Ekonomıka • 08 Tamyz, 2022

Gaz máselesiniń túıini tarqatylady

280 ret kórsetildi

Jyl basynda saıası-áleýmettik dúmpýge basty sebep bolǵan gaz máselesi taǵy da kún tártibine shyqty. Memlekettiń qatań qadaǵalaýyna baılanysty qazir taýarlyq gazdy tutyný baǵasy tómen, al bul óndirýshilerge tıimsiz. Olar ári qaraı óndirýge qulyqsyz. Altyn aralyqty tabý memleketke ońaı tımeı tur.

Eldegi gaz óndirisine jaýapty «QazaqGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Sanjar Jár­keshovtiń aıtýynsha, jaǵdaı máz emes. Bizge jańǵyrtylǵan uzaq merzimdi strategııa qajet, onsyz Ortalyq Azııa gaz habynda Qazaqstannyń geosaıası pozısııa­syn kúsheıtý múmkin emes.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2023 jyly elde ta­ýarlyq gaz tapshylyǵy ornaýy múmkin ekenin, osy baǵytta sharalar qabyldaý qajettigin tapsyrǵan edi. Shyndyǵyna kelgende, bizdiń eldiń gaz qory 100 jylǵa jetkilikti. Jer qyrtystarynda 3,8 trln tekshe metr gaz bar. Alaıda sonshama otyndy óńdeý qýattylyǵy tó­men. Sonshama gazdy jer betine alyp shyǵý – orasan shyǵyn.

Qazirgi kezde elimizde úsh gaz óńdeý zaýyty – Teńiz, Jańajol jáne Jańaózen zaýyttary bar. Endi solardyń qataryna Qa­shaǵandaǵy zaýyt qosylmaq. Energetıka mınıstri Bolat Aq­sholaqovtyń aıtýynsha, ja­­ńadan turǵyzylyp jatqan zaýyt­tyń qýattylyǵy – jylyna 1 mlrd tekshe metr. 1 400-den astam jumys ornyn qurady dep jos­parlanýda. Qurylysy byltyr bastalǵan zaýyt 2024 jyly paıdalanýǵa berilmek.

Degenmen kompanııa ishki naryq úshin taýarlyq gazdyń qosymsha kólemin qalyptastyrý nátıjesinde tapshylyqty 2023-ten 2024 jylǵa jyljyta alǵan.

«Biz bir jyldy uttyq, biraq taýarlyq gaz tapshylyǵy áli tolyq sheshilgen joq» deıdi kásiporyn.

Kómirden gazǵa aýysýyna baılanysty kelesi jyly ta­ýarlyq gaz tutynatyn kásip­oryndar men gaz-hımııalyq jobalar kóbeıe túspek. Sondyqtan kelesi jyldan bastap-aq su­ranystan usynystyń basym túsetini ańdalady. Bul, árıne, otandyq gaz óndirisi sa­la­syn­daǵy úlken táýekelge aı­nalmaq.

«Memleket gazdy jer qoı­naýyn paıdalanýshylardan ózindik qunynan tómen baǵada satyp alady. Ár tekshe úshin QazaqGaz 10 teńge joǵaltyp otyr. Boljam boıynsha 2022 jyldyń ózinde kompanııa 180 mlrd teńge joǵaltady. Baǵa saıasaty men tarıfti qaıta qaramasa aldaǵy 2-3 jylda QazaqGaz trln teńge shyǵynǵa batady. Bul rette kompanııa baǵa retteýge aralaspaıdy. Gaz salasyndaǵy baǵa máselesin memlekettik organdar qadaǵalaıdy», deıdi S.Jarkeshov.

Bas energetık Bolat Aq­sholaqov gaz óndirýshilerin yn­talandyrý maqsatynda bir­qatar naqty qadam jasalatynyn málimdedi. Onyń sózine qaraǵanda, Ulttyq ekonomıka mınıstrligimen jańa gaz jobalary úshin fıskaldy pre­ferensııalar usyný ke­l­isilgen. Bul jeńildikter – ón­diris bastalǵannan keıin 10 jylǵa deıin ujymdyq tabys salyǵyn almaý, óndiris bas­talǵannan keıin 10 jylǵa deıin eksporttyq baj salyǵyn almaý jáne sondaı-aq jer qoınaýyn paıdalanǵany úshin balama salyq boıynsha jeńildik rejimin qoldaný quqyǵy. Mı­nıstrdiń aıtýynsha, mundaı jeńildikter 2030 jylǵa taman taýarlyq gaz óndirisin 42,1 mlrd tekshe metrge deıin jetkizýge múmkindik beredi. 2021 jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha elde 29,4 mlrd tekshe metr taýarlyq gaz óndirilgen. Naq­tyraq aıtqanda, 2030 jylǵa taman eldegi shıki gaz óndirisiniń kólemi 87 mlrd tekshe metrge jetedi dep josparlanyp otyr. Alaıda sonyń tek 42,1 mlrd-y ǵana taýarlyq gazǵa aınaldyrylyp, qalǵany jeke maqsattarǵa paıdalanylady nemese jer qyr­tysyna qaıta aıdalady (ja­ńa óndiris úshin).

Jalpy, gaz salasynda 10 ınves­tısııalyq joba júzege asyrylmaq. Olar gaz tasymal­daý júıesin jańǵyrtýǵa, jylý elektr stansalary men eldi mekenderdi gazben qamtamasyz etýge, sondaı-aq taýarlyq gaz­dyń resýrstyq bazasyn ul­ǵaıtýǵa baǵyttalǵan. 10 joba­nyń ekeýi bıyl aıaqtalsa, altaýy júzege asyrý kezeńinde tur, taǵy 2 joba boıynsha jumys 2023 jyly bastalmaq.

Qazaqstan gaz qory boıyn­sha álemde 22-oryn alady jáne TMD elderi ishinde Reseı men Túrikmenstannan keıingi úshinshi pozısııada. Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, 2017-2021 jyldar aralyǵynda elimizde gaz tutyný kólemi 4,8 mlrd tekshe metrge (13,8-den 18,6 mlrd tekshe metrge) artqan.

Sońǵy jańalyqtar

«Taza Kókjaılaý» aksııasy ótti

Ekologııa • Búgin, 19:11

Nobel ádebıet syılyǵyn Ennı Erno aldy

Ádebıet • Búgin, 17:38

Janar Aıtjan jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 16:38

Almatyda jer silkinisi tirkeldi

Oqıǵa • Búgin, 15:53

Rýbldi satyp alý 31%-ǵa ósti

Ekonomıka • Búgin, 15:23

Uqsas jańalyqtar