Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Geosaıası ahýal iri kompanııalarǵa qatty áser etedi. Soǵan qaramastan Qazaqstan iri bıznes úshin jaıly orta bola alady. Buǵan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi kepildik berip, Reseıden ketken iri kompanııalardy Qazaqstanǵa shaqyryp otyr. Tıisinshe, sheteldik kompanııalar da bizdiń naryqqa qyzyǵady. Bizdegi damyp kele jatqan naryq, jedel engizilip jatqan qolaıly sıfrlyq sheshimder jáne Reseıdiń ekonomıkalyq kórsetkishteri quldyraǵannan keıin Qazaqstannyń óńirdegi eń iri oıynshyǵa aınalýy – ózge el kompanııalary men ınvestorlarynyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrary sózsiz.
Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Almas Aıdarovtyń aıtýynsha, qazirdiń ózinde 43 sheteldik kompanııa bıznesterin Qazaqstanda relokasııalaýǵa daıyn. Ol bul týraly Almatyda ótken amerıkalyq Honeywell kompanııasy qurastyrý óndirisiniń ashylý saltanatynda aıtty. Honeywell-diń ózi de – soǵys órti tutanǵannan keıin irgesin Reseıden aýlaq salǵan iri korporasııalardyń biri.
«Kompanııa bastamasyn Qazaqstanda lokalızasııalaýǵa deıin uzaq prosesti ótkerdi. Týyndap otyrǵan geosaıası jaǵdaıǵa baılanysty olar óńirlik keńsesin Qazaqstanda ashý múmkindigin qarastyrýda. Qandaı da bir sebeppen Reseı naryǵynan ketip jatqan sheteldik kompanııalar Eýrazııalyq keńistiktegi yqpalyn saqtaý oılary bar ekenin aıtyp jatyr. Iri oıynshy áıteýir qaı jerde bolsyn bazasyn ornalastyrýy kerek. Ondaı targettelgen kompanııa sany qazir 265», deıdi A. Aıdarov.
Qazir Qazaqstan naryǵyna qyzyqqan kompanııalarmen kelissózder júrgizilip jatyr. 2021 jyly sheteldik seriktester Qazaqstan ekonomıkasyna 24 mlrd dollarǵa jýyq ınvestısııa salǵan. Bul 2020 jylǵy kórsetkishten (17,2 mlrd dollar) 38 paıyzǵa kóp. Sheteldik ınvestısııanyń 60 paıyzdan astamy ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektoryna baǵyttalǵan. Bul da – kóńil qýantatyn qubylys.
Air Astana áýe kompanııasynyń basshysy Pıter Fosterdiń aıtýynsha, kompanııa 11 naýryzdan bastap Reseıge ushýdy jáne Reseıden beri qaraı ushýdy tolyq toqtatqan.
«Shyn máninde, Túrkııa, Grekııa, Taıland, Ońtústik Koreıa, Grýzııa, Úndistan elderine degen ushý suranysy óte joǵary jáne biz bul bosap qalǵan qýattylyqty táýir eńsere aldyq. Biz olardy basqa marshrýttarǵa baǵyttadyq. Tipti 2022 jyldyń 24 aqpanyna deıin-aq, pandemııa saldarynan biz Reseıge qaraı áýe saparlaryn tolyq kólemde qalpyna keltirip úlgermegen edik. Ýkraına oqıǵasyna deıin Reseıge ushatyn áýe reısteri bizdiń jalpy ushý saparymyzdyń 25 paıyzyn ǵana qurap turdy», deıdi Pıter Foster.
Onyń aıtýynsha, áýe sapary úshin Ýkraına aspanynyń jabylýyna baılanysty ushaqtar Eýropa aspanymen samǵaı bastady. Bul óz kezeginde ushý uzaqtyǵyn kóbeıte tústi.
«О́ıtkeni biz Qara teńizdiń ońtústigimen aınalyp ushamyz. Demek Frankfýrtqa barar bolsańyz taǵy qosymsha 1,5 saǵat qosylady. Londonǵa baǵyt alǵan ushaq Aqtaýda bir toqtap alýǵa májbúr. Bul óte yńǵaısyz. Sondaı-aq janarmaı úshin de artyq shyǵyn týyndady», deıdi kompanııa basshysy.
Halyk Bank basqarma tóraǵasynyń orynbasary Murat Kóshenov 2020-2021 jyldardyń da ońaı bolmaǵanyn, 2022 jyly ekonomıkada taǵy kóp týrbýlenttilik bolyp jatqanyn aıtady.
«Bank birneshe daǵdarysty bastan ótkerdi. Sonyń ishinde teńge kúrt álsirep ketken 2014-2015 jyldardaǵy daǵdarysty atap aıtsaq bolady. Degenmen biz syrtqy shoktarǵa berile qoıardaı ornyqsyz emespiz. Bizde kapıtal boıynsha kúshti baza bar, ol tómendep jatyr, biraq sonyń ózinde 19 paıyzdy quraıdy. Kapıtaldyń azaıýyna eki sebep bar. Birinshiden, biz iri kompanııalar, ShOB jáne bólshek klıentterdiń bazalyq portfeline ınvestısııa salýdy jalǵastyryp jatyrmyz. Sonymen birge, aksıonerlerimizge dıvıdend úlestiremiz. Dıvıdend boıynsha tólemdi 50-den 60 paıyzǵa arttyrdyq», deıdi ol.
