Asylynda án týraly aıtý qıyn. Nesin aıtasyń, óleńi men áýeni qabysyp, kóńil kúı men sezimdi ózi jetkizip tursa. Alaıda ǵaıyptan taıyp sol án estilgende janyńda jastyq shaqtyń sezimderi búr atyp, keýdeńdi keremet bir kúıge bólep, sáýleli sátteriń qaıta oıansa qaıtpeksiń? Tipti múlde umytýǵa aınalǵan shaqtaryń shyǵa kelýi kádik sana túkpirinen. Adamzat basynan ótkeretin nebir aıaýly sezimderdi qaıta jańǵyrtatyn qudirettiń biri án emes pe? Bizdiń bala kezimizde, keı býynnyń bozbala, jigit shaǵynda shyqqan Baqytjan Aldııardyń «Erke qyz» áni sondaı týyndynyń qatarynan degen oıdamyz. Bilýimizshe, «Jigitter» tobynyń juldyzyn jaqqan týyndy osy bolsa kerek. «Jigitter» dese esimizge birden «Erke qyz» áni túsedi, óıtkeni. Al «Erke qyz» dese jastyǵy sol ýaqytta ótken jigitterdiń kókeıin tesken beıkúná elik sezimder órip ala jónelýi ábden múmkin. «Sen men úshin armansyń, jandy jaýlap alǵansyń, armanym bop qalǵansyń, erik te ózińde. Eligimdeı erke qyz, janymyzdyń derti egiz, erkeleppiz erte biz, elik sezimge» degen bozbalanyń kókeıkesti sózderi. Kimniń de bolsyn júrek túkpirinde osy ánniń sózinde aıtylǵandaı elik sezimder júreri anyq-aý. Qazaq unatqanyn elikke, quralaıǵa teńeıtin ádeti ǵoı. «Bókennen sulý ańdy men kórmedim, ózge ańǵa janýardy teń kórmedim. Kózderi móldiregen aq bókendi, adamnyń balasynan kem kórmedim» demeı me Sáken? Qoıdan jýas qońyr ań jazyqsyz, beıkúná ári minsiz sulý jaratylys. Sondyqtan qazaq qońyr ań dep ataıdy elik, kıik, maral sııaqty janýarlardy. Júrgen jerin jaralaıtyn jyrtqysh emes bular. Kózi móldiregen beıkúná beıneni kóz aldyńa ákelgen án sóziniń kilti de osy tusynda turǵanǵa uqsaıdy. Shyǵarma qazaqy tanymmen ósken urpaqtyń kókeıine qona ketetini de álgindeı qasıetterinen dep bilemiz. Olaı bolmasa bul ándi biz de tilge tıek etpes edik qoı. Áıtpese qaı ánniń kover nusqasy shyqpaı jatyr?
Bıyl bul án qaıta qopsyp, ýaqyt betine «kover» nusqasy shyqqanda jastar jaqsy qabyldady. Halyq arasyna keń taraǵan ánderdiń osyndaı nusqasy (kover) oqtyn-oqtyn tusaýyn qaıta kesip jatady-mys, estýimizshe. Sol sóz ben án, biraq sál ózgesheleý shyrqalǵan túri. Shyǵa sala YouTube-ta 300 myńǵa jýyq qaralym jınapty. Jastarǵa mundaı úlgi jaqsy óteri belgili. Sóıtse de áńgime túpnusqada, tuma-bastaýynda ǵoı.
Buryn kóp bolǵanymen, qazir bulaı áni men sózin bir adam jazǵan jáne hıtqa aınalǵan týyndy sırek. Án avtory, belgili aqyn Baqytjan Aldııardyń aıtýynsha, «Erke qyz» 1995-96 jyldary dúnıege kelgen. Onda Shymkent shaharynyń Mádenıet ınstıtýty dúrildep turǵan kez edi deıdi. Zamanynda nebir ataqtylar sol jerden túlep ushqanyn jáne qaperlep qoıdy aqyn. Án týysymen sondaǵy talantty qyz-jigitterdiń oryndaýynda áýeli Shymkent shaharynda shyrqalyp júredi. Arada birneshe jyldar ótedi. Avtordyń ózi de umytýǵa aınalady ándi. Umytqanda, esinen shyǵyp ketken ǵoı. Kúnderdiń kúni, 2000-shy jyldyń basynda Almatydan Shymkentke poıyzben jolǵa shyǵyp, kýpede otyrsa, bir top dombyra, gıtara ustaǵan qyz-jigit án shyrqap otyrady. Arasynda bir týyndy janyna óte jaqyn bolyp shyǵady. Sosyn álgi bir top ónerpazdy shaqyryp alady avtor. Manaǵy oryndaǵan tanys ándi bes myń teńge berip qolqalap aıtqyzyp, ánin esine túsirip, sózin dıktofonǵa jazyp alady. Birneshe jyldan beri el aýzynda júrgendikten sózi bastapqydaı emes, burmalanǵan kórinedi. Sóıtip júrgen «Erke qyz» 2000-shy jyldardyń basynda avtory men óz otanyn qaıta tapqan da, kóp keshikpeı qazaq sahnasynda «Jigitter» tobynyń oryndaýynda «jarq» ete qalady. Avtordyń án týraly esinde qalǵany osy – óz týyndysyn bes myń teńge berip satyp alǵany. Al naqty keıipkerin suraǵanymyzda, «erke qyzdar kóp boldy ǵoı» dep qutyldy. Árıne, el ishine keń taraǵan, ásirese jastar súıip tyńdaıtyn mundaı shoqtyǵy bıik lırıkanyń keıipkeri bolmaýy múmkin emes. Onyń shet jaǵasyn estip júrsek te, avtordyń ózi aıtpaǵan soń jyly jaýyp qoıa turǵanymyzben, kúnderdiń kúni tarıh betine shyǵary da sózsiz.
2000-shy jyldardyń ortasynda dombyra, gıtara ustaǵan aýyl jastary túgel shyrqap ketken ándi estigende biz de beı-jaı qala almaıtynymyzdy nege jasyraıyq? Keıinde sóz arasyndaǵy keıbir kúmándi tustary túrpideı tıgen soń shet jaǵasyn avtordan suraǵanbyz. Qazaq poezııasynda orny bar aqyn keı tustary qate aıtylyp júrgenin aıtyp qaldy. Árıne bastapqy nusqasynda «birimizge kelippiz» emes, «bir-birimizge kelippiz» bolǵanyn eske aldy áýeli. Onysy dombyramen shyrqaǵanda keledi eken de, estradaǵa salǵanda kelmeı qalatynyn da qaperledi. Aınalyp kelgende birinshi shýmaqtyń durysy bylaı eken:
«Bir-birimizge kelippiz,
Bir kórýge jerikpiz.
Elitýshi em, elik qyz,
Nazyńa úndegi»
«Jigitter» tobynyń oryndaýynda bul shýmaqtyń sońy «elitýshi ek, elik qyz. Nazyń gúldegi» dep aıtylyp júr.
«Synyǵyndaı ıneniń,
Jabyrqaýly kúıdemin.
Seni sonsha súıgenim
Jazyǵym be edi?»
degen shýmaqtyń sózinde gáp joq. Qaıyrmasynyń sózinde de áttegen-aılardy jiberip alǵan oryndaýshylar. Durysy bylaı bolady:
«Sen men úshin armansyń,
Jandy jaýlap alǵansyń,
Armanym bop qalǵansyń,
Erik te ózińde.
Eligimdeı erke qyz,
Janymyzdyń derti egiz,
Erkeleppiz erte biz,
Elik sezimge»
Qaıyrmadan keıingi «aınalasyń músinge» dep bastalatyn ekinshi shýmaqtyń segiz jolynda qate joq. Úshinshi shýmaq bylaı óriledi:
«О́ter qaıǵy, óter syn,
Umyta almaıdy ekensiń.
Shertip máńgi ótersiń
Kúıin basqanyń...
Qaıyrlatpaı qaıaý-muń
Baǵyńdy tap baıandy.
Qosh bol meniń aıaýly,
Buıyrmas baǵym»
bolyp aıaqtalady jyr.
Aq qaǵazǵa tańbalap, shyǵaryp alyp oqyǵandar «Erke qyz» ániniń sózin jyrǵa balar edi. Ádette ánniń mátini bulaı uzaq bola bermeıdi. Jáne tórt aıaǵyn teń basqan poezııa. «Elitýshi em, elik qyz, nazyńa úndegi» degen joldardan keıipkerdiń daýysy jaǵymdy bolǵanyn baǵamdaý da qıynǵa soqpaıdy dep oılaımyz. Qalaı desek te, kóńilge qonyp, júrekke jaqqan týyndy ár tyńdaýshynyń jan túkpirinde júretin elik qyzǵa aıta almaı ketken júrekjardy sezimin jetkize alǵandyǵymen ómirsheń.
