О́mirsheń jobaǵa óris keń

 Qazaqstandyqtar Elbasy N.Nazarbaevtyń dárisin osyndaı turǵydan baǵalap otyr

Máskeý ýnıversıteti ne úshin tańdaldy?

Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń Qazaqstandaǵy fılıaly dırektorynyń orynbasary Sabına Aıazbekova Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde sóılegen sózinde atalǵan máseleler jóninde brıfıng ótkizdi.  Memleket basshysy óziniń sózinde «Osy jyly Astanadaǵy fılıal óziniń myńynshy tálimgerine dıplom tapsyryp úlgeredi. Bul aıtýly oqıǵa! Búginde MMÝ dıplomy bar mamandar Qazaqstannyń ekonomıkasynda, ǵylymynda jáne basqa da baǵyttarda jumys istep júr», – degen edi. Fılıal dırektorynyń orynbasary brı­fıng­tegi sózin osydan bastady. «Búgin bizder jańa tarıhı kezeń­niń jańa ıntegrasııalyq bir­lestigi qurylatynyna kýá bolyp otyrmyz, – dedi Sabına Aıaz­­­­bekova. – Osydan 20 jyl bu­ryn Prezıdentimiz Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq qurý ıdeıasyn kóter­gen bolatyn. Alǵashynda bul Odaq bizge ekonomıkalyq baǵytqa negiz­delgendeı bolyp kóringen. Keıin­ osy ıntegrasııanyń sheńbe­rinde ózge de salalarda ynty­maqtastyq jasaý máseleleri aıty­la bastady. Olardyń ishinde bilim berý, ǵylym men mádenıet sala­laryndaǵy baılanystar da bar». Fılıal dırektory oryn­ba­sa­rynyń aıtýynsha, bilim berý, ǵy­lym, sondaı-aq, mádenıet Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qalyptasýynda ózindik mánge ıe boldy. Sondyqtan da buǵan Máskeý memlekettik ýnıversıteti alań retinde tańdalyp otyr. Bul jaıdan-jaı emes. О́ıtkeni, osy ýnıversıtette nebir ómirsheń ıdeıalar men tujyrymdamalar jarııa etilgen. Solardyń ishinde eń mańyzdysy – Elbasymyzdyń eýrazııalyq ıntegrasııanyń búgini men bolashaǵyn jan-jaqty ashyp kórsetken Máskeý memlekettik ýnıversıtetindegi sóılegen sózi bolyp tabylady. «Qazaqstan basshysy osy ıdeıa­sy arqyly Eýrazııa keńistigindegi tarıhı eki paradıgmany biriktirip otyr, – dedi ol ári qaraı. – Ásirese, Prezıdent Odaqqa múshe bolatyn memleketterdiń egemendigine qandaı da bir nuqsan kelmeýine erekshe nazar aýdardy. Bulardyń ekonomıkalyq qatynastarǵa ǵana emes, basqa da salalardaǵy yntymaqtastyqqa qatysy bar». Brıfıngte ol ýnıversıtettiń qazaqstandyq fılıalynyń jab­dyq­talýynan da habardar etti. Aldaǵy ýaqytta fılıal úshin jańa ǵımarat salynady. «Mem­leket basshysy Aqordaǵa jaqyn mańnan M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ-diń Astanadaǵy fılıaly ǵımaratynyń qurylysyn salý­ǵa jer telimin bólgizdi, – dedi S.Aıazbekova osy jóninde. – Bıyl bizdiń stýdentterimiz jańa jataq­­­­ha­naǵa qonystanatynyna jáne oqý ǵımaratynyń paıdalanýǵa beri­letinine senim artyp otyrmyz». Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan». ASTANA.

Myńjyldyqtarǵa baǵyttalǵan megajoba

Nurlan SEIDIN, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıtetiniń «Ǵylym ordasy» respýblıkalyq memlekettik kásiporny bas dırektorynyń orynbasary, saıasattanýshy. Osydan jıyrma jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaev Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý ıdeıasyn usynǵanda tek memleketterdiń ózara saıası qaty­nastarynyń ahýalyna ǵana emes, jeke-dara mádenıetterdiń bir-birimen ádemi baılanysýyna da, ekonomıkalyq órleýine de asa zor mán berip, úlken jaýapkershilikti túısingeni málim. Adamzattyń damý tarıhyndaǵy bir para kórnekti is ári keleshek jarqyn kúnder úshin de bul sheshim, osy baılam men salmaqty jaýapkershiliktiń mańyzy kún sanap artyp otyr. Eýrazııalyq ıntegrasııa bola­shaqqa qanat qaqqan Qazaq eliniń jańarýyna jáne túleýine berilgen tarıhı múmkindik dep aıtýǵa bolady. Memleketimizdiń ornalasqan ornynyń ózi bizdiń álemdik alyp derjavalarmen syndarly saıasat júrgizýimizdi talap etkendeı. Ǵalamdy sharpyǵan kez kelgen saıa­sı jáne ekonomıkalyq jaǵdaılar men qubylystar bizdi de aınalyp ótpek emes. Mine, sondyqtan da ómirdiń qaı qyrynan alyp qaramańyz, bul túbi bir jasaıtyn qadamymyz bolyp qana emes, tez ári batyl qolǵa alatyn bastamamyz retinde de ǵalamdyq arenada Qazaqstannyń ózindik ornyn aıqyndap tur. Búginde ózgeden bólektenip, jeke-dara kósh bastaý múmkin emes ekeni belgili. Qaı salada, qaı maqsatta bolmasyn, kúsh biriktirip, bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵara uıymshyldyqpen jasalǵan jumys jeńisti bolady. Osy oraıda Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly bastamasynyń alar orny erekshe. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty «kúrdeli megajoba» dep ataǵan Nursultan Ábishuly: «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq o bastan básekege qabiletti ja­handyq ekonomıkalyq birlestik retinde qurylýy kerek. Álem jańa tehnologııalyq revolıýsııanyń tabaldyryǵynda tur. Búginde Qazaqstan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýǵa baǵyt aldy. Biz zamanaýı óndiristik kúshterdi bolashaqtaǵy ulttyq ekonomıkalyq ınnovasııalyq jańa qurylymdar retinde quramyz», degen edi. Eýrazııalyq ıntegrasııanyń geoekonomıkalyq, sonymen birge, aldaǵy ýaqytta geosaıası ósýi evolıýsııalyq jáne erkin jolmen damýy tıis ekenin de jetkizgen-di. HHI ǵasyrdyń ekinshi on­jyl­dyǵynyń basynda Eýra­zııalyq ıntegrasııa Birtutas eko­nomıkalyq keńistiktiń shynaıy kelbetin aıqyndaı tústi. Ol óziniń tarıhı keleshegin bizdiń elderdiń jáne halyqtardyń jaǵdaıyn jaqsartyp, ósip-órkendeýine aparatyn senimdi jol retinde dáleldedi. Osyǵan oraı túpkilikti saıası sheshim qabyldandy. Ekonomıkasy myqty, turaqty búkil Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa tıimdi keńistik qurý úshin áli de bolsa kóptegen aýqymdy jumystar atqarý kerek. Bizdiń ortaq strategııalyq maqsatymyz da dál osy múddede toqaılasady. Memleket basshysy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde oqyǵan leksııasynda atalǵan ekonomıkalyq odaqtyń aldaǵy 15-20 jylyna jasalatyn jáne oryndalýy tıis strategııalyq josparlaryn naqtylap berdi. Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen júzege asatyn megajoba ekonomıkalyq múddedegi odaqtas elderdiń damýyna úlken ekpin bereri haq. ALMATY.

Damýdyń senimdi joly

Ǵabıt KENJEBAEV, Abaı atyndaǵy QazUPÝ prorektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor. HH ǵasyrdyń 90-jyldary men qazirgi HHI ǵasyrdyń bas kezinde­gi álem órkenıeti keńistigindegi materıaldyq jáne rýhanı máde­nıet salalarynyń tutasa damýynda jetekshi ınnovasııalyq ba­ǵyttardyń jańasha usynylyp jat­qany – zamanymyzdyń ózek­ti máselesi. Planetamyzdyń bar­lyq qurlyqtaryn mekendeıtin halyq­tardyń qazirgi jáne bolashaqtaǵy damýynyń ortaq baǵyttary memleket basshylarynyń únemi basty nazarynda keledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń Táýelsiz memleketimizdiń ótken 23 jylǵa jýyq jańa tarı­hy­nyń kezeńderinde órkenıet keńis­ti­gindegi álem halyqtaryna ortaq damýdyń talaı ıgi bastamalaryn kóterip kele jatqany málim. Bul oraıda, M.V.Lomonosov atyn­daǵy Máskeý memlekettik ýnı­versıtetindegi «Eýrazııalyq odaq ıdeıasynan – Eýrazııalyq ınte­gra­sııanyń jańa perspektıvalaryna» taqyrybymen sóılegen sózindegi oılary da qazirgi zaman­ǵy memleketaralyq ortaq damý máselelerin qamtýymen qundy ekendigin baǵalaımyz. Elbasy budan 20 jyl buryn osy Máskeý ýnıversıtetiniń qabyrǵasynda alǵash ret ýaqyt talabyna saı jańa ıntegrasııalyq birlestik – Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq qurý týraly ıdeıa­ny usynǵanyn, sonyń nátı­je­sinde osy ýaqytqa deıin ortaq tarıh, ózara ekonomıkalyq tartymdylyq, mádenıetterdiń ózara baılanystary jáne t.b. san-alýan máseleler boıyn­sha jaqyndasý, túsinisý jumys­tary­nyń júzege asqanyna baǵa berdi. Atap aıtqanda, Eýra­zııa damý banki, Eýrazııa isker­lik keńesi, Eýrazııalyq Me­dıa-­fo­rým, Eýrazııa ýnıver­­sı­­tet­te­riniń assosıasııasy, As­ta­­nadaǵy M.V.Lomonosov atyn­­daǵy MMÝ-diń fılıaly, L.N.Gý­mı­lev atyndaǵy Eýra­zııa ult­tyq ýnıversıteti, Eýra­zııalyq ekonomıkalyq qoǵam­das­tyq jáne Keden odaǵy, t.b. mańyz­dy is-sharalardyń mem­leket­aralyq, halyqaralyq baıla­nys­tardyń ósip-órkendeýine sheshýshi, yqpaldy oryn alyp otyrǵandyǵy anyq. Elbasy 2000 jyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń bekitilgendigin, onyń TMD júıesindegi 40-qa jýyq salalyq memleketaralyq baılanystardyń jumys isteýine negiz bolyp otyrǵandyǵyn atap kórsetti. Sonymen birge, Elbasy 2010 jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń (EQYU-nyń) Astana sammıtindegi kóterilgen máseleler boıynsha Eýrazııadaǵy qaýipsizdiktiń ortaq qurlyqtyq tuǵyrnamasyn qalyptastyrý boıynsha jumysty bastaýdy usynǵanyn aıtyp, ol usynystyń halyqtardyń ózara senimin, teń quqyqtylyǵyna jáne ózara tıimdilik qaǵıdattaryna negizdelgen eýropalyq jáne azııalyq ólshemderdi qamtıtynyna baǵa berdi. Elbasy usynǵan bul ustanymnyń EQYU-nyń «Qaýipsizdik qoǵamdastyǵy jolynda» dep atalǵan Astana deklarasııasynda kórinis tapqandyǵy da aıtyldy. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń Máskeý ýnıversıtetindegi sóı­legen sózinde Eýrazııalyq ınte­grasııany damytý arqyly Úshinshi jahandyq ındýstrııa­lyq revo­lıýsııa aldyndaǵy ortaq strategııalyq basymdyqty qamta­masyz etý múmkindigi kórsetildi. Sonymen birge, Elba­sy qazirgi zamanǵy jahandyq turaq­syzdyqtyń ekonomıkany, halyqaralyq quqyqty, álemdik saıasatty qamtyǵan daǵdarys ekendigin atap kórsetip, 2012 jyldan beri óziniń G-Global bastamasyn ilgeriletkenine, oǵan qazirgi kezde 160 eldiń ınteraktıvti qatysyp otyrǵanyna baǵa berdi. «G-Global HHI ǵasyrdaǵy irgeli qaǵıdattaryn: evolıýsııany, ádilettilikti, teńdikti, konsensýs­ty; jahandyq toleranttylyq pen senimdi; jahandyq trans­pa­renttilikti; konstrýktıvti kópqyrlylyqty qamtıdy». Elbasy N.Á.Nazarbaev osy ýnıversıtettegi sóılegen sózinde osyndaı asa mańyzdy mádenı-ekonomıkalyq máselelerdi qamtı otyryp, eýrazııalyq ınte­grasııanyń jańa perspektıvalaryn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń taıaýdaǵy 15-20 jyly kólemindegi damý strategııasynda 5 basymdyqtardy qarastyrýdy usyndy: 1. Ulttyq ekonomıkalarmen eýrazııalyq ıntegrasııamen barlyq keńistiginiń jedeldetilgen ınnovasııalyq tehnologııalyq serpilisi úshin arqaýlyq jaǵ­daı­lar qalyptastyrý. 2. Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq aýma­ǵynyń búkil Eýrazııa aýqy­mynda jalpyqurlyqtyq ınfra­qurylymnyń ozyq býynyna aınalýy. 3. Jalpyeýrazııalyq ekonomıkalyq negiz etip shaǵyn jáne orta bıznes qurý. Muny qarjylyq jáne servıstik qoldaý ınstıtýttary jumys istep turǵan Eýrazııalyq damý bankiniń bazasynda qurý. 4. Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq maq­sattarynyń, onyń quqyqtyq jáne uıymdastyrýshylyq tetik­terine aıryqsha talaptar qoıa­tyndyǵyn nazarda ustaý. Menedjmenttiń eýrazııalyq ınte­grasııadaǵy ınnovasııalyq modelderin izdeý. Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqtyń ultústilik organyn Astana qalasynda ornalastyrý. 5. Ekonomıkalyq eýra­zııalyq ıntegrasııanyń halyq­tar arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardyń belsendiligin arttyratynyna jáne olardy neǵurlym tereń­de­tetinine senim bildirý. Memleketimizdiń basshysy N.Á.Nazarbaevtyń atalǵan máselelerdi júıeleı baıandaı kele, halyqtarǵa ortaq mate­rıaldyq jáne rýhanı mádenıet salalarynyń qazirgi jáne bola­shaqtaǵy baılanystardy máńgiliktendiretin qyzmetin daralap aıtqany aıryqsha mańyzdy. «Men bizdiń kez kelgen elimizde mádenıettiń ulttyq mazmunynyń erozııasyna jol berýge bolmaıdy dep esepteımin. Sondyqtan múshe memleketterdiń mektepteri men joǵary oqý oryndarynda bir-birimizdiń tarıhymyzdy, ádebıetimizdi, mádenı muralar men tildi oqyp-úırenýdi yntalandyrýdyń mańyzy zor. Bizge bolashaqta paıda bolatyn Eýrazııalyq habar taratý qurylymdary ıntegrasııalyq úderiske qatysatyn barlyq elderdiń memlekettik tilderin paıdalanýy mańyzdy dep sa­naımyn. Ol bizdi jaqyndata túsedi jáne senimdi arttyrady», dep atap kórsetti Qazaqstan ­basshysy. Qoryta aıtqanda, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezı­denti N.Á.Nazarbaevtyń M.V.Lo­monosov atyndaǵy Máskeý mem­lekettik ýnıversıtetinde «Eýrazııalyq odaq ıdeıasynan – Eýrazııalyq ıntegrasııanyń jańa perspektıvalaryna» taqyrybymen sóılegen sózi Otanymyzdaǵy jáne alys-jaqyn shetelderdegi halyqtar damýynyń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyna ortaq jańa múmkindikterin, baǵyttaryn aı­qyndaýmen mańyzdy bolyp otyr. Kórshi eldiń ýnıversıtetinde memleketimiz basshysynyń sóı­legen osy tarıhı sózi Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń álem órkenıetindegi jańa baılanystarmen nyǵaıa túsip, El­basymyzdyń bıylǵy Joldaýynda aıtylǵan ósip-órkendeý jolynyń bolashaqqa senimdi ulasatynyn dáleldeıdi.

Eýrazııalyq ıntegrasııanyń jańa kezeńi

Serik NURMURATOV, Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor. Osydan 20 jyl buryn Reseıdiń bas qalasyndaǵy Máskeý memlekettik ýnı­versıtetinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev stýdent jastar men osy joǵary oqý ornynyń oqytýshylary aldynda dáris oqyǵany ámbege aıan. Elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń bolashaǵyn oılaǵan Prezıdent sol kezde burynǵy ekonomıkalyq qaty­nastardy kúrt úzbeý kerek ekenin túsinip «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq» ıdeıasyn usynǵan edi. Mine, sodan beri Belarýs, Qazaqstan jáne Reseı arasynda Keden odaǵyn qurýǵa qol jetkizildi jáne ol odaqqa birneshe el (Armenııa, Qyrǵyzstan, Tájikstan) bolashaqta kirmek nıetin de bildirdi. Al, endi jaqyndaǵy Máskeý ǵylymdary men stýdentteri aldyndaǵy Nursultan Nazarbaevtyń baıandamasynyń negizgi mazmunynda qazirgi qaıshylyqqa toly tarıhı dáýirde Eýrazııalyq ınte­gra­sııanyń jańa kezeńi kelgeni basa aıtyldy. Ekonomıkalyq damýdyń álemdik tájirıbesi oqshaýlana ómir súrýdiń pármendiligi tómen eke­nin dáleldep otyr. Mádenıetter men ekonomıkalyq qurylymdar arasyndaǵy básekelestik kúsheıip kele jatqan zamanda damýdyń pármendiligin arttyratyn faktorlardy aıshyqtaı túsý qajettiligi týyndaıdy. Sondyqtan, Elbasynyń paıymdaýynsha, qazirgi Eýrazııalyq jalpyqurlyqtyq ınfraqurylymda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq terrıtorııasy alǵy shepten kórine bilýi shart. Mine, osy ınnovasııalyq damýdy aldyna maqsat etip qoıǵan nıettes, tatýlas elderdiń alıansy úshin birtutas eýrazııalyq telekommýnıkasııa jelisin qalyptastyrý qajettigi aıtyldy. Sonymen qatar, bolashaq qurylatyn ekonomıkalyq odaqtyń ıntegrasııalyq qyzmetine pármendilik beretin eki keń kólemdi jobanyń nusqasy alǵa tartyldy. Mınsk, Máskeý, Astana jáne Almaty júrdek temirjoly men Kaspıı men Qara teńizdi jalǵastyratyn «Eýrazııa» kanalynyń qazirgi tańdaǵy qajettiligi men mańyzdylyǵy másele retinde kóterildi. Al endi Eýropa men Qytaıdy ózara jaqyndatyp jatqan avtomobıl jáne temirjoldarynyń jańǵyrýy da mańyzdy sharýalar ekeni jurtqa málim. Joǵaryda aıtylǵan tıimdi qarym-qatynastar árbir eldiń saıası táýelsizdigine nuqsan keltirmeıdi, kerisinshe, qundy baılanystar qazirgi jahandaný zamanyndaǵy adamdar men qaýymdastyqtar arasyndaǵy ózara mádenı-áleýmettik yntymaqtastyqty nyǵaıta túseri anyq. Árıne, Eýrazııalyq ıntegrasııanyń ortalyǵy, bas shahary retinde Astana qalasy kandıdatýrasynyń usynylýy da oryndy. Sebebi, Astana geografııalyq turǵydan da, ekonomıkalyq turǵydan da Eýropa men Azııanyń kindigi ispetti. Únemi kórshimen jaqsy qatynasta bolýdy ańsaǵan halqymyzdyń atynan Qazaq eliniń basshysy óziniń dostyqqa, yqpaldastyqqa degen yqylasyn kezekti ret álemge pash etti. ALMATY.