Qazaqstan • 08 Tamyz, 2022

Ulylar úndestigi

254 ret kórsetildi

Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada TÚRKSOI uıymynyń qoldaýymen túrik tiline aýdarylyp jaryq kórgen akademık-jazýshy Zeınolla Qabdolovtyń «BENIM AVEZOVUM» atty kitaby tanystyryldy. Mazmundy is-sharaǵa Mádenıet jáne sport mınıstri Dáýren Abaev, Halyqaralyq TÚRKSOI uıymynyń bas hatshysy Sultan Raev, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli zańǵar jazýshy Muhtar Áýezovtiń uly, qoǵam qaıratkeri, mádenıettanýshy ǵalym Murat Áýezov jáne kórnekti ǵalym Zeınolla Qabdolovtyń urpaqtary men zııaly qaýym ókilderi qatysty.

Jıyn tizginin ustaǵan bel­gili ǵalym, akademık Dıhan Qam­za­bekuly túrik tilinde ja­ryq kórgen jańa kitaptyń mán-mazmuny týraly tolymdy oı qoz­ǵap, ony qazaqshadan túrik­she­ge aýdarǵan belgili aıtysker Ásem Erejeqyzy ekendigin aıtty.

Alǵash bolyp sóz alǵan Má­denıet jáne sport mınıstri Dáý­ren Abaev Zeınolla Qabdo­lov­tyń «Meniń Áýezovim» atty kitaby asa kórnekti jazýshy Muhtar Áýezovtiń kórkem beınesin, tulǵalyq bolmysyn asqan sheberlikpen, shákirttik uly mahabbatpen jazǵan týyndy ekendigine toqtaldy.

 – Bul sózimizge keltiretin dále­­limiz kóp. «Meniń Áýezovim» kita­bynyń túrik tilinde jaryq kórýi osy sózimdi taǵy bir már­te aıǵaqtaıdy. Zeınolla Qab­dolovtyń roman-essesiniń túrik tiline aýdarylýy – Muhtar Áýezovtiń bolmysy men tul­ǵasyn, shyǵarmashylyǵyn barynsha nasıhattaıdy. Sondyqtan Áýezov týraly irgeli eńbektiń tárjimalanýy baýyrlas túrki halyqtary úshin de úlken olja. Endi osy qundy kitap arqyly túrki tildes qaýymdastyq, sonyń ishinde jas býyn Áýezov álemine erkin saıahattap, tushymdy oı túıerine senimdimin, – degen Dáýren Abaev kitapty aýda­rýǵa atsalysqan shy­ǵarma­shy­lyq ujymǵa alǵysyn bil­dire kelip, jyl sońyna deıin Muh­tar Áýezovtiń bes tomdyq shyǵarmalar jınaǵy jaryq kóre­tindigin jetkizdi. Bul kitaptar zańǵar jazýshynyń birneshe jyl buryn memlekettik tapsyryspen eki márte jaryq kórgen 50 tomdyq akademııalyq jınaǵyna qosymsha retinde, ıaǵnı tyń dúnıeleri toptas­tyrylǵan eńbegi eken.

Al túrik tilinde oqyrmanǵa jol tartqan roman-esseniń ja­ryq kórýine muryndyq bolǵan TÚRKSOI bas hatshysy, jazýshy, dramatýrg Sultan Raev qazaq pen qyrǵyzdyń ejelden kele jatqan ádebı-mádenı, rýhanı baılanysy týraly aıta kelip,  «Manastyń» basyna qara bult úıirilgende Muhtar Áýezov qorǵap qalǵanyn sóz etti.

– Qazaqtyń kórnekti jazýshysy Zeınolla Qabdolovtyń «Me­niń Áýezovim» kitaby alǵash ret túrik tilinde jaryq kórdi. Álbette «Meniń Áýezovim» degen sóz erekshe mánge ıe. Se­bebi Áýezovti syılaǵan árbir adamnyń júreginde óziniń «Áýe­zovi» saqtalǵan. Son­dyqtan bul kitaptyń mán-mazmuny óte tereń. Osy maǵynaly sózdiń osy fılosofııanyń ózgeshe kóz­­qarastardyń barlyǵy ki­tapta qamtylǵan. Zeınolla Qab­dolovtyń «Meniń Áýezovim» roman-esse­sindegi árbir sózi, árbir útir-núktesi arqyly Muhtar Áýezovtiń júregi soǵyp turǵandaı áser beredi. Meniń oıymsha, bul jınaq – túrik dúnıesinde ózgeshe bir rýhanı eńbekke aınalady. Sebebi Muhtar Áýezov – aldymen qazaq­tyń uly jazýshysy. Onyń qyrǵyz ben túrki dúnıesinde de orny erekshe, – degen Sultan Raev.

Zańǵar jazýshynyń balasy, ǵalym Murat Áýezov atalǵan kitap­tyń túrik tilinde basylyp shyǵýyna uıytqy bolǵan TÚRKSOI uıy­mynyń bas hatshysy Sultan Raevqa alǵysyn aıtyp, ákesiniń 1916 jylǵy ult-azat­tyq kóterilisi týraly jazǵan «Qıly zaman» povesi men Muhtar Áýezov pen Zeınolla Qabdolov arasyndaǵy syrly syılastyq jaıynda salmaqty sóz qozǵasa, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti, akademık Darhan Qydyráli uly Abaıdyń týǵan kúni qarsańynda Muhtar Áýezov pen Zeınolla Qabdolovqa arnalǵan úlken is-sharanyń ótip otyrǵanynda bir zańdylyq bar ekendigine nazar aýdardy.

 – Halyqaralyq Túrki akademııasy bıylǵy jyldy «Muhtar Áýezov jyly» dep jarııalady. Soǵan baılanysty birqatar is-shara atqaryldy. Sonyń ishinde Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen zańǵar jazýshynyń Sholpan-Atada bıýsti ashylyp, kezinde Áýezov qorǵap qalǵan «Manas» eposyn qaıta basyp shyǵardyq. Sonymen qatar Almatyda, Bishkekte, Bakýde, Ystambulda da mádenı is-sharalar ótti. Endi ony Orynbor men Tashkentte jalǵastyrý oıymyzda bar. Al búgin tusaýy kesilip otyrǵan «Meniń Áýezovim» kitaby – shyn máninde, Muhtar Áýezovti túrki álemine tanytatyn biregeı dúnıe dep esepteımiz. О́ıtkeni Áýezovtiń shákirti bolyp janynda júrgen, onyń taǵylymyn túıgen, ónegesin kórgen shákirti ustazy týraly erekshe yqylaspen jazǵan. Áýezovti Zeınolla Qabdolovtan artyq jazý múmkin emes. Endi sol arqyly túrki álemi Áýezovti jaqynnan tanı túsedi dep oılaımyz. Jalpy, bizdiń tarıhymyzdy tulǵalar jasady. Qorqyttan bastaǵan abyzdar jolyn Abaıdan keıin Áýezov jalǵady. Sultan Ákimuly zańǵar sýretkerdiń «Manasty» saqtap qalǵandyǵyn jaqsy aıtty. Bul oqıǵaǵa bıyl 70 jyl tolyp otyr. 1952 jyly Bishkekte úlken jıyn bolyp, sonda «Manas» eposyn qorǵap sóılegende Muhań elý jasta eken. Muhań alǵash «Manasqa» barǵanda nebári 25 jasta bolǵan. 1922 jyly Tashkentte «Manas» eposy jóninde dáris oqyǵan. Osynyń ózi ulylardyń úndestigin kórsetse kerek. Sondyqtan búgingi is-shara bir jaǵynan, búkil túrkiniń rýhanııatyndaǵy maǵynaly shara desek, ekinshiden, qazaq pen qyr­ǵyzdyń arasynda dáneker bolyp otyrǵan jıyn deýge bolady, – degen Darhan Qydyráli TÚRKSOI bas hatshysy Sultan Raevty jańa qyzmetimen quttyqtap, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń Álisher Naýaı atyndaǵy Altyn medalimen marapattady.

Sonymen qatar Zeınolla Qabdo­lovtyń shákirti, UǴA korres­pondent-múshesi Amantaı Shá­rip Áýezov pen Qabdolov ara­syndaǵy qarym-qatynas jóninde parasatty oı qozǵady.

«Ol kisilerdiń arasyndaǵy baılanys damı kele, jas alshaqtyǵyna qaramastan «aǵa dos, ini dos» degen uǵymdardy qalyptastyrdy. Qabdolov Áýezovten biraz jas kishi. Soǵan qaramastan ekeýiniń arasyndaǵy dostyq pen syılastyq keıingi urpaqqa ónege bolyp qaldy. 1958 jyly Qyrymǵa barǵan saparynda Zeınolla Qabdolov qoıyn kitapshasyna mynadaı sóz jazyp qaldyrǵan: «Muhtar Áýezov – uly jazýshy, tiri klassık. Ol kisimen birge jasaý, onyń tálim-tárbıesin kórý – baqyt. Osyny nege ashyq aıtpaımyz?» deıdi. Sol kezeńde óz ortasynda Muhtar Áýezovtiń ulylyǵy aıtyldy ma, aıtylmady ma, bilmeımiz, biraq Zeınolla Qabdolov ol kisiniń kózi tirisinde osyndaı jazba qaldyrǵan. Odan keıin Muhtar Áýezov shákirtine syılaǵan kitabynyń qoltańbasynda: «Ǵazız kóretin sulý minez, sulý bilim, óner ıesi, ini dosym, inim Zeınolla! Dos, aǵa kóńil belgisi bolsyn!» dep jazǵan. Jańaǵy aıtqan «aǵa dos, ini dostyń» tórkini osynda jatyr. 1997 jyly «Meniń Áýezovim» roman-essesiniń birinshi kitaby jaryq kórgennen keıin Zeınolla Qabdolovqa Memlekettik syılyq berildi. Odan keıin Zekeń araǵa az ýaqyt salyp, ekinshi kitabyn jazýǵa otyrdy. Biraq ókinishke qaraı, ony aıaqtaı almady. Dúnıeden qaıtqan kezinde Zeınolla Qabdolovtyń jazý ústelinde aıaqtalmaǵan eki romany qaldy. Birinshisi – «Meniń Áýezovimniń» ekinshi kitaby bolsa, ekinshisi – «Mahambet» romany. Sondyqtan «Meniń Áýezovim» roman-essesin birinshi kitaby men ekinshi aıaqtalmaı qalǵan kitabynyń basyn qosyp, tolyq shyǵarý qajet», dedi ǵalym.

Sonymen birge mazmundy is-sharada mártebeli qonaqtardyń qatysýymen jańa kitaptyń tusaýy kesilip, Muhtar Áýezov mýzeı-úıiniń dırektory Dııar Qonaev, kórnekti ǵalymnyń shákirtteri Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Baýyrjan Omaruly men ǵalym, qalamger Ermek Amanshaev, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi Svetlana Ananeva, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq mýzykalyq drama teatrynyń akteri, birneshe teleserıalda M.Áýezov rólin somdaǵan ártis Boranbaı Moldabaev jáne Zeınolla Qabdolovtyń nemereleri Abaı Qabdolov pen Abylaı Qabdolov sóz alyp, tuǵyrly tulǵalardyń shyǵarmashylyqtary men olardyń arasyndaǵy ǵajaıyp syılastyq týraly jyp-jyly estelikter órbitti.

Sońǵy jańalyqtar

Qosymshanyń kómegi eleýli

Qoǵam • Búgin, 23:07

Qazaq dıasporasynyń qaıratkeri

Tarıh • Búgin, 23:01

Ormanmen syrlasqan ǵalym

Aımaqtar • Búgin, 22:59

Koreı teatrynyń torqaly toıy

Teatr • Búgin, 22:58

Lývrda qalǵan shyraǵdan

Suhbat • Búgin, 22:56

EcoStudentKZ: Jastar judyryqtaı jumyldy

Ekologııa • Búgin, 22:52

Sheberler sherýi

О́ner • Búgin, 22:50

«Taza Kókjaılaý» aksııasy ótti

Ekologııa • Búgin, 19:11

Nobel ádebıet syılyǵyn Ennı Erno aldy

Ádebıet • Búgin, 17:38

Janar Aıtjan jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 16:38

Uqsas jańalyqtar