Elorda • 05 Shilde, 2022

Elordanyń damý dańǵyly

60 ret kórsetildi

Saryarqanyń saıyn dalasyna sap túzep, saltanat qurǵan eńseli elordamyz – eldigimizdiń sımvoly. Kórikti kósheler, sáýleli sáýletter, záýlim ǵımarattar bas qalamyzdyń ajaryn ashyp, kelbetin nurlandyryp tur. Esildiń jaǵasynda ornalasqan elordamyzǵa ózimiz túgili, shekaranyń ar jaǵyndaǵy sheteldikter de qyzyǵa da, qyzǵana qaraıtyn kúnge jetkenimiz jasyryn emes.

Az ǵana ýaqyttyń ishinde Nur-Sultan qalasy shaǵyn qalashyq­tan Qazaqstannyń moıyndalǵan elordasyna deıingi damý jolynan ótti. Búgingi tańda astanada elimizdiń ákimshilik jáne iskerlik ortalyqtary ornalasqan. Bul jerde aýqymdy ekonomıkalyq, ǵyly­mı-tehnıkalyq jáne áleý­mettik máseleler sheshiledi, qury­lys ındýstrııasy, ónim sala­laryn­daǵy iri jobalar iske asyry­la­dy, qyzmet kórsetý salasy, ın­­jenerlik jáne áleýmettik ınf­ra­qu­­rylym keńeıip, jyl saıyn jıyrma myńnan asa jumys oryn­dary qurylady. Jańa jumys oryn­darynyń shamamen 70%-y shaǵyn jáne orta bızneske tıesili.

Qazirgi tańda elordamyzda 1 mln 200 myńnan asa adam turady. Bul kórsetkishti 1998 jylmen salystyrsaq, halyq sany 4 ese ósken. Osynaý jyldar ishinde qalanyń jalpy óńirlik ónimi 140-tan artyq ese ósip, 8,5 trln teńgeni qurady. Adam basyna shaqqandaǵy jalpy óńirlik ónim kólemi 7 mln teńgeni quraıdy. 1998 jyldan bastap ónerkásip óndirisiniń kórsetkishi 77 esege, 20 mlrd teńgeden 1,5 trln teńgege deıin ósti. Osy kúnge deıin qala ekonomıkasyna 12 trln teńgeden artyq somada ınvestısııa tartyldy.

Nur-Sultan qalasy – qurylys sektorynda respýblıka boıynsha aldyńǵylar qatarynda. Qurylys jumystarynyń kólemi 35 esege artyp, 636 mlrd teńgeni qurady, 1998-2021 jyldar kezeńinde 30 mln-nan astam sharshy metr turǵyn úı berildi. Jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany jyl saıyn ósýde. 2021 jyly olardyń sany 163 myń birlikti qurasa, 2005 jyly 21 myń birlikti quraǵan bolatyn.

Elordany kóshirý sátinen bastap memlekettik bıýdjetke kiris túsimderi 107 ese ósti, bul degenimiz – 14 mlrd teńgeden 1,5 trln teńgege deıin. Osynaý kórsetkish halyqtyń jaǵdaıyna oń áserin tıgizdi. Solaı, ortasha aılyq 26 esege ósip, 345 myń teńgeni qurady. Jumyssyzdyq deńgeıi 3 esege qysqaryp, 1998 jylǵy 13%-ben salystyrǵanda búgingi tańda 4,6%-dy quraıdy.

Keleshekte elorda elimizdiń ınnovasııalyq damý ortalyǵyna, jańarýdyń jáne sıfrlandyrý sheńberinde bolashaqty qurý úshin qajetti jańa ıdeıalardy oıdaǵydaı engizýdiń mysalyna aınalady. Zamanaýı tehnologııalar jyldam ósip jatqan megapolıstiń problemalaryn tıimdi sheshýge múmkindik beredi. Bir sózben aıtqanda, Nur-Sultan – bolashaqtyń qalasy, bolashaqqa daıyn qala, jeke qaýipsizdik joǵary deńgeıdegi serpindi megapolıs.

2022 jyldyń qańtar-mamyr aılarynyń qorytyndysy boıynsha, elordanyń negizgi áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishteri oń ósimdi kórsetip otyr. Mysaly, jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 15,7%-ǵa ósip, 175,8 myń birlikti qurady. Qurylys jumystarynyń kólemi 15,4%-ǵa ulǵaıdy, bul – 144,8 mlrd teńge. Aıta ketetin jaıt, jyl basynan bastap 897,9 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 4,8%-ǵa artyq. Sonymen qatar bólshek taýar aınalymynyń kólemi 540,9 mlrd teńgeni qurady, bul 2021 jyldyń kórsetkishinen 10,4%-ǵa artty. Al ınvestısııa kólemi 340,2 mlrd teńgeni nemese 2,7%-dyq ósimdi qurady. О́ndirilgen ónerkásip óniminiń kólemi 3,1%-ǵa ulǵaıdy.

Nur-Sultan qalasynyń 2050 jylǵa deıingi damý strategııa­sy aıasynda elordany damytý­dyń mynadaı perspektıva­lary aıqyndaldy: Elorda ekonomı­kasy­nyń negizgi draıveri shaǵyn jáne orta bıznes bolady. «EKSPO» kórme kesheniniń bazasynda «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý elordany damytý úshin mańyzdy joba bolyp tabylady, óıtkeni erekshe quqyqtyq rejim Nur-Sultan qalasyna búkil Eýrazııalyq makroóńir úshin qarjy habyna aınalýǵa múmkindik beredi. AHQO-ny damytý aralas salalardy damytýǵa mýltıplıkatıvtik áser etedi, osy sektorlardyń aınalasynda qarjy ortalyǵynyń týrısteri men rezıdentterine qyzmet kórsetetin ónimdi qyzmet kórsetý salalary – zań qyzmetteri, konsaltıng, aýdıt, tranzıt jáne logıstıka, ınjınırıng jáne dızaın, qonaqjaılylyq ındýs­trııasy – qonaqúıler, meıramhanalar, dámhanalar paıda bolady.

Qazaqstandyq kapıtal n­aryq­taryna tikeleı sheteldik ınves­tısııalardyń quıylýy, jańa eko­nomıkalyq tıimdi jobalardy iske asyrý jáne eńbek ónimdiliginiń ósýi esebinen jyl saıyn orta eseppen 1%-ǵa ulǵaıady. Elordanyń odan arǵy damý perspektıvalary ósýdiń jańa kózderin damytý jáne kórsetiletin qyzmetterdiń ártaraptandyrylǵan salasynyń bazasynda jumys oryndaryn qurý jolymen teńgerimdi ekono­mıkalyq qurylymy bar qalanyń Eýrazııanyń iskerlik jáne qarjy ortalyǵy retinde jumys isteýin bildiredi.

Ekonomıkanyń ornyqty da­mýy­nyń negizi – memlekettik sek­tor­men baılanysty emes ká­sip­ker­lik. Bul úshin ha­lyq­ara­lyq qarjy ortalyǵymen qatar medısına, bilim berý klas­ter­lerin, aqyldy jáne qazirgi zamanǵy óndiristerdi, kreatıvti sektorlardy damytý úshin erekshe aımaqtar qalyptastyrylady. Ekonomıkadaǵy memlekettik jáne kvazımemlekettik uıym­dar­dyń róli tómendeıdi. Salalar qury­lymynda «Astana – jańa qala» AEA №1 jáne №2 ındýs­trııa­lyq parki ınfraqurylymy bazasynda tamaq, hımııa, farmasevtıka ónerkásibinde, mashına jasaý men qurylys ındýstrııasynda jańa joǵary tehnologııalyq óndirister ashylady.

Shaǵyn aınalma avtojol salý, elordanyń negizgi kólik arterııalary men kólik ınfraqurylymy obektileriniń ótkizý qabiletin keńeıtý jónindegi jobalardy iske asyrý kólik-logıstıka salasyn damytýǵa eleýli serpin beredi. О́z kezeginde, tıimdi jumys isteıtin kólik-logıstıkalyq júıe Nur-Sultan qalasynyń qolaıly geografııalyq jaǵdaıyn tolyq kólemde paıdalanýǵa múmkindik beredi. Bul saýdanyń qazirgi zamanǵy formattaryn damytýdyń qolaıly faktoryna aınalady.

Investısııalyq ahýaldy jaq­sartýǵa jáne Nur-Sultan qalasyna ınvestısııalar tar­tý tetikterin jetildirýge ekonomı­kanyń basym sektorlary yqpal etedi, olar saý­da jáne logıstıka, kreatıvti sek­torlar, development, qazirgi za­man­ǵy óndiris, mádenıet jáne sport sııaqty barynsha joǵa­ry nát­ıje beredi. Nur-Sul­tan qa­la­syn halyqaralyq ǵylymı jáne má­denı ortalyq retinde jaı­ǵas­tyrý týrıstik aǵyndy ulǵaıtýǵa jáne ornalastyrý, qoǵamdyq tamaq­tandyrý, oıyn-saýyq ındýstrııasy obektilerin damytýǵa yqpal etedi.

Saıyp kelgende, osynyń bar­­lyǵy – azamattyń alańsyz ómir súrýine, qalanyń damýyna, qana­tyn keńge jaıyp, basqa mem­leket­termen básekelik qarym-qaty­nasqa túsýi úshin jasalyp jat­qan jumystar. Álem kózin tik­ken shyraıly shaharymyzdyń áleý­mettik hám ekonomıkalyq damý dań­ǵy­ly áli alda. Júıeli júr­­gi­zilgen jumystardyń nátı­jesin kóretin ýaqyt ta alys emes.

Sońǵy jańalyqtar

Ana tilinde oqýdan nege qashady?

Bilim • Búgin, 00:05

Abaı murasy asqaqtady

Abaı • Búgin, 00:04

Ulttyq mereke

Abaı • Búgin, 00:02

Et máselesine ep kerek

Ekonomıka • Búgin, 00:01

Jedel járdem nege keshigedi?

Medısına • Keshe

Ult ustazy jáne Batpaqty mektebi

Ahmet Baıtursynuly • Keshe

Jaýynger jyr

Tanym • Keshe

Talant pen taǵdyr

О́ner • Keshe

Shıpaly sýlar shejiresi

Aımaqtar • Keshe

Tańbaly tanymy

Tanym • Keshe

Sırk

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar