Aýylda turyp kásiptiń kózin tapqan bul otbasynyń týrızm salasynda atqaryp otyrǵan jumystary barshylyq. Alys-jaqyn shetelderden, elimizden kelgen týrısterdi kútip alyp, Rahman kóline, Qarakólge, Muztaýǵa, Irek soqpaǵymen Marqakólge aparyp keledi. Kásip bolǵan soń da, ár baǵyttyń baǵasy bar, sharty bar. Katonqaraǵaıdan arnaıy úı satyp alyp, erekshe stıldegi qonaqúı retinde jasap, jasaqtap qoıǵan. Ala jazdaı týrıster legi bir úzilmeıdi.
– Adam tabıǵatpen bite qaınasa ómir súrýi kerek. Aıtpaǵym, katonqaraǵaılyqtarǵa dárihana kerek emes. Hımıkattan góri emdik shópterdi paıdalansaq deımin. Emdik shóp taýda ǵana emes, aıaqtyń astynda da jatyr. О́zimiz shaıdy jergilikti shópten tundyramyz. Mysaly, mynaý greı, – dep aýlanyń burysh-buryshynda ósetin sıdańdaý aram shópti kórsetti Sáýle Akýldjan. – Soǵys jyldary Lenıngradta greı shóbiniń tutqyrlaý bitken uzyn tamyryn keptirip, un jasaǵan. Sodan nan pisirgen. Ony tutynǵan adamdar múldem aýyrmaǵan, – deıdi.
Un demekshi, qazirgi aq nan ábden suryptalǵan unnan pisiriledi. Iаǵnı quramynda dárýmen az. Sáýle Akýldjannyń aıtýynsha, qora-qopsynyń mańynda qaýlap ósetin gúltáji (amarant) ósimdiginiń uny da áldeqaıda paıdaly. Paıdaly ǵana emes, dámi de til úıiredi. Baıqasaq, jer talǵamaıtyn, kútimdi qajet etpeıtin aram shóptiń boıy tunǵan energııa. Iá, aram shópterge kútim kerek emes, sýarmaısyń, túptemeısiń. Julyp tastap jatqanyńyzben qurymaıdy, qýramaıdy. Sonysymen de emge baı shyǵar. Mysaly, qansha otasańyz da taýsylyp bitpeıtin kókpek (lebeda) shóbi myń da bir aýrýǵa em eken. Aǵzany tazalaıdy, dene qyzýyn qalypqa keltiredi, býynnyń syrqyraǵanyn basady, taǵysyn taǵy. Tek ǵana ázirlenýin, paıdalanýyn bilseńiz boldy. «Shóp bilgenge em, bilmegenge ý» deýshi me edi, qalaı degenmen de, shóptiń ózin emdik maqsatta bilip baryp paıdalanbasańyz, zııandy bolýy da múmkin. Al kádimgi baqbaqty Fransııada salat jasaý úshin arnaıy ósiredi.
Aıtqandaı, Sáýle Akýldjan men qyzy Zarına Mastıkbaeva týrıst retinde Fransııa, Indonezııa, Italııa, Germanııa syndy Eýropa elderin kóp aralaǵan. Úndistanǵa da jıi barady. Demek, Katonqaraǵaı men sheteldi salystyra sóıleýge quqyly.
– Tabıǵatymyz shetelderden artyq bolmasa, kem emes. Infraqurylym damysa, solarmen terezemiz teńesedi. Ol úshin árbireýimiz úles qosýymyz kerek. Úles qosý degende, bári tegis zamanaýı qonaqúı kóterip qoısyn dep otyrǵanym joq. Qyl aıaǵy jergilikti turǵyndar tabıǵatqa qoqys tastamasa, sonyń ózi úlken úles edi. Biz óz jerimizde ózimizdi qojaıyn sezinýimiz kerek. Sol jaǵy kemshin. Damyǵan elderde qoqys tastaǵandy qoıyp, túkire almaısyń. Sebebi jergilikti el óte mádenıetti. Jýyqta Shveısarııadan kelgen týrısterdi Marqakóldiń Uranhaı aýylyna apardym. О́kinishke qaraı, kóringen jer qoqys. Polısııa qyzmetkerleri de qurmet kórsetse deımin. Bilemiz, zań ortaq. О́tkende sheteldik qonaqtarǵa bolmashy ereje buzǵandary úshin qomaqty aıyppul salyp jibergenin kórdim. Al Úndistanǵa bara qalsańyz, saqshylary patshany qarsy alǵandaı qushaq jaıady, – deıdi Zarına Mastıkbaeva.
Sonymen qatar, oblys ortalyǵynan alys jatqan soń da týrızmniń jaıbasarlana damyp kele jatqandyǵyn sóz etti. Joldyń nasharlyǵy da qonaqtardyń kóńil kúıine áser etedi. Aıtýynsha, Eýropada týrıster júzdegen shaqyrymdy basyp ótpeıdi. Bári jınaqy ornalasqan. Onyń ústine, jarty saǵat saıyn kúre joldyń boıynan demalys oryndary shyǵady.
– Eń birinshi, qoqys shashýdy doǵaraıyq. Jaıqalyp turǵan tabıǵatqa qoqys tastap ketetinder – oı-órisi tar, mádenıetten jurdaı azamattar dep oılaımyn. Sodan keıin qoqysty suryptaýdy úıreneıik. Meniń oıymsha, kásipkerler birlesip, halyq demalady-aý degen oryndarǵa konteıner qoıyp, ýaqtyly qoqystardy jınap otyrsa durys bolar edi. Bul – óte úlken másele. О́zim turmystyq qaldyqtardy saraıda jınap otyrmyn. Aýyldyń ór jaǵyndaǵy qoqysqa aparyp tastaǵym kelmeıdi, – deıdi tabıǵat janashyry Zarına Mastıkbaeva.
Tabıǵı ónim tutynyp, densaýlyqqa zor mán beretin bul otbasynyń jumysy, qoryta aıtsaq, jańa shaıqalǵan balǵa túrli dárýmen ósimdikter qosyp, quramyn kúsheıtedi, Altaıǵa kelgen meımandardy qarsy alyp, taý-tasty aralatady. Al búgin-erteńgi armandary sol, qoqysty suryptap, ony óńdeý. Aıtýlarynsha, Shveısarııa men Fransııada ár úı qoqysty úıinde suryptaıdy eken. Suryptaǵany úshin memleket aqsha tóleıtin kórinedi. Polıetılen men paket múldem paıdalanbaıdy. Al plastıkti qaldyqtardy tolyqtaı óńdep otyrady. Endeshe, jarty álemge belgili Katonqaraǵaı memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń aýmaǵy da lastanbaýǵa tıis. Qoqys óńdeý zaýyty salynǵan jaǵdaıda, aqsha tabýdy kózdeıtin emes, áleýmettik joba bolsa durys degen oılaryn bildirdi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany
