Birikken Ulttar Uıymynyń sot organy Halyqaralyq ádilet soty jarııalaǵan sheshimde Mıanmanyń genosıd isindegi «ıýrısdıksııanyń joqtyǵy» jáne «qabyldaý» sharttaryna qatysty qarsylyqtary qabyldanbaǵany atap kórsetildi.
Mıanmanyń negizgi tórt sebeppen sotqa bergen qarsylyqtarynyń úsheýi sýdıalar tarapynan biraýyzdan qabyldanbaǵan. Al bireýi tek Qytaı sýdıasynyń qarsylyǵyna baılanysty kópshilik daýyspen esepke alynǵan joq.
Sot Mıanmanyń Gambııa isti óz atynan emes, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń atynan qozǵady degen qarsylyǵyn joqqa shyǵardy. Genosıd qylmysy tikeleı oǵan qarsy jasalmasa da, árbir adam jáne memleket talap ete alatynyn jáne bul qylmystyń qurbany bolýy múmkin ekenin málimdedi.
Mıanma tarapynyń Gambııa 1948 jylǵy genosıd Konvensııasyna sáıkes ony sotqa bere almaıtyny týraly ekinshi qarsylyǵyn da sot eskermedi. Sondaı-aq Sot sheshimi genosıd konvensııasyna jasalǵan eskertpeniń sotqa júginýge kedergi bolmaǵany, Mıanmanyń úshinshi qarsylyǵynyń da qabyldanbaıtyny aıtylǵan.
Sonymen qatar halyqaralyq uıym Mıanmanyń is qozǵalǵan kezde Gambııamen arada eshqandaı daý bolmaǵany týraly tórtinshi qarsylyǵyn nazarǵa alýdan bas tartty. Eki memleket arasyndaǵy ózara hat almasý, BUU tergeý komıssııalarynyń esepteri jáne BUU Bas Assambleıasynyń jarlyqtary Mıanmadan kelgen arakandyq musylmandarǵa qarsy qylmystardy tergeýdi jáne kinálilerdi jazalaýdy birneshe ret atap ótti.
Halyqaralyq sot Gambııa bergen sot isinen bas tartý týraly sheshim qabyldaıdy. Osylaısha, Mıanmanyń rohındja musylmandaryna qatysty is-qımyly 1948 jylǵy genosıd Konvensııasyn qanshalyqty buzatynyn anyqtamaq.
Esterińizge sala ketsek, rohındja musylmandaryna qarsy etnostyq qýdalaý júrgeni belgili. 2012 jyly Arakanda býddıster men musylmandar arasynda qaqtyǵystar bolyp, nátıjesinde myńdaǵan musylman qaza tapty, júzdegen úıler otqa orandy.
2016 jyly Mıanmanyń bılik basyna Aýn San Sý Chjı hanym keldi. Kópshilik jańa basshy uzaq jyl boıy jalǵasyp kele jatqan qaqtyǵysty toqtatady dep kútken. Biraq jańa basshy bul máselede qaýqar kórsete almady. Osylaısha, 2017 jyldyń 25 tamyzynda Arakanda Mıanma áskeri men býddıst ultshyldar jergilikti musylmandarǵa qysym kórsetip, zorlyq-zombylyq áreketke bardy. El bıligi áskerılerdiń bul áreketin «el táýelsizdigine qaýip tóndiretin ekstremıstermen kúres» dep aqtaǵan edi.
BUU málimetine qaraǵanda, 2017 jyldyń tamyz aıynan keıin Arakandadaǵy qysym men qýdalaýdan qashyp, Bangladeshti panalaǵandar sany 900 myńǵa jetken. Halyqaralyq quqyq qorǵaý uıymdary jarııalaǵan spýtnıktik sýretter júzdegen aýyldyń qıraǵanyn kórsetti.
Birikken Ulttar Uıymy men halyqaralyq quqyq qorǵaý uıymdary rohındja musylmandaryna qarsy zorlyq-zombylyqty «etnostyq qýdalaý» nemese «genosıd» dep atady.
Jalpy, BUU Halyqaralyq soty Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan beri álemdegi úsh oqıǵany – 1970 jyly Kambodjadaǵy memlekettik terrorızmdi, 1994 jylǵy Rýandadaǵy oqıǵany, 1995 Bosnııadaǵy Srebrenısa qyrǵynyn – genosıd dep tanyǵan.
Madına AMANBEKQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
