Sýretti túsirgen avtor
Aýylda 300-deı jan, 80-ge tarta úı bar. Negizgi tirshilik kózi – mal sharýashylyǵy. Aýyl irgesinde «Vızol» kompanııasy altyn óndirip jatqanymen, aýyldyqtar odan bálendeı paıda kórip otyrǵan joq. Kompanııa basshylyǵy jyl saıyn kómir, azyq-túlik túsirip beremiz degenimen, Qoıtas turǵyndaryna bul ıgilik jetpeı qalatyn kórinedi.
– «Vızol» kompanııasynyń basshysymen kezdeskenimde jyl saıyn qant, un, kómir taratyp otyrmyn degen. Taratsa, bizdiń aýylǵa nege jetpeıdi? Tipti az qamtylǵan otbasylar da ondaı kómek kórmegen, – deıdi aýyl turǵyny Naýryzbaı Ermuhanbet.
Okrýg ákimi kómektiń bar-joǵynan habarsyz ekenin aıtty. Sebebi jumysqa jýyqta ǵana ornalasypty. Jýyqta dep otyrǵany byltyr. Biraq jumysqa kúni keshe kelse de aýyldyq okrýgtiń tynys-tirshiliginen habardar bolýy kerek emes pe edi?! Onyń ústine, aýyldyń irgesin úńgip jatqan kompanııanyń halyq úshin nendeı paıda kórsetip jatqanyna qyzyǵýshylyq tanytýy qajet shyǵar...
– Men okrýgke ákim bolyp byltyr saılandym. Kompanııanyń qandaı kómek kórsetkenin bilmeımin. О́tken jyly Býrabaı aýylyna 100 tonna kómir beremiz degen. Onyń 50 tonnasyn ǵana túsirdi, – deıdi Abaı aýyldyq okrýginiń ákimi Talǵat Baqtııarov.
Aıta keterligi, Qoıtastyń turǵyndary altyn qazýshylarǵa qarsylyqtary joq. Biraq «Vızol» kompanııasy halyqtyń jaıylym jerin taryltyp tastaǵan. Aýyldyqtardyń aıtýynsha, egin salamyz dep 800 gektar jerdi qorshap alyp, sharýa qojalyǵyna jalǵa bergen sııaqty. Tikenekti symmen qorshalǵan jerdi de kórdik.
– Aýylda malmen jan baǵyp otyrmyz. Bir jaǵymyzda taý, ekinshi jaǵynda altyn qazyp jatyr. Jaıylym men shabyndyq taryldy. Negizi, kompanııa altyn qazýmen ǵana aınalysady, mal ustamaıdy. Jerdi ne úshin qorshap aldy, ol túsiniksiz. Onyń ústine, Qoıtastyń jerine egin shyqpaıdy, – deıdi aýyl turǵyny Baqytbek Maılyhanov.
Ras-aý, altyn úshin at shaptyrym aýmaqtyń oıranyn shyǵaryp otyrǵan kompanııa úshin egistik jerdiń qajeti qansha?! Halyqtyń kókeıindegi bul suraqtardy kompanııa basshylyǵyna qoıaıyq dep edik, «qaqpasynan syǵalatpaıdy» desti aýyl azamattary. Al okrýgtiń ákimi Talǵat Qabıbekuly jaıylym jerdiń jetkilikti ekenin alǵa tartty.
– «Vızol» kompanııasy 800 gektar egistik jerdi zańdy túrde 49 jylǵa jalǵa alǵan. Oǵan ne isteıtinin ózi biledi. Biz halyqqa basqa jer berdik, – dedi Abaı okrýginiń ákimi Talǵat Baqtııarov.
О́z jerinde ógeıdiń kúıin keship otyrǵandaı halyqtyń endigi kótergen máselesi – aýyldaǵy mádenıet úıiniń qańyrap turǵany.
– Neshe jyldan beri klýb jabyq tur. Merekelik is-sharalardy umytqaly qashan?! Ne Naýryzdy, ne Jańa jyldy atap ótpeımiz. Az da bolsa, bir qaýym elmiz ǵoı. Tym bolmasa, mádenıet úıimizdi jóndep berse eken, – deıdi aýyl turǵyny Gúlsim Saǵıdoldına.
Buǵan deıin aýyl azamattary edenin sementtep, jóndegen. Keıin esik, terezeleri qaýsap, tozyp ketken. Jastardyń keshkilik barar jeri joq.
9 synyptyq mektepte aýyldyq is-sharalardy ótkizýge, jastardyń bos ýaqytyn uıymdastyrýǵa ruqsat joq kórinedi. Aýdan basshylyǵy halyq sany az bolǵandyqtan, eski klýbty jóndeý tıimsiz dep tanyǵan. Sondyqtan eski mektepti jóndep, mádenıet úıi retinde ashpaq.
Jaıylym tar, mádenıet úıi joq, uıaly baılanys jelisi jetpegen, aýyz sýdyń ıgiligin jáne kóre almaı otyr. Aýyz sýdy qudyq qazyp alǵandar qudyqtan, áıtpese, aýyl ishindegi jalǵyz kolonkadan ishedi.
– Aýylda ortalyqtandyrylǵan aýyz sý júıesi tartylyp bastalǵanymen, aıaqsyz qaldy. Qystyń kúni toń eki metrge deıin qatatynyn eskersek, júrgizgen qubyrlary erteńgi kúni túkke de jaramaıdy. Sebebi tereńdigi – 50-60 sm ǵana. Qysqasy, sapaly aýyz sý iship otyrǵan eshkim joq munda, – deıdi aýyl turǵyny Serikbek Ábilmájúnov.
Esterińizde bolsa, 2020 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov aýyldardyń 80 paıyzy sapaly aýyz sýmen qamtylady degen edi. Biraq Qoıtas aýylyn aýyz sýǵa qatysty baǵdarlamalar aınalyp ótip jatyr. Sý tartý jumystary demeýshilerdiń kómegimen bastalǵandyqtan, aıaqsyz qalǵan sekildi. Ol úshin bıýdjetten eshqandaı qarjy bólinbegen.
– Aýylǵa aýyz sý áli tartylmaǵan. Biraq eki qudyq bar. Mektepti salǵan kezde aýdannyń burynǵy ákimi merdigerden kómek surap, aýylǵa eki qudyq ornatyp bergen. Ol eshkimniń balansyna qaramaıdy. Isteıtin, istemeıtinin bilmeıdi ekenmin, – deıdi okrýg ákimi Talǵat Baqtııarov.
Tasynan altyny kóp Qoıtastyń jaı-kúıi osy. Aıtylǵan olqylyqtar uzamaı oń sheshimin tapsa ıgi. Referendým aldynda «jer men qazba baılyq halyqtyki» dep az aıtylǵan joq. Olaı bolsa, shyǵyp jatqan altynnyń shapaǵatyn aýyl azamattary da kórýi kerek shyǵar. Joǵaryda tizilgen máselelerge Prezıdent te nazar aýdarsa eken dedi turǵyndar bir aýyzdan.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kúrshim aýdany,
Qoıtas aýyly
