«Elde qalǵan kim bar, eı?» demeýshi me edi erterekte úlkender. Bas kóterer, burynǵy jón-josyqty bilip, sharýa sheshetinder qaldy ma degeni sııaqty úlken suraýly áńgimeniń sheti bul da. Sol 1960-1970 jyldary quralaıdyń salqynymen laqtaryn órgizgen kıikterdeı Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen shyqqan ansamblder az emes-ti estýimizshe. Solardyń basy áıgili «Dos-Muqasan» bolsa, jýan ortasynda Jezqazǵan aımaǵynan shyqqan «Qarakóz», burynǵy Semeı, qazirgi Abaı oblysynan «Qalamqas», Torǵaı óńirinde О́zbekáli Jánibekov qurǵan «Sherter», «Jetisý», «Toqyraýyn tolqyndary» sııaqty qadaý-qadaý ansamblder kóp bolǵanymen, qazir kórinip júrgenderi kemde-kem. Bir qyzyǵy, kezinde semeılik «Qalamqas» pen osy «Toqyraýyn tolqyndary» 1984 jyldyń sáýir aıynda Vengrııada ótetin KSRO-nyń mádenıet kúnderine qatysý úshin respýblıka boıynsha beriletin jalǵyz joldama úshin talasqa túsip, joldama aqtoǵaılyq óner ujymyna buıyrypty. Osy tusta 1960 jyldardan beri 2000 jylǵa deıin 40 jyl boıy ansambldiń kórkemdik jetekshisi bolǵan sazger Dártaı Sádýaqasov folklorlyq-etnografııalyq lep berip, jol taýyp ketedi. Segiz qyz, segiz jigitten turatyn dombyrashy-ánshiler tobyn úıretip shyǵarǵan D.Sádýaqasov halyq ánderine ulttyq naqyshtaǵy bı qoıǵyzý úshin ataqty bıshi Shara Jıenqulova men bilikti baletmeıstr Rabıl Súleımenovti arnaıy shaqyrtyp, «Báıge», «Shashý», «Qara jorǵa» (qasqyr bıi), «Moldabaı», «Kıiz basý», «Qyz qýý» sııaqty ánmen oryndalatyn etnoúlgidegi kompozısııalyq bılerdi qoıǵyzady. Sóıtken soń ujym ataýy «Toqyraýyn tolqyndary» folklorlyq etnografııalyq ansambli» atalady.
Alǵash el ishindegi kórkemónerpazdar ujymy bolyp qurylǵan ansambl 1961 jyldan beri óner kórsete bastady. Alǵashqy konsertin osy jyly Qaraǵandy qalasynda berdi. 1972 jyly Qazaqstannyń halyq ártisi, sazger Eskendir Hasanǵalıev pen aqyn, sazger Bákir Tájibaev Aqtoǵaı aýdanyna arnaıy shaqyrylyp, «Toqyraýyn tolqyndary» án-bı ansamblin bir aıda qurǵan desedi. Eskendir men Bákirdiń sondaǵy sózi bar: «Bul aýdan ónerdiń tunyp turǵan darııasy eken, al onyń kórkemdik jetekshisi Dártaı Sádýaqasov bul óner ujymyn berisi Odaqqa, árisi shetelderge deıin tanytatyn týma talant ıesi bolsa, mádenıet bóliminiń bastyǵy Bektursynnyń boıynan ónerdiń ushqyny jalyn atqaly tur», degen.
Eskendir men Bákir aıtqandaı, Dártaı Sádýaqasov pen rejısser Tuńǵyshbaı Muqan ansambldi órge súıregeni qazir tarıh betterinde. О́nerpazdar hordy tórt daýysta aıtatyn edi. Ánshileriniń ózi úsh-tórt daýysty ustap turady. Dákeń qalyptastyryp ketken bul úrdis búginge deıin saqtalǵan. «Toqyraýyn tolqyndarynyń» ánshileri úsh-tórt daýysta shyrqaı jónelgende, talaı tyńdarman ańyryp qalǵanyn kórgenbiz. Mundaı shyǵarmashylyq ujymnyń juldyzy nege janbasyn? Ansambl 1975 jyly Jeńistiń 30 jyldyǵynda Máskeý sahnasynda óner kórsetip, «Halyq ansambli» ataǵyn alǵan.
Qazir bul ansambldiń tasyn órge súırep júrgenderdiń biri – «Qurmet» ordeniniń ıegeri, Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń bas hormeısteri Amantaı Jumashev. «Jylyna bir márte jazǵy demalysymda baryp daıyndyq jumystaryn júrgizip qaıtamyn. Olar ábden tóselip alǵan, kúnine eki ándi ıgerip ketedi. Tabıǵı daýys ıeleri bolǵandyqtan, asa qıyndyqqa soqpaıdy. Biraq endi bir ándi tórt daýysta oryndaǵandyqtan, bir mánerde shyǵýy kerek. Sol úshin jattyǵýlar jasaımyn. Máselen, «a» degendi bireý «á» dep aıtýy múmkin. Osylardyń bárin bir júıege keltirip shyǵamyn. Daýys ereksheligine kelsek, bul jaqta soprano myqty, Kúláshtiń izbasarlary jeterlik Bıyl úlgersek, Qaraǵandy men elorda tórinde konsert qoıý josparda bar», deıdi A.Jumashev.
Bir aıtarlyǵy, ansambl Qaraǵandyny aıtpaǵanda, astanada konsert berýden kende emes kórinedi. Aqtoǵaı aýdandyq mádenı-saýyq ortalyǵynyń basshysy Nurlan Kúlshikenovtiń aıtýynsha, 1998 jyldan bastap Astana kúnine oraı elordada konsert berip keledi. Sondaı-aq 2015 jyly Qazaq handyǵynyń 550 jyldyq toıynda, 2017 jyly «EKSPO» halyqaralyq kórmesinde elordada konsert qoıyp, Italııadan kelgen opera juldyzdaryn qazaq ánderin birneshe daýysta shyrqap tánti etken. Dombyrashy, kúıshilermen qatar ansambl quramynda jeke oryndaýshylar men dástúrli ánshiler bar. Sondyqtan da repertýarǵa baı. Al ansambl quramyndaǵy ár ónerpazǵa toqtalsa, shyǵarmashylyǵy bir-bir maqalaǵa júk. «Batyr maıdanda synalady» demekshi, shyǵarmashylyq ujymnyń konsertine baryp, ánderine qulaq qoıǵanǵa ne jetsin?!
«Toqyraýyn berdi ónerge Kúláshti,
Manarbek te keńge saldy qulashty.
Al keshegi Áset salǵan sulý saz
Hamzınniń kúıine kep ulasty.
Shyrqady olar, eń bıikke shyrqady,
Jyrǵa bólep arman taýdy, qyrqany.
Solar salǵan ásem ándi búginde
Jalǵastyryp kele jatyr urpaǵy!» depti aqyn Serik Aqsuńqaruly. О́nerdegi sabaqtastyq degen osy bolar.
