiristik praktıkadan ótýi, olarǵa tálimgerlerdi bekitý de kóp problemanyń biri, – deıdi T.Muqanov.
Mınıstrlik ókili E.Ámirbekuly bilim berý baǵdarlamalary qaıta qaraýdy qajet etetinin moıyndap otyr. Biraq bul jerde de másele bar. Másele – taý-ken metallýrgııa kesheninde suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha kásibı standarttardyń joqtyǵynda. Sondyqtan olardy ázirleýge jumys berýshiler, oqý oryndary tegis qatysýǵa tıis. Jýyrda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi qurylǵanyn eskersek, bul másele aldaǵy ýaqytta sheshimin tabýy múmkin.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Indýstrııalyq damý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Turar Jolmaǵambetovtiń aıtýynsha, adam resýrstarynyń qanshalyqty mańyzdy ekeni pandemııa kezinde erekshe baıqalǵan.
– Biz bilikti kadrlardyń jekelegen kásiporyndardyń ǵana emes, tutas memleket tabysynyń kepili ekenin anyq túsingendeı boldyq. О́kinishke qaraı, sońǵy 20 jylda adamdardyń kóbi ekonomıst, qarjyger, zańger sekildi dástúrli mamandyqtardy tańdady. Sonyń saldarynan quzyretti tehnıkalyq kadrlardyń tapshylyǵy paıda boldy. Sol sebepti taý-ken metallýrgııa salasyndaǵy kásiporyndardyń kóbi shetelden tehnıkalyq mamandardy izdeýge májbúr, – deıdi T.Jolmaǵambetov.
Atalǵan problemany sheshý maqsatynda Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi kásiporyndardyń ınjenerlik-tehnıkalyq personalynyń shamamen 1 myń ókilin oqytý jáne taǵylymdamadan ótkizý jónindegi baǵdarlamany júzege asyrý úshin zańnamalyq túzetýler ázirledi. Buǵan jumsalatyn shyǵynnyń 80 paıyzyn memleket kóteredi de, qalǵan 20 paıyzy kásiporyndardyń esebinen ótelmek.
T.Jolmaǵambetovtiń pikirine súıensek, salada taǵy bir júıelik másele bar.
– Jastardyń kóbi orta tehnıkalyq mamandyqtarǵa barǵysy kelmeıdi. Al kásiporyndarda olarǵa degen suranys joǵary. Sondyqtan memleket bıznespen birlesip, jastardy tartý úshin yntalandyrý sharalaryn ázirleýi qajet. Sonda jastar jumyssyzdyǵy, sondaı-aq kásiporyndardaǵy kadrlar tapshylyǵy máselesi sheshiledi, – deıdi Indýstrııalyq damý komıteti tóraǵasynyń orynbasary.
Jýyrda elordada ótken Astana Mining & Metallurgy halyqaralyq taý-ken metallýrgııa kongresine qatysqan Máskeýdegi «MISIS» ulttyq zertteý tehnologııalyq ýnıversıtetine qarasty Taý-ken ınstıtýtynyń dırektory Aleksandr Mıaskov salaǵa kadr daıarlaý isindegi syn-qaterlerdi atap kórsetti.
– Jastar taý-ken metallýrgııa salasyn tańdaǵysy kelmeıdi. Demek, bul mamandyqtyń jastar arasyndaǵy bedeli tómen. Bul – bir. Ekinshiden, qazir dástúrli salalarda transformasııa júrip jatyr. Buǵan sıfrlandyrý jáne basqa da ózgerister jatady. Úshinshiden, salalyq mamandarǵa degen suranys azaıýda. Bul tutas álemdi sharpyp otyrǵan úrdis. Tórtinshiden, álemdegi taý-ken metallýrgııaǵa qatysty ǵylym nasharlap ketti. Besinshiden, bilim berý formaty ózgerýde jáne eńbek naryǵynda da ózgeris kóp, – deıdi A.Mıaskov.
Onyń pikirine qaraǵanda, qazir demografııalyq syn-tegeýrinderge baılanysty óndirý men óndiristiń ósýi, shıkizattyq jáne ónerkásiptik aımaqtardyń oqshaýlanýy, óndirý tehnologııalary men tutyný tehnologııalarynyń ózgerýi, balamaly energetıkany damytý, robottardy, jasandy ıntellekt pen sıfrly teńsizdikterdi paıdalaný, jumyskerlerdiń qysqarýy men transformasııasy, óndiristiń tereń ekologızasııasy jahandyq trendke aınalyp otyr.
– Bolashaqta joǵary eńbekaqy tólenetin 30 kásiptiń ishine ınjener-mehanıkterdi, hımık-ınjenerlerdi, taý-ken jáne geologııalyq ınjenerlerdi, ekolog-ınjenerlerdi qosar edim. Asa qajetti mamandyqtarǵa júrgizilgen zertteý kórsetkendeı, barlyq suranys jumysshynyń kásibimen tikeleı baılanysty. Sondyqtan ýnıversıtetter qajet pe, olar ónerkásiptiń suranysy boıynsha qansha taý-ken ınjenerin daıyndaı alady degen suraq týyndaıdy. Biliktilikke qatysty másele álem boıynsha tym tereńdep ketti. Másele mynada. Injenerlik mamandyqty meńgergender jumysshy mamandyqtary boıynsha jumys isteı beredi. О́ıtkeni onda usynystar kóp. Al jumys berýshi joǵary bilimi bar taý-ken ınjenerin tańdaıdy. Ekeýiniń jalaqysynda úlken aıyrmashylyq bar, – deıdi A.Mıaskov.
Dúnıejúzilik banktiń derekterine súıensek, eńbek naryǵynda jumys isteıtin árbir úshinshi qyzmetkerdiń quzyreti tym artyq ne olar oryndaıtyn qyzmet úshin jetkiliksiz. Sonyń saldarynan biliktilikke qatysty másele qalyptasady. Bul jaǵdaı jumys berýshilerge áser etedi. Ásirese pandemııa kezinde qatty baıqaldy. Máselen, jahandyq eńbek resýrstarynyń 85 paıyzy tómen jáne ortasha bilikti qyzmetkerlerden turady. Avtomattandyrý men sıfrlandyrýǵa baılanysty 2030 jylǵa qaraı kásipterdiń úshten bir bóligi ózgeredi. Mindetterdiń 14 paıyzy qazirdiń ózinde avtomattandyrylýy múmkin. Al 2025 jylǵa qaraı qyzmettiń jańa túrleriniń úlesi 27 paıyzdy quramaq. Bul rette tehnıkalyq daǵdylar 3-5 jyl ishinde eskirip, jumys berýshilerdiń 45 paıyzy talap etiletin biliktiligi bar qyzmetkerlerdi izdestirýde qıyndyqtarǵa tap bolady degen boljam bar.
Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵy atqarýshy dırektorynyń orynbasary Baqyt Manasbaevanyń aıtýynsha, kadrlyq máselelerdi sheshý úshin tıisti jumystar júrizilip jatyr. Máselen, qaýymdastyq Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen birlesip, bos jumys oryndaryna arnalǵan onlaın-jármeńkeler ótkizýdi qolǵa almaq.
– Osy jyldyń 27-29 maýsymynda mınıstrlikke qarasty Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵymen birlesip elektrondy eńbek bırjasy bazasynda alǵashqy respýblıkalyq bos jumys oryndaryna arnalǵan onlaın jármeńke ótkizýdi josparlap otyrmyz. Onda ERG, Kaz Minerals, «Altynalmas», «Polımetall», «ArselorMıttal Temirtaý», KSP Steel sııaqty qala quraýshy iri kásiporyndar óz qyzmetin tanystyryp, eńbek jaǵdaılary men bos jumys oryndaryna qatysty aqparat beredi. Ol jerde ZOOM arqyly onlaın-suhbatqa qatysýǵa múmkindik bar. Jármeńke qatysýshylary úshin jumys berýshilerdiń elektrondy eńbek bırjasynda nemese menshikti HR-platformalarynda ornalastyrylǵan bos jumys oryndarynyń siltemeleri qoljetimdi bolady, – deıdi B.Manasbaeva.
